بهبود
وقتی خون از دماغمان میآید...
دکتر ابراهیم رزمپا - متخصص و جراح گوش و حلق و بینی و عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
حتما یادتان هست که در کودکی بزرگترها اجازه نمیدادند تابستانها وقتی خورشید وسط آسمان بود، در حیاط بازی کنیم. میگفتند اگر آفتاب زیاد به سروصورتتان بتابد، خوندماغ میشوید. حتما تاکنون افراد زیادی را دیدهاید که در اثر ماندن زیاد در آفتاب خوندماغ شدهاند. شاید هم خودتان بارها دچار این مشکل شده باشید. این مشکل برای افرادی که به واسطه شغلشان مجبورند ساعات زیادی را در طول روز زیر آفتاب کار کنند هم ممکن است پیش بیاید.
چرا آفتاب خونریزی بینی را تشدید میکند؟
عقاید متفاوتی در مورد خوندماغ وجود دارد؛ عدهای معتقدند اگر کسی خیلی خوندماغ شود حتما سرطان یا بیماری صعبالعلاجی دارد اما در بیشتر مواقع علت خوندماغ شدن فقط خشکی مخاط بینی است. اگر در تابستان کسی در معرض گرمای زیاد قرار بگیرد، برای اینکه بدن بتواند گرما را دفع کند، عروق سطحی گشادتر میشود و خوندماغ در افرادی که مستعد هستند، اتفاق میافتد. در فصل زمستان که هوا سرد و خشک است، مخصوصا در محیط دربستهای که در آن وسایل گرمکننده وجود دارد، امکان خونریزی از بینی به علت خشک شدن مخاط بینی وجود دارد.
علل خونریزی بینی
گاهی اشکال در خود بینی است، مثلا ممکن است مخاط بینی خشک باشد. با دستکاری و ورود جسم خارجی یا هر گونه ضربه به آن هم خونریزی شروع میشود. در مواردی هم در بینی توموری وجود دارد که باعث خونریزی میشود. استفاده از داروهایی مثل اسپری آلرژی در بینی نیز مخاط آن را خشک و مستعد خونریزی میکند. اشکالات تشریحی مثل اشکالات عروقی مخاط بینی نیز میتواند سبب خوندماغ شود. اگر کسی دچار هر نوع اختلال آناتومیک بینی باشد، مستعد خوندماغ است. مثلا در صورت انحراف تیغه بینی، یک طرف بینی بیشتر در معرض هوای خشک قرار میگیرد و مخاطش بسیار خشک میشود. بینی افراد عادی در هوای خشک و با دستکاری ممکن است دچار خونریزی خفیف شود، ولی در کسانی که بیماری زمینهای و خونی دارند، خونریزی شدیدتر خواهد بود. گاهی هم خوندماغ میتواند بدون علت باشد و در بررسیها علتی برای آن پیدا نشود.
چه باید کرد؟
بسیاری از ما وقتی خودمان یا دیگری دچار خوندماغ میشود، دستپاچه میشویم و نمیدانیم چه کنیم. توصیه میشود اگر حین انجام کار بینیتان خونریزی کرد ضمن حفظ خونسردی این اقدامها را انجام دهید. ابتدا طوری بنشینید که بالاتنه از پایینتنه بالاتر قرار بگیرد. بعد دو پره بینی را آرام با انگشت بگیرید و 5 دقیقه فشار دهید. سپس کمپرس سرد دو طرف بینی بگذارید.
برخی معتقدند کسی که دچار خوندماغ شده، باید سرش را کاملا به عقب متمایل کند، اما این کار اشتباه است و باعث میشود خون به حلق و ریه وارد شود، مخصوصا اگر شدید باشد. حالت نیمهنشسته بهترین حالت است.
در چه صورت باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر خونریزی با اقدامهایی که گفتیم کنترل شد، چه بهتر، ولی اگر خونریزی بند نیامد یا حتی زود بند آمد ولی تکرار شد و مدام اتفاق افتاد یا شدید بود، اگر خونریزی با علائم دیگری مثل سردرد همراه باشد یا گرفتگی بینی هم وجود داشته باشد حتما باید به پزشک مراجعه کنید. اگر خونریزی مدام تکرار شود، ممکن است نشانه بیماری عمومی مثل اختلالات انعقادی یا خونی، لوسمی (سرطان خون) باشد و لازم است بررسیهای دقیقتر و جدیتری انجام شود. اختلالهای انعقادی مثل هموفیلی، کمبود پلاکت خون، و فشارخون بالا هم میتواند علل خونریزی از بینی باشد.
اقدامات پزشکی لازم برای قطع خونریزی بینی
ابتدا یک باند باریک را به پماد آنتیبیوتیک مثل تتراسیکلین آغشته میکنند و از 48 تا 72 ساعت در بینی میماند تا خون بند بیاید. شایعترین محل خونریزی، قسمت قدامی تیغه بینی است. گاهی در صورت خونریزی طولانیمدت اگر پزشک در معاینه رگ عامل خونریزی را ببیند و محل خونریزی محدود و مشخص باشد، آن را با برق، مواد شیمیایی و رادیوفرکوئنسی میسوزاند. در افرادی که به دلیل فشارخون و لوسمی خوندماغ میشوند و محل خونریزی پراکنده است نهتنها سوزاندن به نفع بیمار نیست، بلکه وضع را بدتر میکند. پس توصیه میشود مشکل زمینهای حل شود. از سوی دیگر، سوزاندن باید محدود و با دقت باشد، چون اگر با بیاحتیاطی همراه باشد، باعث سوراخ شدن تیغه بینی میشود.
وقتی خونریزی خیلی شدید است
گاهی خونریزی بینی آنقدر شدید است که برای بهوجود نیامدن مشکل جدی برای بیمار و حتی به خطر نیفتادن جان او جراحی لازم است که امروزه با آندوسکوپی انجام میشود. با این روش هم محل خونریزی مشخص و هم درمان انجام میگیرد..