تهران گزینههای مختلفی را برای مقابله با تحریمهای ترامپ بررسی میکند
همه گزینههای ایران برای حفظ دستاوردهای برجام
ایران و اروپا بعد از خروج آمریکا از برجام، تمام تلاش خود را به کار بستهاند تا بتوانند راهحلهایی برای تداوم همکاریهای مشترک پیدا کنند و بتوانند از تحریمهای آمریکا که بهزودی آغاز خواهد شد، دور بمانند. با این حال آن طور که «المانیتور» گزارش میدهد، ایران همزمان در حال پیشبردن سناریوی دوم خود است تا اگر بروکسل نتوانست کاری از پیش ببرد، روسیه در این زمینه ارتباطات خود را با تهران ارتقا دهد. هرچند توانمندیهای اقتصادی و سیاسی اتحادیه اروپا بسیار بالاتر از توانمندیهای روسیه است، اما مسکو بیش از اروپا آماده کمک به تهران در شرایط تشدید تحریمهای آمریکاست. البته سناریوی نزدیکترشدن روابط با مسکو، با توجه به سابقه تاریخی رفتار روسیه با ایران، منتقدان خود را دارد.
«المانیتور» در اینباره مینویسد: «اروپا برجام را بهترین گزینه از لحاظ سیاسی و امنیتی برای خود و منطقه میداند و با انجام گفتوگوهای منطقهای که با ایران در دو سال گذشته داشته، نشان داده که با برجام میتوان روی بسیاری دیگر از موضوعات منطقهای توافق کرد، حال آنکه بدون برجام به احتمال زیاد راه گفتوگو نیز بسیار دشوارتر میشود.»
دومین دلیل اقدامات اتحادیه اروپا برای حمایت از ایران صرفا اقتصادی است. هرچند اروپا قادر به جلوگیری از خروج شرکتهای بزرگ خود از ایران نیست، اما قصد دارد کسبوکارهای متوسط و کوچک خود که کمترین ارتباط با بازار آمریکا را دارند، تشویق کند در ایران بمانند.
اروپا یکدست نیست
این دو ابتکار به ناچار با مشکلاتی مواجه خواهد بود؛ اولا هر طرح ابتکاری زمانبر است و به همین دلیل در فرصت کم باقیمانده، به ایران کمک نمیکند. همچنین در کوتاهمدت، اروپاییها نمیتوانند هیچ کاری در مورد تحریمهای ایران انجام دهند.
کسبوکارهای متوسط و کوچک اروپایی قادر خواهند بود به ایران کمک کنند که شرایط را تحمل کند، اما تحت تحریمها مشکلات افزایش خواهند یافت. خصوصا آنکه ایالات متحده آمریکا احتمالا از تحریمهای سختتر علیه ایران و شرکای آن استفاده خواهد کرد که مشکلات بیشتری برای عملکردهای مالی و حملونقل و سایر زمینهها و زیرساختها ایجاد میکند.
نکته مهم دیگر اینکه اقداماتی که اتحادیه اروپا برای کمک به ایران به تصویب میرساند، صرفا بهعنوان یک اقدام مشترک اروپایی اجرا میشود که مورد توافق همه اعضا نیز باشد. بهعنوان مثال، لهستان بیشتر از تصمیم ترامپ تبعیت میکند یا کشورهایی مانند فرانسه، آلمان و انگلیس نقش نسبتا دوگانهای در قبال ایران و آمریکا ایفا میکنند یا ایتالیا، اسپانیا، یونان و دانمارک علاقهمند هستند روابط خود را با ایران ادامه دهند. ورشو نه تنها میخواهد وفاداری خود را به ایالات متحده آمریکا نشان دهد، بلکه به دلیل اختلافنظرهایی که با روسیه دارد معتقد است، با کمک آمریکائیان باید فشار بر ایران و روسیه افزایش یابد!
