نگاه
الزامات اقتصاد مقاومتی در تامیناجتماعی
عباس کریمزاده - کارشناس تامین اجتماعی
نگرش یا پارادایم مقاومتی، چتر مفهومی وسیعی است که در حوزه اقتصاد به اقتصاد مقاومتی، در حوزه فرهنگ به فرهنگ مقاومتی (یا مقابله با تهاجم فرهنگی)، و در حوزه سیاست خارجی به دیپلماسی مقاومتی نمود پیدا میکند و به همین ترتیب میتواند در حوزههای دیگر ورود پیدا کند. با این وصف، الگوی اقتصاد مقاومتی بخشی از مفهوم کلان و وسیع پارادایم یا نگرش مقاومتی است که در حوزه اقتصاد ظهور پیدا میکند و درواقع وجه تدافعی یک اقتصاد مستحکم است. وقتی ساختار اقتصاد ملی بر مبانی و اصول صحیح و محکم ساخته شده باشد، کارکرد مقاومتی را هم در خود دارد و با توجه به این مفهوم اقتصاد مقاومتی تعریف میشود: «مقاومسازی اقتصاد ملی در مقابل تغییرات، مخاطرات و تهدیدهای داخلی و خارجی در جهت پیشرفت و دستیابی به اهداف چشمانداز کشور.» نگرش اقتصاد مقاومتی چند سال پس از تجربه بحران مالی شرق آسیا در سال 1997 مورد توجه قرار گرفت، بحرانی که مولود خطای راهبردی وابسته کردن بازارهای مالی به سرمایهگذاران خارجی بود و به سقوط چندساله اقتصادهایی منجر شد که در جهان بهعنوان معجزه آسیایی شناخته میشدند. این سیر با وقوع بحران مالی 2007 آمریکا و سپس اروپا کاملتر شد. آخرین حلقه از آگاهی جهانی درباره اقتصاد مقاوم مربوط به گزارش رسمی اجلاس مجمع جهانی اقتصاد (2013) است که با نام «ایجاد مقاومت ملی در برابر مخاطرههای جهانی» منتشر شد. البته تعبیر این گزارش از مقاومت (تابآوری)، شامل طیف وسیعی از مخاطرههای جهانی میشود (مانند بلایای طبیعی) که فراتر از اثر شوکهای خارجی است. در گزارش مذکور پنج بُعد برای تقویت مقاومت پیشنهاد شده است:
زیرسامانه اقتصادی؛ مشتمل بر جنبههایی از قبیل محیط اقتصاد کلان، بازار کالا و خدمات، بازار مالی، بازار کار، پایداریپذیری و بهرهوری و مانند آنها. زیرسامانه زیستمحیطی؛ مشتمل بر جنبههایی همچون منابع طبیعی، شهرسازی و سامانه زیستبوم شناختی. زیرسامانه حکمرانی؛ مشتمل بر رهبری، نهادها، دولت، سیاستها. زیرسامانه زیرساختها؛ مشتمل بر زیرساختهای حساس بهویژه مخابرات، انرژی، حملونقل، آب و سلامت. زیرسامانه اجتماعی؛ مشتمل بر سرمایه انسانی، سلامت، اجتماع و افراد.
نمود نگرش مقاومتی در حوزه اجتماعی شامل مصونسازی جامعه در قبال ریسکهایی مانند بیکاری، بیماری، ازکارافتادگی، اعتیاد، طلاق، بیسوادی و... است. در این میان سازمان تامیناجتماعی بخشی از ریسکهای اساسی اجتماع را مدیریت میکند و مدل اقتصاد مقاومتی بر مبنای این پیشفرض طراحی شده است که عملکرد سازمان هم از طرف عرضه و هم از طرف تقاضا ماهیتا ریسکی بوده و بدین لحاظ اقتصاد مقاومتی در چارچوب مدیریت ریسک مفهوم پیدا میکند.
اقتصاد مقاومتی در سازمان تامیناجتماعی، طراحی و مدلسازی ویژهای از سازوکارهای عملیاتی سازمان مبتنی بر مدیریت ریسکهای اولویتدار است. برای شناسایی و اولویتبندی ریسکهای مذکور، چرخه ریسک در سازمان تعریف شد. به دلیل ماهیت مدلهای تابآوری یا مقاومتی هر کشور، سازمان و شرکت مدل خاص خود را میطلبد و نمیتوان مدل یکسانی برای همه حالات تجویز کرد و با توجه به اینکه جنبه محرمانگی برای هر مورد لحاظ میشود تاکنون مدلهای شناختهشده آکادمیک، مشابه مدلهای برنامهریزی استراتژیک برای آن معرفی نشده است. بهطور مثال، مدل تابآوری در شرایط تغییرات نامتعارف قیمت نفت، برای کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده نفت کاملا متفاوت و متضاد است. در پی ابلاغ سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، سازمان تامیناجتماعی به فاصله پنج روز در تاریخ 4/12/92 در قالب ابلاغیه داخلی به اعلام بسیج سازمانی در این زمینه اقدام کرد و بلافاصله دبیرخانه اقتصاد مقاومتی سازمان تامیناجتماعی تشکیل شد. از آن تاریخ اقدامات معتنابهی در جهت پیادهسازی اقتصاد مقاومتی در سازمان انجام شده که این تمهیدات در چهار گروه اصلی به این قرار دستهبندی شدهاند:
گفتمانسازی در خصوص مفاهیم اقتصاد مقاومتی. تهیه و تدوین گزارشهای پشتیبان. تدوین نقشه راه و برنامههای عملیاتی اقتصاد مقاومتی. اجرا و کنترل و پایش.
درنتیجه اقدامات فوق، سازمان تامیناجتماعی را میتوان یکی از پیشگامان اقتصاد مقاومتی در سطح کشور نامید به نحوی که در این حوزه دارای مبانی نظری و کاربردی است. تمهیدات و اقدامات دبیرخانه اقتصاد مقاومتی که مبتنی بر نظام مشارکتی و پیشنهادها از پهنه کشور است منجر به تعریف 44 پروژه در حوزههای بیمهای، درمانی، سرمایهگذاری، حقوقی و امور مجلس، فرهنگی و اجتماعی، امور استانها و راهبری سیستمها شده است.