لحظة آها
هورا من استارتآپ دارم!
مهران امیری
واژه استارتآپ به معنای «کسبوکار نوپا» را در چند سال اخیر بسیار شنیده و میشنویم. ظهور این پدیده در فضای کسبوکار کشور، اتفاق مبارکی است که موجب جلب توجه بیشتر همه بازیگران این عرصه شده، اما گاهی بد نیست از خودمان بپرسیم که واقعا کسبوکار نوپا چیست؟
تب استارتآپ هم مانند بسیاری از نمونههای مشابه به سرعت فراگیر شد و با سرعتی بیشتر دوستداران شتابزده و بیشفعال خود را از دست داد. چند سالی است که این کلمه در اظهارنظر مدیران و فعالان اقتصادی و کارشناسان و حتی گفتوگوهای داخل تاکسی و اتوبوس هم شنیده میشود، متاسفانه مانند بسیاری از موارد مشابه، هر کسی از این کلمه برداشت و فهم خاص خود را دارد. این تفاوت در فهم برداشت تا حدودی طبیعی است و در برخی موارد دیگر هم رخ داده، اما وقتی که اشتباه و برداشت نادرست وارد ذهن و فکر تصمیمسازان و فعالان شود باید نسبت به آن حساس شد.
استارتآپ در واقع فعالیت کارآفرینی است که در قالب یک کسبوکار نوظهور برای کمک به رفع یک نیاز یا پاسخ به یک مشکل در بازار شکل میگیرد. نخستین ویژگی این نوع کسبوکارهاست که بر اساس یک برنامه تجاری قابل اعتماد و برای عرضه خدمات یا محصول یا فرایند ایجاد میشوند. کسبوکارهای نوپا در قیاس با کسبوکارهای سنتی دارای توان و سرعت رشد بیشتری هستند، گرچه افول و ناکامی آنها هم با سرعت بیشتری نمایان میشود.
یک تعریف معمول از کلمه استارتآپ در فرهنگ لغت این است که «هر کسبوکاری که کار خود را بهتازگی شروع کرده» اما در مقابل این معنای خشک کلامی، تعریف بسیار پرحرارت و عملی دیگری هم توسط فعالان این حوزه ابراز میشود. «آدورا چونگ» یکی از شرکای استارتآپ Homejoy که در سال 2013 مطرحترین استارتآپ آمریکا بود، میگوید: «وقتیکه افرادی به شرکت شما بپیوندند و همچنان آماده از دست دادن ثبات موقعیت خود در مقابل وعده رشد چشمگیر باشند، اما از اینکه بتوانند در روند کار موثر باشند، هیجانزده شوند، استارتآپ دارید.»
با این تعریف و نگاه هر کسبوکاری که تازه شروع شده باشد را به سختی میتوان استارتآپ نامید هرچند نوظهور باشد. اما سایر تعاریف، وجود ویژگیهای دیگری را هم الزامی میکند. یک استارتآپ جمعی از افراد مشتاق به انجام و ارائه یک خدمت یا محصول است که کار خود را مبتنی بر یک طرح کسبوکار، مطالعه و آمادهسازی قبلی انجام میدهند. کسبوکار آنها اغلب از فنآوری و ابداعات جدید در روشها و ابزار بهره میبرد. شاید به همین دلیل است که کسبوکارهای نوپا با سرعت بیشتری در حوزه فنآوریهای نوین و رایانه شکل میگیرند، چراکه بسیاری تصور میکنند استارتآپ، یعنی فعالیتی که در حوزه رایانه و حتما مبتنی بر وجود یک برنامه کاربردی گوشی هوشمند یا یک وبسایت است. از طرفی تفاوت آشکاری بین کسبوکار نوپا و کارآفرینی هم هست، گرچه اغلب استارتآپها منجر به ایجاد اشتغال میشوند، اما هر فعالیت اشتغالزا نه الزاما کارآفرینی است و نه هر نوع کارآفرینی لزوما یک استارتآپ است. این همه تلاش برای به دست آوردن تعریف دقیق از استارتآپ از آنجا ناشی میشود که پذیرش تعریف درست از آن به معنای پذیرش الزامات وجودیاش نیز هست. استارتآپها از دل اقتصاد متکی بر ظرفیتهای پراکنده مردمی شکل گرفته و خلق میشوند. استارتآپها در فضای سالم و رقابتی قادر به ادامه حیات هستند. استارتآپها نیازمند فضای قانونی روشن و شفاف و راحت هستند. این کسبوکار را نه با تبلیغات و نه با بخشنامه و دستورالعمل نمیتوان ساخت و گسترش داد. استارتآپها کسبوکارهای کوچکی هستند که قابلیت ایجاد تغییرات بزرگ در اقتصاد کشورها را دارند.