کارنامه اقتصاد یک سال پس از بر جام
آزاده افتخاری
«یک سال پس از توافق هستهای، صادرات نفتی ایران افزایش یافته، توافقهای کاری با شرکتهای جهانی امضا شده، تورم مهار شده و اقتصاد ایران در حال ترمیم است.» این برآورد خبرگزاری بلومبرگ از شرایط اقتصادی ایران یک سال پس از توافق هستهای است، توافقی که انتظار میرفت با لغو تحریمها، انبوه سرمایههای خارجی را روانه ایران کند.
پیش از این نیز صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی برآوردهای نسبتا مثبتی را از عملکرد اقتصاد ایران پس از برجام ارائه داده بودند، هرچند به گفته آنها روند پیشرفت کند است و مشکلات بنیادین اقتصاد ایران همچنان ادامه دارد. درمجموع در فاصله کمتر از یک سال مانده به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری، این خبر خوبی برای تیماقتصادی و سایر دستاندرکاران دولت است.
نمره قابلقبول صنعت نفت
به گزارش بلومبرگ، عملکرد صنعت نفت ایران یکی از نقاط قوت یا نقطههای روشن کارنامه اقتصادی روحانی و تیمش است. تحریم نفتی سلاح اصلی غرب علیه ایران بود اما اکنون شش ماه پس از لغو تحریمها، ایران روزانه 8/3 میلیون بشکه نفت تولید میکند که 2 میلیون بشکه آن صادر میشود.
محسن قمصری، مدیر امور بینالملل شرکت ملی نفت ایران میگوید: «ایران با پافشاری بر موضع خود در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) موفق شد 80 درصد از سهم خود از بازار نفت را پیش از آغاز تحریمهای نفتی در سال 2012 پس بگیرد.» رابرت پاول، مدیر بخش خاورمیانه و آفریقا، در بخش اطلاعات اقتصادی نشریه اکونومیست نیز به بلومبرگ گفت: «صادرات نفت ایران آشکارا فراتر از انتظارات بوده است.» او افزود: «با این حال به علت کاهش قیمت نفت پیشبینی میشود که درآمد نفتی ایران کمتر از نیمی از درآمد نفتی این کشور در سال 2011 باشد.»
یکی دیگر از نقاط قوت تیم اقتصادی دولت مهار تورم است. به لطف نظم و انضباط مالی و پولی، اکنون قیمتها در ایران نسبت به هر زمان دیگری در ربع قرن اخیر کمتر افزایش مییابد. تورم در ماه خرداد تکرقمی شد و به این ترتیب هدف مشخصشده بانک مرکزی و یکی از وعدههای رئیسجمهور محقق شد. یک کارشناس خاورمیانه در اندیشکده «شورای روابط خارجی اروپا» در این خصوص گفت: «رئیسجمهوری ایران کارنامه بدون عیب و نقصی در زمینه مبارزه با تورم دارد اما در زمینه مبارزه با بیکاری موفقیت او تا این اندازه نیست.» به گفته پاول، هرچند مقامهای ایران انتظار دارند رشد اقتصادی ایران در سال جاری تا ماه مارس 5/4 درصد باشد، اما هدف روحانی برای رسیدن به رشد سالانه 8 درصدی مستلزم تغییرات مهمی است. او افزود: «تسریع در برنامه خصوصیسازی موجب باز شدن اقتصاد و فراهم شدن شریکان شفاف برای سرمایهگذارها میشود اما رقیبان روحانی احتمالا با چنین برنامهای مخالفت میکنند.»
