printlogo


یادداشت
قطعیت‌های ساختگی در درمان ناباروری
آزاده قاهری - دکترای آمار زیستی

مراکز، پژوهشگران و پزشکان درمان ناباروری ایران، در تعقیب علم روز دنیا به سرعت پیش می‌روند، اما در ارائه‌ خدمات ناباروری، آنچه به فرایند فرزندآوری روح و معنا می‌بخشد اغلب نادیده انگاشته شده است. با وجود پیشرفت علم پزشکی و انجام غربالگری‌ها و آزمایش‌ها، حتی در زوج‌های بارور نیز، باروری و تولد نوزاد زنده و سالم هنوز پدیده‌ای خارج از کنترل کامل پزشکان است. این «عدم قطعیت» ویژگی جدایی‌ناپذیر پدیده‌ فرزندآوری محسوب می‌شود و  آن را رمزگونه و حتی مقدس می‌کند. در زوجین نابارور اما این «عدم قطعیت» بسیار بیشتر نمود دارد. در حالی که تبلیغات درمان‌های ناباروری در تناقض با این میزان عدم قطعیت، تلویحا به زوجین نابارور «اطمینان» می‌بخشد که صددرصد می‌توانند به فرزنددارشدن اطمینان داشته باشند. 
برخی اطلاعات پایه‌ای درمان ناباروری که میزان عدم ‌قطعیت آن‌ها را نشان می‌دهد، نه تنها در رسانه‌ها یا صفحات اینترنتی بسیاری از این مراکز در دسترس عموم قرار نمی‌گیرد که حتی به دست پژوهشگران و متخصصان این حوزه هم نمی‌رسد. در اغلب مراکز ناباروری متوسط نرخ موفقیت روش‌های مختلف درمان‌ در بهترین حالت، حدود ۳۰ درصد است. از طرفی در فرایند درمان، افزایش احتمال موفقیت گاهی مستلزم تکرار درمان و به تبع آن، چند برابر شدن هزینه‌های درمانی است. اما اطلاعاتی از این دست پیش از ورود به مراکز درمانی، به گوش مخاطبان نمی‌رسد و هنگامی که زوج‌های نابارور در انتخاب گزینه‌ای از میان فرزند نداشتن، فرزندخوانده داشتن یا انجام درمان ناباروری سردرگم‌اند، اطلاعات معتبری از نرخ موفقیت و هزینه‌‌ روش‌های مختلف درمانی مراکز مختلف کشور در دسترس ندارند. در واقع بسیاری از مراکز درمان ناباروری، با ارائه تصویری ناقص از میزان موفقیت درمان، ناتوانی نسبی خود در درمان ناباروری را با هزینه‌هایی مطلقا گزاف معامله می‌کنند.
تبلیغات مراکز درمان ناباروری نه تنها گزارش شفافی از کمّیت موفقیت درمان ارائه نمی‌دهند، بلکه تصویر و چشم‌انداز درستی از کیفیت این خدمات نیز در اختیار زوج‌های نابارور نمی‌گذارند. زوج‌های نابارور در پی آنند که با فرزنددارشدن به زندگی‌ خود به‌عنوان یک خانواده معنا بخشند. حال آنکه در فرایند درمان‌ روابط بدنی زوجین که منشأ پیوند، یکی‌شدن و به بار نشستن آن‌ها محسوب می‌شود از بین می‌رود؛ نمونه‌گیری از مردان اغلب در فضای احساس‌زدوده، انجام می‌گیرد و آزمایش‌ها و معاینات بدون توجه به معنا و اهمیت فرزندآوری از نگاه زوجین، صرفا به‌عنوان یک تکنیک انجام می‌شود. با این حال اگر نتایج درمان موفقیت‌آمیز باشد، این همه با برداشته‌شدن داغ و فشار اجتماعی ناباروری رنگ می‌بازد، اما معمولا از یاد نمی‌رود و طعم این تجربه را مخدوش می‌کند. حال اگر شخص یا اشخاص دیگری در به ثمر رسیدن آن نقش داشته باشند (اهداکننده‌ تخمک، اسپرم، جنین یا رحم جایگزین) رضایت و لذت از تجربه‌ فرزندآوری برای زوجین سخت‌ و گاهی غیرممکن است. حال آنکه متخصصان درمان ناباروری و متولیان بهداشت و درمان تنها به افزایش نرخ موفقیت می‌اندیشند و خود را موظف نمی‌دانند که پیش از ورود زوجین به فرایند درمان، این چالش‌ها را با آن‌ها در میان بگذارند و در حین درمان به تجربه‌ فرزندآوری زوجین معنا ببخشند و تا حد ممکن آن را به تجربه‌ طبیعی آن نزدیک کنند.