printlogo


یادداشت
ورود بخش‌خصوصی واقعی به تجارت نفت
محمدرضا شهیدی - کارشناس اقتصادی

جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران به طور مشخص درآمد نفتی کشور  را هدف قرار داده و بدیهی است که برای مقابله با این موضوع باید چاره‌ای اندیشیده شود. عرضه نفت خام در بورس انرژی به یک دهه قبل برمی‌گردد و در آن زمان نیز برای مقابله با تحریم‌ها، عرضه نفت در بورس کالا در دستورکار قرار گرفت، اما بنا به دلایلی خصوصا مخالفت وزارت نفت، عملیاتی نشد. مجددا پس از دور جدید تحریم‌های آمریکا، بحث عرضه و فروش نفت خام در بورس شدت گرفت و به طور رسمی اعلام شد که ظرف چند روز آینده این اقدام انجام شود. نکته مهم در مورد این طرح، امکان ورود بخش‌خصوصی واقعی به تجارت نفت است. برخی ملاحظات در این زمینه عبارت است از:
1- فروش نفت خام منحصر به عرضه در بازارهای خارجی نبوده و می‌تواند فروش قسمتی از نفت خام در داخل کشور را پوشش دهد و امکان جبران کاهش فروش در بازارهای بین‌المللی را داشته باشد.
2- قیمت فروش به‌صورت دلاری تعیین می‌شود، ولی تسویه‌حساب و تسویه‌وجه به‌صورت ارزهای دیگر هم وجود دارد و مرجع نرخ هم سامانه سناست، لذا این روش نیز قابلیت انعطاف‌پذیری در خصوص پرداخت را بالا می‌برد.
3-محموله‌ها به‌صورت 35هزار بشکه‌ای، حدود پنج تنی عرضه می‌شود، بنابراین امکان جذب خریداران با حجم کم را متصور بوده و در صورت خرید با حجم بالاتر ضریبی از 35هزار بشکه تا یک‌میلیون بشکه قابل معامله است.
4- مقرر شده تحویل به‌صورت فوب جزیره خارک باشد، لذا حمل نفت با خریدار است و یکی از مهم‌ترین موانعی که دولت با آن روبه‌رو بوده، بیمه نفت‌کش‌هاست که توسط بخش‌خصوصی قابل حل‌ است.
5- خرید به‌صورت 20درصد پیش‌پرداخت و 10درصد ضمانت‌نامه بانکی انجام می‌گیرد و تسویه‌وجه نیز 50 روز پس از بارگیری امکان‌پذیر است، لذا با در نظرگرفتن حدود یک ماه از زمان حمل توسط نفت‌کش‌ها و رسیدن به مقصد، به ‌نظر می‌رسد امکان تسویه وجوه ظرف این مدت قابلیت اجرایی دارد.
6- موضوع مهم دیگر این است که امکان خرید برای تمامی شرکت‌های داخلی و خارجی مهیا شده است. به عبارتی، همه کسانی که توان عملیاتی و مالی داشته باشند، می‌توانند نسبت به خرید نفت اقدام کنند. شاید این کار زمینه ورود بخش‌خصوصی واقعی به حوزه نفت را فراهم کند، حوزه‌ای که تاکنون بخش غیردولتی از ورود به آن، منع می‌شد. در صورت تحقق این مهم و موفقیت بخش‌خصوصی، اثرات آن در سایر بخش‌ها نیز قابل تسری خواهد بود.
7- رفع مشکل مقصد نهایی محموله‌های صادراتی نفتی و عدم درج مقصد نهایی، توان مقابله با تحریم‌ها توسط بخش‌خصوصی را بالا می‌برد و حجم محموله‌ها متناسب با نفت‌کش‌های کوچک می‌تواند مشتریان خود را در بازارهای بین‌المللی داشته باشد.
این تصمیم‌ها و اقدام‌ها در حال حاضر روی کاغذ برنامه‌ریزی شده و ممکن است در عمل نیاز به اصلاحات داشته باشد، اما عزم جدی دولت خصوصا وزارت نفت، می‌تواند راهگشای مقابله با کاهش فروش نفت در بازارهای بین‌المللی باشد.