موج سرمایههایی که به ساحل نرسید
این در حالی است که بازار 80 میلیونی ایران جاذبه زیادی برای شرکتهای بزرگ دارد؛ از این رو از توافق سال گذشته تاکنون دهها تن از مدیران شرکتها عازم تهران شدهاند. اما ادامه برخی تحریمها، محافظهکاری شرکتهای بزرگ بینالمللی درزمینه سرمایهگذاری در ایران را به همراه داشته است. هرچند انتظار میرفت با لغو تحریمها موج سرمایهگذاریهای خارجی به ایران سرازیر شود، اما این انتظار محقق نشد و میتوان گفت که این یکی از نقطهضعفهای عملکرد اقتصادی دولت است. البته نباید فراموش کرد که عوامل متعددی خارج از کنترل دولت وجود دارند که مانع از ورود سرمایههای خارجی به ایران میشوند.
سرمایهگذاری مستقیم خارجی در ایران در سهماهه اول سال جاری میلادی در قالب 26 پروژه به 5/4 میلیارد دلار افزایش یافت که بیشترین میزان افزایش سرمایهگذاری در مدت بیش از یک دهه گذشته به شمار میرود. این میزان سرمایهگذاری در عین حال کمتر از میزان مورد نظر دولت است که اعلام کرده قصد جذب سرمایهگذاری 30 تا 50 میلیارد دلاری را در سال دارد. علاوه بر ادامه برخی تحریمهای آمریکا، مشکلات ساختاری اقتصاد ایران ازجمله سوءمدیریتها و تخلفات اقتصادی و همچنین دولتی بودن اقتصاد، روند جذب سرمایههای خارجی را با مشکل مواجه کرده است.
سرمایهگذاران علاقهمند به سرمایهگذاری در ایران هنوز هم با قوانین دستوپاگیر و بروکراسیهای اداری مواجه هستند و باید با شرکتهای دولتی داخل ایران و شبه خصوصی رقابت کنند که بخش عمدهای از اقتصاد ایران را در اختیار دارند.
رشد بورس
برخلاف حوزه نفت و کنترل تورم، عملکرد اقتصادی ایران در بخش بورس پایینتر از سطح انتظار بوده است. پیشبینی میشد با اجرای توافق هستهای و لغو تحریمها، بورس جان تازهای بگیرد اما با وجود رشد نسبی، صعود بورس کمتر از آن چیزی است که انتظار میرفت. با این حال تحلیلگران میگویند، با اعلام قراردادهای سرمایهگذاری به نفع تولیدکنندگان داخلی مانند شرکت ایرانخودرو، شاخص در بورس تهران نیز صعود کرده و تا ماه مارس شور و هیجان زیادی در بورس تهران بود.
بلومبرگ در ادامه گزارش خود مینویسد: «با تمام پیشرفتها و موفقیتهای اقتصادی در ایران، همچنان مشکلاتی در روابط بانکی وجود دارد و برخی از بانکها به دلیل تحریمهای باقیمانده آمریکا و تهدیدهای کنگره آمریکا برای اعمال محدودیتهای تازه، نسبت به کار کردن با ایران تردید دارند.»
این خبرگزاری آمریکایی در پایان مینویسد: «درمجموع، موفقیتهای اقتصادی خیلی انتظارها را برآورده نکرده و شاید دلیل این موضوع آن بوده که برخی در ایران انتظار تحولات بسیار زیادی را در مدت بسیار کوتاهی داشتند.» برخی تحلیلگران میگویند انتظار افکار عمومی از دستاوردهای اقتصادی برجام زیاد است. مردم انتظار دارند در مدت کوتاه منافع اقتصادی برجام را در زندگی خود مشاهده کنند. این در شرایطی است که بسیاری از مشکلات اقتصادی ایران به تحریمها مرتبط نیست و باید اصلاحات گستردهای انجام شود که زمانبر است. با این حال پیشبینی میشود رشد اقتصاد ایران در آینده نزدیک با سرعت بالایی انجام نشود. ادامه داشته باشد و در صورت اجرای اصلاحات اقتصادی میتوان امیدوار بود، آثار مثبت اقتصادی ناشی از برجام در وضعیت معیشتی مردم عادی آشکار شود.
منبع: بلومبرگ