در تمام ممالک بشری، چه آنهایی که خورشید بلند توسعهیافتگی بر اقلیمشان نوری تابانده و چه آنها که هنوز از دلِ تاریکیها، روزنی را میجویند، در عین حال که تفاوتها بسیار است، نقاط اشتراک هم کم نیست. این اقتصاد است که تمام ملتها نیکبختی یا نگونبختی دیروز تا فردای خود را در آینه آن میبینند و این موجودیتی است که ارگانیکوار و تعمیمیابنده، رونق یا گرفتاری میآفریند و میان سعادت و فلاکت مرز میگذارد. اگر از ایسمها و نظریهها و مکتبهای اقتصادی بگذریم و به افقهای دوردستتر بنگریم، شباهتها بیش از اینهاست. بخشهایی که امروزه از آنها به اقتصاد در سایه یا غیرشفاف و غیررسمی یاد میشود، سالیان و شاید هم سدههاست بر اقتصادها چنبره زدهاند و کسی هم یارای پنجه در پنجه انداختن با آنها را ندارد. حتی برعکس، از ثروتمندترین تا عقبماندهترین کشورها همه تقریبا پذیرفتهاند برشی از کیک اقتصاد سهم اربابان خفا و پنهانکاری است. از این واقعیت نمیتوان فرار کرد که بخشهای غیررسمی و غیرمولد با افزایش بیکاری، نرخ تورم، فرار سرمایه و رکود اقتصادی را تشدید میکنند و این معضل تمام کشورهاست. حالا یافتههای جدیدتر نشان میدهد با راهبردهای سیاستگذارانه دقیق میشود دستکم سهمبری این بخشهای در سایه اقتصاد را کم کرد. در همایش سه روزهای که موسسه عالی پژوهش تامیناجتماعی و موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی برگزار کردند، ماهیت، ابعاد و اثرگذاری بخشهای غیررسمی بر اقتصاد کشور و راهبردهای برونرفت از آن بررسی شد. فردریش اشنایدر، پروفسور اقتصاد دانشگاه جان کپلر اتریش که مهمان این همایش بود، هفت فرضیه درباره حضور افراد در بخش غیررسمی مطرح کرد که به گفته او، پاسخ به آنها برای کم کردن از سهم بخش غیررسمی موثر است. اشنایدر میگوید، در همه کشورها، حس بیاعتمادی و نارضایتی از نهادهای رسمی در روی آوردن افراد به بازار کار غیررسمی موثر است و معتقد است، به نمایش گذاشتن انگیزههای افراد برای حضور در بازار کار، در تعیین و تدوین سیاست مقابله با پدیده اشتغال در بخش غیررسمی و تضمین موفقیت آن، کلیدی است. دستیار اقتصادی رئیسجمهور نیز برآوردی از عمق تاریک و ناروشن اقتصاد ایران و سهم آن در تولید ناخالص داخلی در 4 دهه گذشته را اعلام کرد. مسعود نیلی معتقد است، به دلیل برداشتها و دخالتهای بیش از اندازه نهاد دولت در مقام سیاستگذار در همه سالهای گذشته، بخشهای بزرگی از اقتصاد ایران به پرتگاه فعالیتهای غیررسمی سوق داده شده است. توصیه نیلی این است که دولت در حوزه قاعدهگذاری و ترسیم و تنظیم قوانین و مقررات، دخالتهای خود را تا حد بهینهای پایین بیاورد تا حجم اقتصاد غیررسمی به نقطه کمینه، تنزل یابد. عیسی منصوری هم از لزوم به رسمیت شناختن اقتصاد رسمی سخن گفت و حسام نیکوپور نیز کوشید درکی از ارتباط اقتصاد سایه با نظام بیمههای اجتماعی برقرار سازد. در ادامه خلاصهای از اهم گفتههای مهمانان همایش را در قالب چند گفتار میخوانید.