مدیرکل امور بینالملل تامیناجتماعی از همکاری با ایسا (اتحادیه بینالمللی تامیناجتماعی) میگوید:
نگاه کنجکاو جهان به تجربه تامیناجتماعی ایران
اوایل شهریورماه امسال دبیر کل اتحادیه بینالمللی تامیناجتماعی و نمایندگانی از هفت کشور آسیایی و اروپایی در اجلاس فنی منطقهای این اتحادیه در تهران شرکت کردند. پس از 13 سال از آخرین باری که یک شخصیت بینالمللی در قامت دبیر کل ایسا به ایران آمده بود، اینبارهانس هورست کنکلوسکی به عنوان دبیرکل این اتحادیه بینالمللی در تهران حضور یافت. حضوری که حالا مدیرکل امور بینالملل سازمان تامیناجتماعی آن را دستاورد بزرگ دیگری در ادامه فعالیتهای این سازمان میداند. رضا کاشف در توضیح، عضویت دو نماینده سازمان تامیناجتماعی در هیئترئیسه ایسا و اظهار شگفتی دبیر کل و شرکتکنندگان در سمینار از الگوی موفق سازمان تامیناجتماعی را مثال میزند و میگوید نتیجه حتمی چنین کارنامهای، تقدیر از ایران در اجلاس سالیانه اتحادیه بینالمللی تامیناجتماعی در پاناما خواهد بود و در بلندمدت نیز انتخاب تهران برای میزبانی یکی از دفاتر منطقهای این اتحادیه. کاشف در این گفتوگو که هدف اولیهاش تشریح دستاوردهای برگزاری سمینار فنی منطقهای بود، زاویه نگاه خود را به مسائل کلانتری معطوف میکند و دو سال فعالیت گسترده این دفتر و رفتوآمدهای متعدد میان هیئتهای تجاری و کارشناسی ایرانی و کشورهای نامدار در عرصه تامیناجتماعی را گامی اولیه برای استفاده بهینه از فرصتها میداند. فرصتهایی که تاثیرگذاری و مشارکت موثر و مفیدتر در عرصههای بینالمللی را نصیب سازمان تامیناجتماعی و شرکتهای تابعه آن میکند و از طرفی نیز در صورت از دست رفتن آن، جبرانش به این راحتیها امکانپذیر نخواهد بود.
پس از سالها شاهد بودیم که سمینار فنی منطقهای ایسا با حضور مقاماتی از کشورهای صاحب سبک و همچنین دبیرکل این اتحادیه در تهران برگزار شد که مورد استقبال زیادی هم قرار گرفت. اهداف سازمان تامیناجتماعی و به طور خاص اداره کل امور بینالملل از برگزاری این سمینار چه بود و چطور شد که آقای کنکلوسکی در ایران حضور یافت؟
چند نکته در این خصوص باید روشن شود. توسعه مناسبات بینالملل یکی از موضوعات مهم در دولت یازدهم و پس از توافق برجام است که حصول موفقیت در آن مستلزم فعالیت جدیتر تمام خانواده نظام رفاه و تامیناجتماعی است. آخرین باری که دبیر کل ایسا از ایران بازدید کرد، به سال 82 برمیگردد. از اینرو این نیاز احساس میشد که در راستای گسترش فعالیتهای سازمان تامیناجتماعی مجددا از این مقام بینالمللی برای حضور در ایران دعوت به عمل آوریم. هدف اصلی این بود که مدل و الگوی ارائه خدمت در معرض دید و آشنایی کشورها قرار بگیرد. از آن سو نیز سازمان تامیناجتماعی بنا دارد فعالیتهایش را گسترش دهد. بنابراین نیاز بود از نزدیک یکسری از مذاکرات را با دبیر کل و هیئتهای خارجی انجام دهیم. شهریورماه سال گذشته از دبیرکل اتحادیه بینالمللی تامیناجتماعی دعوت کردیم. پیرو آن دعوت، در جلسهای که در حاشیه اجلاس آسیا-اقیانوسیه این اتحادیه در عمان برگزار شد، مجددا دلایل دعوت خود را توضیح دادیم. دبیر کل نیز پذیرفت که در برنامه سال 2016 خود بازدیدی از ایران داشته باشد. آخرین هماهنگیها در اجلاس سالانه هیئترئیسه اتفاق افتاد که مدیرعامل سازمان تامیناجتماعی شخصا از ایشان دعوت کرد و حضور وی در ایران همزمان شد با برگزاری سمینار فنی و منطقهای. البته سازمان تامیناجتماعی از سال 91 آمادگی خود را برای میزبانی این سمینار اعلام کرده بود اما تغییر دولت و برخی جابهجاییها در سازمان تامیناجتماعی مانع برگزاری این سمینار میشد. موضوعات مطرحشده در سمینار نیز متناسب با نیازهای داخل سازمان بود. فراموش نکنیم که اولین شعار مدیریت سازمان، فراگیری نهضت آیتی بود که در زمره محورهای اصلی سمینار قرار گرفت. مهمترین محور مطروحه نیز که با اهداف ایسا انطباق کامل دارد، گسترش پوشش بیمهای به گروههای جدید است که به اضافه برنامه استراتژیک 5 ساله، منابع انسانی و ساختارهای منعطف متناسب با استراتژیهای جدید محورهای سمینار را تشکیل دادند. خاص بودن این محورها از آن رو است که میخواستیم ببینیم دستاورد سایر کشورها در این حوزهها چیست و با درس گرفتن از تجربههای آنها فرآیندهای داخلی سازمان تامیناجتماعی را بهبود ببخشیم.
