printlogo


سالمندی با نگرشی بر قدرت
آزاده قاهری - دکترای آمار زیستی

بهبود بهداشت عمومی، جلوگیری از مرگ نوزادان، کنترل خشونت و افزایش روش‌های مدنی در مواجهه با خشونت، پیشرفت‌های علم پزشکی در مهار بیماری‌های مسری و بهبود فن‌آوری‌های پزشکی و دانش تغذیه و... در جلوگیری از بیماری‌های مزمن باعث افزایش طول عمر انسان‌ها و اضافه‌شدن جمعیت سالمندان در دوره مدرن شده است. جمعیت سالمندان در کشور ما هم‌راستا با روند این رشد در جهان رو به افزایش است و انتظار می‎رود تا سال 1400 تعداد سالمندان کشور به 10میلیون نفر برسد. با توجه به سرشماری عمومی نفوس در سال 91، جمعیت بالای 65سال کشور که به آن جمعیت سالمند اطلاق می‌شود به بیش از شش‌درصد رسیده و در افق سال 95، به بالای 10درصد خواهد رسید. از این رو، کشور ما براساس استانداردهای جمعیتی دنیا در ترکیب کشورهای سالمند قرار می‌گیرد و تا سال 1431 با توجه به افزایش امید به زندگی و کاهش نرخ باروری از هر چهار نفر در ایران یک نفر سالمند خواهد بود. کتاب «مروری بر سالمندی با نگرشی بر قدرت» از معدود کتاب‌های مفیدی است که به ما کمک می‌کند این پدیده را فهم کرده و به‌درستی با آن روبه‌رو شویم. این کتاب که توسط دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی بوشهر در سال ۱۳۸۹ و در تهران منتشر شده درباره پدیده سالمندی و موارد مؤثر بر حس قدرت و توانمندی در این دوران نوشته شده است.
سالمندان با مشکلات و فقدان‌های متعددی در این دوران مواجه بوده و تغییرات بیشتری نسبت به سایر دوران عمر تجربه می‌کنند. ابتلا به بیماری‌های مختلف که خود ناشی از تحلیل و تقلیل  جسم در سنین بالاست به شکل متقابل منجر به از دست رفتن قدرت بدنی و نیز سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی آن‌ها می‌شود. دوران سالمندی با احساس بی‌قدرتی با مواردی چون سطوح پایین رفتارهای سلامتی پیشگیرانه، پایین بودن قوای جسمانی و دوره‎های طولانی‌تر از بیماری همراه است که می‌تواند منجر به احساس افسردگی و بی‌کفایتی شود. این مسئله به این دلیل که آن‌ها قادر نیستند برخی از کارهای خودشان را مستقلا انجام دهند تشدید می‌شود. برعکس افزایش حس قدرت می‌تواند اثر فزاینده‌ای در حس توانمندی فرد به‌همراه داشته باشد و باعث افزایش کیفیت زندگی و احساس سلامت عمومی در سالمندان شود. نویسنده این کتاب، دکتر مریم روانی‌پور که عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر است، خلأ در زمینه قدرتمندی سالمندان و ضرورت آشنایی با مفاهیم قدرت، بی‎قدرتی و قدرتمندسازی در دوران سالمندی را احساس کرده و به نوشتن و چاپ این کتاب مبادرت ورزیده است. در این کتاب، نخست سعی شده است به پدیده سالمندی، تئوری‌های سالمندی، سالمندی موفق، خودمراقبتی سالمندی و برخی مشکلات دوران سالمندی و موارد موثر بر حس قدرت و توانمندی در این دوران پرداخته شود و سپس مفهوم قدرت، تئوری‎های قدرت، تعریف علائم و پیامدهای بی‎قدرتی و مباحث کلی پیرامون مفهوم قدرتمندسازی به‌طور اختصاصی‌تر مورد بررسی قرارگرفته است.
از این رو در گام نخست از کتاب، وضعیت جمعیت‌شناختی سالمندی بررسی و سپس تعریفی از سالمندی ارائه شده است. آن‌گاه درباره عملکرد روان‌شناختی شخصیت و پنداشت از خودِ سالمندی مطالبی بیان و به دنبال آن، درباره فعالیت‌های مؤثر در سالمندی توضیح داده شده است. در ادامه، مشکلات مطرح در دوران سالمندی بازگو و راهکارهایی برای حل آن‌ها عرضه شده است. در پایان به تبیین واژه قدرت پرداخته شده و پیش‌نیازهای قدرتمندسازی در دوران سالمندی معرفی شده است.