یادداشت
جای خالی حمایتهای اصولی از بنگاههای کوچک
محمد حسین برخوردار - کارشناس اقتصادی
از آنجا که مهمترین چالش و دغدغه صنایع کوچک، تامین سرمایه، خصوصا سرمایه در گردش است، نوسانات ارزی در تشدید این چالش، نقش بسیار جدی ایفا میکند.
به همین دلیل، در این شرایط که سهم بزرگی از تولید و فعالیتهای اقتصادی به این بنگاهها وابسته است، منطقی آن است که دولت با تمهیداتی چند، درصدد حل مشکل تامین سرمایه در گردش این بنگاهها برآید که یک روش آن، دادن تسهیلات با نرخ ارزان به بنگاههای کوچک و متوسط است.
این تسهیلاتدهی برای بنگاههایی است که قبلا فعال بوده و عمده دلیل تعطیلی آنها، بحث تامین سرمایه بوده نه واحدهای صنعتی تازه تاسیس یا آنها که در مرحله پیش از راهاندازی هستند. بنابراین با نظر به اینکه بنگاه به چه دلیل تعطیلشده و نقش عوامل بیرونی در تعطیلی آن، چه بوده، تامین مالی بنگاههای کوچک و متوسط بهویژه در شرایط بحران ارزی لازم است و در این راستا باید بنگاههای صادراتمحور در اولویت قرار بگیرند، چراکه درآمدهای ارزی این بنگاه به واسطه صادرات، نقش مهمی در کاهش مشکلات ناشی از کمبود ارز و نوسانات آن خواهد داشت. جدا از امکانات زیرساختی مثل زمینهایی که معمولا در اختیار این واحدها در آغاز تاسیس گذاشته میشود -که البته گره چندانی از مشکلات آنها نمیگشاید- معافیتهای مالیاتی دولت نیز میتواند به تامین نقدینگی بنگاههای کوچک کمک کند، اما به شرطی که این معافیتها کافی و بهموقع باشد. در حال حاضر معافیت مالیاتی به مدت 10سال در شهرکهای صنعتی اعمال میشود و این معافیت برای شهرکهای صنعتی نواحی محروم، 13سال است، اما این معافیتها باید هدفمندتر باشد. برای مثال، زمانی که دارایی یک شرکت تحتشرایط تورمی و رکودی کاهش پیدا میکند یا اینکه ارز کافی در اختیار صنایع کوچک برای تامین مواداولیه گذاشته نمیشود، باید از درصد مالیاتی که همهساله از این شرکت عاید سازمان امور مالیاتی میشود، کاست.
همچنین در مواردی لازم است به دلیل مشکلاتی که بنگاه در جریان سوددهی با آن مواجه بوده است، آن بنگاه از معافیت کامل مالیاتی برخوردار شود تا در دورهای که سودآوری شرکت افزایش مییابد این مسئله جبران شود. اگر حمایتهای دولت از صنایع کوچک واقعی باشد مشخصا با اتفاقات مختلف و شرایط متفاوت، برنامههای حمایتی متفاوتی طراحی میشود و شکل حمایت دولت از این صنایع، متنوع خواهد شد. در کشورهای توسعهیافته، ابزارهای حمایتی کاربردی برای تولیدکنندهها در نظر گرفته میشود. بهعنوان مثال، موانع حضور این بنگاهها برای شرکت در نمایشگاه خارجی برداشته میشود یا سیاستهای دولت، همسو با منافع بنگاه، تدوین میشود. دولت باید نگران تعطیلی صنایع در شرایط بحران ارزی و فشارهای ناشی از نوسانات آن باشد وگرنه مشکلات ناشی از کسری بودجه در پی افت ذخایر ارزی، بدتر از چیزی که اینک هست در اقتصاد کشور خود را نشان میدهد و پیامد آن، تعطیلی هرچه بیشتر کسبوکارهاست.