در سه سال گذشته مخرج مشترک تمام رویکردهای سازمان تامیناجتماعی، انتقال تجربیات و استانداردهای ایسا، بومیسازی و پیاده کردن آن در سازمان تامیناجتماعی متناظر با استانداردهای ایساست. فعالیتهای زیربنایی و در عین حال اثرگذار بسیاری انجام شده اما سوال این است که دفتر امور بینالملل چه ارتباطاتی را در این راستا برقرار کرده و اساسا نفس شکلگیری و تاسیس این دفتر برای همکاریهای بینالمللی چه بوده است؟
سازمان تامیناجتماعی طی 15 سال اخیر تجربیات مختلفی داشته است. دفتر امور بینالملل چندین بار با حوزه روابط عمومی ادغام و مجددا تفکیک شده است. اگر تجربه هر کدام از این ادغامها و تفکیکها را بررسی کنیم متوجه میشویم که در دورههایی که دولت ارتباطات بینالمللی خوبی داشته است، فعالیتهای خوبی توسط دفتر امور بینالملل انجام شده و هر زمان نیز که عرصه مناسبات بینالمللی متشنج بوده، فعالیت این دفتر هم تضعیف شده و به سوی ادغام با سایر بخشها گرایش یافته است. بنابراین سیر شکلگیری دفتر امور بینالملل ارتباط مستقیمی با سیاست خارجی دولت دارد. نکته دوم این است که ایسا سیاستها و استراتژیهای خود در 6 سال گذشته را بر تدوین استانداردهایی برای همه سازمانهای تامیناجتماعی قرار داده است. یکی از اهداف اصلی و سیاستهای سازمان نیز انطباق با همین استانداردهای بینالمللی است. اداره کل امور بینالملل عهدهدار انجام این تکلیف شد. ایسا تاکنون 8 دستورالعمل بهصورت رسمی منتشر کرده و تا پایان سال 2019 نیز 11 استاندارد جهانی دیگر تدوین و منتشر خواهد کرد. واقعیت این است که از زمانی که اولین استاندارد رسمی منتشر شده، سازمانهای داخلی ایران هیچ التفاتی به این استانداردها و پیادهسازی آنها نداشتهاند. بنابراین اقدام اولیه ما ترجمه این استانداردها و دستورالعملها بود که اتفاقا سه دستورالعمل آن آماده چاپ و انتشار است و بهزودی هم نسخه فارسی آنها روی سایت ایسا قرار میگیرد.