«المانیتور» در ادامه با اشاره به استدلالهای فوق، مینویسد: «بر همین اساس پیشبینی میشود روابط تهران و مسکو بیش از گذشته در ماههای پیشرو تقویت شود. در این راستا میتوان به دیدار علیاکبر ولایتی، مشاور رهبری عالی جمهوری اسلامی با پوتین اشاره کرد که علاوه بر طرح موضوعات سیاسی منطقه، مشمول گفتوگوهای اقتصادی از جمله توسعه روابط نفتی دو کشور نیز بود. در این دیدار گفتوگوهایی در مورد سرمایهگذاری 50 میلیارد دلاری مسکو در صنایع نفت و گاز ایران صورت گرفت. البته حتی قبل از این سفر نیز صحبتهایی بین شرکت گازپروم با مسئولان نفتی ایرانی بر سر مشارکت در میادین کیش، پارسجنوبی، فرزاد B، آگاه و... شده بود. دیدار وزرای نفت ایران و روسیه در مسکو نیز نشانه دیگری از این موضوع است که دو کشور بهطور پیوسته در جستوجوی گزینههای موثر در این زمینه هستند.» «بیژن زنگنه» وزیر نفت ایران در 23جولای برای مذاکره با همتای خود «الکساندر نواک» به مسکو سفر کرد. هر دو در مورد همکاری در انجمن کشورهای صادرکننده گاز و طرحهای روسیه برای تبدیل اوپک پلاس به یک توافق دائمی با یکدیگر بحث کردند.
پلن B ایران
«المانیتور» ادامه میدهد: «علیرغم ناامیدی تهران از رهبران اروپایی و کماعتمادی به قولوقرارهای آنها، اما همچنان ایران به این موضوع نرسیده که اتحادیه اروپا در رهایی یا کاهش فشارهای تحریمی آمریکا ناتوان است. با این حال تهران بهطور فعال در حال پیگیری پلن B است؛ اگر بروکسل در نهایت در دستیابی به هدف خود موفق نشود، جمهوری اسلامی ایران میتواند تماس و ارتباطات خود را با روسیه که خواهان حضور گسترده در اقتصاد ایران است افزایش دهد.»
در نگاه تهران، اروپا از لحاظ اقتصادی و سیاسی بسیار جذابتر از روسیه است و علاوه بر این، کشورهای اروپایی نسبت به روسیه در حافظه تاریخی ایرانیان از جایگاه بهتری برخوردار هستند. اما در مرحله عمل، این مسئله با پیچیدگی بیشتری همراه است. کشورهای اروپایی برای کمک به تهران و مقابله با فشارهای تحریمی آمریکا، دو ابتکار سیاسی و اقتصادی را مطرح کردهاند که شامل باقیماندن شرکتهای کوچک اروپایی در ایران و رایزنی در خصوص موضوعات منطقهای میشود.
در نهایت، معیارهای اتخاذشده از سوی اتحادیه اروپا برای کمک به ایران بهعنوان اقدام مشترک اروپا اجرا خواهد شد. به عبارت دیگر، اعضای اتحادیه اروپا باید نخست در این مورد به اجماع درونی دست پیدا کنند. با این وجود، تفاوت آشکاری در انگیزه و مواضع بازیگران اروپایی در مقابل ایران وجود دارد و این مسئله به اجرای سریع یک برنامه مشترک توسط اتحادیه اروپا کمکی نمیکند. در کل اروپاییها برای اینکه بتوانند یک برنامه موثر عملی را به اجرا در بیاورند، راهی طولانی در پیش دارند.
این محاسبات به مسکو در ایجاد گزینههای خود برای همکاری نزدیکتر با ایران کمک میکند. مسکو سیگنال واضحی را به تهران و دیگران ارسال کرده که قصد ندارد از پیشنهادهای ترامپ برای افزایش تولید اوپک و دیگر تولیدکنندگان برای جبران کسری ناشی از خروج ایران از بازار نفت حمایت کند.
المانیتور در نهایت نتیجهگیری میکند که هرچند ظرفیتهای اقتصادی و سیاسی اتحادیه اروپا از لحاظ عینی قویتر از روسیه است، اما ممکن است مسکو بیشتر برای کمک به تهران جهت عبور از تحریمهای آمریکا تلاش کند و مفیدتر باشد.