سقوط یکپلهای ایران در شاخص رقابتپذیری جهانی
بازار نیروی کار چالش اقتصاد کشور
مجمع جهانی اقتصاد، در جدیدترین گزارش خود از شاخصهای رقابتپذیری در اقتصادهای جهان، رتبه هشتاد و نهم را به ایران داده است. این نهاد بینالمللی در چهلمین سال فعالیت خود، کشورهای جهان را برحسب معیارهایی مانند سرمایه انسانی، مهارت کارکنان، انعطافپذیری، میزان بازبودن اقتصاد و نوآوری رتبهبندی کرده که در آن، ایران نسبت به سال گذشته در میان 140کشور، یک پله سقوط کرده است. گزارش رقابتپذیری جهانی، میزان پیچیدگی اقتصاد کشورها، موانع توسعه اقتصادی و نقاط ضعف و قوت اقتصاد هر کشور را در قالب ارکانی دوازدهگانه و براساس 98 شاخص نشان میدهد. در این ارزیابی مجمع با سنجش همهجانبه ارکان خرد و کلان اقتصادها، میانگین وزنی مولفهها را از منظر رقابتپذیری بررسی و تحلیل میکند و در نهایت نمرهای بین ۰ تا ۱۰۰ به کشورها میدهد که هرچه عدد بزرگتر باشد، به منزله رقابتپذیرتر بودن است. در این گزارش، اقتصاد آمریکا برای نخستین بار پس بحران مالی سال 2008 با عددی 6/85، رقابتپذیرترین اقتصاد جهان شناختهشده و کمترین نمره نیز به کشور چاد تعلق گرفته است. در گزارش، تاکید شده کشورهای دنیا با سرمایهگذاری در نیروی انسانی و ماشینآلات به رقابت با سایر اقتصادها میپردازند و اگر در این شاخص موفق باشند، جایگاهشان بهبود مییابد. مجمع در گزارش خود گفته، میان سطح درآمد و رقابتپذیری رابطهای مستقیم وجود دارد و اگر در اقتصادی درآمدهای بیشتری نصیب فعالان اقتصادی شود، به منزله رقابتپذیرتر بودن آنهاست. از طرف دیگر نیز هرچه شاخصهای رقابتپذیری در کشورها بالاتر باشد، آن اقتصاد در برابر شوکهای اقتصادی مقاومتر خواهد بود. نکته دیگر این است که مجمع جهانی اقتصاد، رشد اقتصادی را به مثابه بستر و زمینهسازی برای توسعه انسانی در نظر گرفته و تاکید شده هر زمان که کشوری رشد اقتصادی خود را از بیثباتی دور کند، شاخصهای توسعه انسانی و در نهایت قابلیت رقابتپذیری آن نیز به طور شگفتانگیری بهبود مییابد. از جمله ارکانی که مجمع در محاسبات خود به آنها توجه میکند، «نهادها و محیط نهادی»، «زیرساختها»، «محیط اقتصادی»، «بهداشت و آموزش ابتدایی»، «آموزش عالی»، «کارایی بازار کالا»، «کارایی بازار نیروی کار»، «سطح توسعه بازارهای مالی»، «آمادگی در حوزه فناوری»، «اندازه بازار»، «پیشرفته بودن بنگاه تجاری» و «نوآوری» است .بهترین عملکرد ایران نیز به ارکان «اندازه بازار» و «ظرفیت نوآوری» تعلق گرفته که رتبه ایران در آنها به ترتیب 19 و 65 است. گزارش مجمع جهانی اقتصاد، بدترین عملکردهای ایران را نیز مشخص کرده که عمدتا مربوط به بازار کار، کارایی و چالشهای آن است. این موضوع یکی از یافتههای کلیدی مجمع درباره ایران است. در حقیقت کارایی و انعطاف بازار نیروی کار دلالت بر این دارد که نیروی کار تا چه اندازه در خدمت اقتصاد است و آیا کشورها در این زمینه به شکلی کارآمد حرکت میکنند، آیا مشوقها و اقدامات انگیزشی در دسترس نیروی کار در مشاغل قرار میگیرد که با حداکثر توان و ظرفیت کار کنند و... در این بحث، مجمع تاکید میکند بازارهای نیروی کار باید چنان در جابهجایی سریع و کمهزینه نیروی کار میان فعالیتهای اقتصادی مختلف انعطافپذیر باشند یا نوسانات دستمزد بدون برجای گذاشتن تبعات و مشکلات اجتماعی و رفاهی باشد که نیروی کار با کمترین میزان فشار مادی یا مسائل روحی و روانی به کار مشغول شود. ایران در زمینه «کارایی بازار نیروی کار» به گمان مجمع جهانی اقتصاد یکی از بدترین عملکردها را در فاصله دو سال 2017 و 2018 داشته و بر همین اساس نیز جایگاهی بهتر از 136 برای این کشور قائل نشدهاند. در ارکانی نظیر «بازار تولید»، رتبه تعلق گرفته به ایران، 134 است. «نهادهای مربوط به کسبوکار» و «ثبات اقتصاد کلان» به ترتیب با 121 و 117نیز عملکرد رضایتبخشی نداشتهاند.