بحث داغ شبکههای اجتماعی
آیینهای محرم
صدرا محقق
در هفته گذشته با آغاز ماه محرم، کاربران شبکههای اجتماعی از تمامی استانهای ایران، همزمان با سوگواری واقعه عاشورا، با به اشتراک گذاشتن تصاویری از آیینهای عزاداری به فراخور فرهنگ و شیوههای مرسوم شهرهای خود، به استقبال این عزاداری 10 روزه رفتند. همچنین کاربران با پرداختن به مسائل محیطزیستی در مراسم عزاداری امسال و بحث و گفتوگو در خصوص تجربههای خود از این مراسم، «محرم» و آیینهای مرتبط با آن را به بحث داغ این روزهای شبکههای اجتماعی تبدیل کردهاند.
یکی از کاربران به نام یغما با به اشتراک گذاشتن عکسی از یک مراسم آیینی در عزاداری امسال مردم شهر آستانهاشرفیه، در اینباره این طور توضیح داد: «دسته عزاداری زنان در آستانه اشرفیه در استان گیلان که در یازدهمین روز از ماه محرم برگزار میشود، به دسته عزاداری «زنان بنیاسد» شهرت دارد. در این آیین سنتی که زنان روایتگر اصلی آن بهشمار میروند، داستان قبیلهای روایت میشود که نادم و محزون از شهادت امامحسین(ع)، روانه کربلا میشوند.»
کاربری به نام سجاد نیز در خصوص یکی از آیینهای آذریزبانان ایران در آغاز ماه محرم، این طور نوشت: «آیین تشتگذاری یکی از قدیمیترین سنتها و مناسک ایرانی است که جمع کثیری از مردم آذریزبان ایران بهخصوص استان اردبیل، با این آیین عزاداریهای محرم را شروع میکنند.»
یکی دیگر از کاربران به نام فریده هم در رابطه با یک آیین سنتی در استان هرمزگان، نوشت: «آیین عَلَمشویی مسجد دوازده امام «منبر گپ» در بندرعباس، یکی از قدیمیترین مراسم موجود در ایران است که قدمتی حدود دویست تا سیصد سال دارد و از اواخر دوران قاجار بهصورت ویژه مورد توجه قرارگرفته است.» کاربری به نام یوسف نیز با انتشار عکسی از یک آیین دیگر در مراسم عزاداری ماه محرم در استان هرمزگان، در اینباره نوشت: «آیین سنتی «عَلَم پیغمبر» یکی از آیینهای محرم در استان هرمزگان است که با قدمتی نزدیک به چهار قرن، هر ساله روز پنجم ماه محرم با حضور جمعیت گستردهای در شهرستان میناب برگزار میشود.» کاربری به نام فاطمه هم با انتشار ویدئویی از مراسم عزاداری زنان یکی از روستاهای دورافتاده استان کهگیلویه و بویراحمد، در اینباره نوشت: «لطفا عزاداریهای مردم رو دستکاری نکنید. لطفا این همه خلوص و بیریایی زنان رو نریزید تو قالبهای مورد نظرتون، بذارید همه چی همین جوری دست نخورده باقی بمونه. زنان در «زیلایی» خودشون هستند. درسته بار اصلی زندگی روی دوششونه، اما نقش کلیدی در مناسبات اجتماعی و تصمیمگیریها دارند. زنان به اندازه مردان اجازه دارند غمگین یا شاد باشند و چه بسا بیشتر. وقتی هیئتهای زنجیرزنی به سمت روستای مرکزی، یعنی «موشمی» میآیند، زنان جلوتر از هیئتها حرکت میکنند. در میان حلقههای بزرگ عزاداران مرد، این زنان هستند که اسپند دود میکنند و مردان هم اغلب کار پذیرایی از زنان رو انجام میدن.» امیر ناظمی نیز در خصوص آیینهای فرهنگی در عزاداری مراسم عاشورا و موضوع «گردشگری محرم»، این طور نوشت: «هر آیین فرهنگی میتواند جاذبهای برای گردشگری باشد. هم یزد و هم روستای ابیانه نمونههای مثالزدنی از گردشگری محرم هستند. گردشگری محرم مانند هر نوع گردشگری دیگری صرفا از منظر اقتصادی نیست، بلکه به اشتراکگذاری فرهنگ و همزمان بازآفرینی آن فرهنگ هم هست.»
در این میان برخی از کاربران نیز در صفحههای خود در شبکههای اجتماعی به افزایش حساسیت مردم و گروههای مختلف اجتماعی نسبت به رعایت مسائل محیطزیستی در برگزاری مراسم امسال پرداختند و از گوشهوکنار ایران تصاویری مرتبط با این موضوع منتشر کردند.
محمد درویش در این خصوص در صفحه اینستاگرام خود نوشت: «چند سالی است دوستداران محیطزیست کوشیدهاند این مراسم آیینی کهن را از برخی لکنتهای اخلاقی و ناسازههای محیطزیستی پاک سازند، اینکه تا جایی که ممکن است از ظروف یکبارمصرف استفاده نشود، بهویژه برای پذیرایی خوراکیهای داغ از ظروف پلاستیکی استفاده نشود که فوقالعاده سرطانزا بوده و خود نقض غرض است. زبالهها در محیط رها نشود، ذبح حیوانات در معابر عمومی رخ ندهد، حرکتهای خشونتآمیز، خودآزاری و دگرآزاری رخ نداده، مواظب بیماران، کودکان و کهنسالان باشند و بیدلیل ترافیک ایجاد نکرده و بر طبل آلودگی صوتی نکوبند و دستآخر آنکه برای افروختن آتش اجاقها، چوبهای جنگلی را قربانی نکنند... خوشبختانه اغلب گزارشهایی که امسال دریافت کردم و مشاهداتم گواهِ پیشرفتی محسوس و اثرگذار است.»
کاربری به نام افشین نیز با انتشار تصاویری از جمعآوری زبالههای اطراف مراسم عزاداری امسال توسط یک گروه اجتماعی، در اینباره نوشت: «عاشورا و فرهنگ ایثار و احترام به همنوع و زیستبوم در روز عاشورای۱۳۹۷. گروه محیطزیستی «سرزمین ایدهآل ما» تمامی مسیرهای عبور دستههای عزاداری شهر رشت را تمیز کردند. دستمریزاد و اجرتان با سالار شهدا.»
یکی دیگر از کاربران به نام شاهین نیز با انتشار عکسهایی از جمعآوری زباله در مراسم عاشورای امسال، در این خصوص نوشت: «آقایی که با این وضعیت رفته تو جوی آب و داره آشغال جمع میکنه، عضو شورای شهر تهرانه که تو روز عاشورا به جای اینکه غُر بزنه تو محرم چرا آشغال میریزین، پا شده با زن و بچه و چند نفر دیگه لیوانها و ظروف یکبارمصرف رو از کف خیابون جمع میکنه.»
یکی از کاربران به نام یعقوب اما با انتشار عکسی از لیوانهای یکبارمصرف رهاشده در سطح شهر، در این خصوص نوشت: «آشغال ریختن تو خیابونا یه مشکلیه که از قدیم بوده و تو محرم بیشتر به چشم میاد. اما اینرو فراموش نکنیم که متاسفانه هر جایی که تجمعی صورت میگیره مسلما تولید زباله هم هست! کنسرت، ورزشگاه، سینما و... پس این مراسم رو صرفا فقط بهخاطر آشغال ریختن، زیر سوال نبریم، در عوض تلاش کنیم همه ما و اطرافیانمون این فرهنگ آشغال نریختن رو خیلی زودتر یاد بگیریم.»