ترجمه فارسی استانداردها گام اولیه است. مسئله مهمتر بومیسازی و عملیاتی کردن این استانداردهاست. چه تضمینی وجود دارد که این استانداردها به صورت عملی مورد بهرهبرداری قرار بگیرند؟
درست است. ما گامهای اولیه را با کمک همه واحدهای سازمان برداشتهایم. مولفههای حکمرانی خوب در سازمان تامیناجتماعی و امتیازبندی وضعیت کنونیمان را انجام دادهایم اما شرط پیادهسازی دقیق و اصولی آنها، فراگیری آموزشهای مربوط به این استانداردهاست. از ایسا درخواست کردهایم مدرس حرفهای به ایران بفرستد تا در قالب برگزاری دورههایی، 4 استاندارد حکمرانی خوب، ICT، کیفیت خدمات و جمعآوری حقبیمه به صورت دورههای آموزشی ارائه شود. موضوع دیگر حضور در مجامع و کمیسیونهای تخصصی ایساست. ایسا حدود 13 کمیسیون فنی دارد و سازمان تامیناجتماعی تا سال گذشته که به عضویت دو کمیسیون تخصصی درآمد، از این ظرفیت بالقوه مشارکت در تصمیمگیریها استفاده نکرده بود. یعنی تنها در اجلاسهای سالیانه ایسا شرکت میکردیم و نه در کمیسیونهای تخصصی. حضور در کمیسیونها، سازمان تامیناجتماعی را به جهانیان معرفی میکند و علاوه بر آن تجربیات دیگران را نیز به ما منتقل میکند. یکی از مهمترین دستاوردهایی که حضور دبیرکل ایسا در ایران داشت، آشنایی با الگوی ارائه خدمات در سازمان تامیناجتماعی بود. ارائه همزمان بیمه درمان و بیمه بازنشستگی و جایگاه سرمایهگذاری برای تامین بخشی از منابع مورد نیاز این خدمات شاید یکی از منحصربهفردترین الگوهای رایج در دنیا باشد که کشورهای کمی در آن موفق بودهاند.
این الگو اگرچه موفق بوده اما پایداری سازمان در بلندمدت و مواجهه آن با بحرانهای احتمالی و پیشآینده چالش اصلی است. عملکرد سازمان تامیناجتماعی در این زمینه چگونه بوده است؟
به نظرم مدل سازمان تامیناجتماعی مدلی جالب است. اتفاقا دبیرکل ایسا در روز پایانی سمینار و در دیدار با معاون اول رئیسجمهور اعلام کرد که در اجلاس آتی پاناما، مدل و الگوی ایران بهعنوان مدلی قابلبررسی به سایر کشورها معرفی خواهد شد. به نظرم این دستاورد کمی نیست. علت هم دارد. سازمان تامیناجتماعی این الگوی موفق را 40 سال است که اجرا میکند و در عین حال پایداری مالی خود را در مقابل تکانههای دورههای رکود و رونق حفظ کرده و بحرانها را با موفقیت پشت سر گذاشته است. در 40 سال گذشته شوکهای بزرگی در اقتصاد کشور داشتهایم. پیروزی انقلاب، وقوع جنگ تحمیلی و آخرین مورد هم شوک تحریمهای بینالمللی بود. این واقعیت که ما در طول دوران متلاطم اقتصادی توانستهایم سازمان را بهخوبی مدیریت کنیم، مدل موفقی است که میتواند برای کشورهایی که شوکهای اقتصادی را تجربه نکردهاند اما سازمانهایشان با بحران پایداری مالی مواجه شدهاند قابلاستفاده باشد. درواقع سازمان تامیناجتماعی با مدل سرمایهگذارانه بهعنوان یک پشتوانه شوکها را کنترل کرد، دورههای بحران را پشت سر گذاشت و دچار ضعف و رخوت شدید نشد.
مشخص است که دستیابی به این اهداف نگاه و رویکردی بلندمدت را میطلبد. برگزاری نشست منطقهای ایسا شرایط را برای بهرهبرداری نهایی آماده کرده است. پیش روی ما اجلاس پاناماست. ادارهکل امور بینالملل چه برنامههایی برای استفاده بهینه از این فرصت بینظیر و عقد قراردادهای بینالمللی در حوزه تامیناجتماعی در دستور کار خود دارد؟
مهمترین اقدامی که سازمان تامیناجتماعی در حال حاضردر حوزهبینالملل باید روی آن مانور دهد، معرفی سازمان تامیناجتماعی و تواناییها، تجارب و برنامه استراتژیک به سایر کشورهاست. ضمن اینکه ما بروشوری در دست تدوین داریم که قرار است در آن بخشهای مختلف سازمان، تاریخچه و بخشی از شاخصهای عملکردی آن را معرفی کنیم. یکی از برنامههای ما شناسایی و عقد قرارداد با کشورهایی است که بیشترین اتباع ایرانی در آنجا هستند و همچنین کشورهایی که بیشترین اتباع را در ایران دارند. بسیاری از اتباع ایرانی در کشورهای خارجی بازنشسته شدهاند اما نمیتوانند در ایران از خدمات بازنشستگی استفاده کنند. دلیل این امر نبود توافقنامه میان سازمان تامیناجتماعی و سایر کشورها برای دسترسی ایرانیان به خدمات بیمهای و درمانی بازنشستگان است. اگر بتوانیم چنین سازوکاری فراهم کنیم، علاوه بر انجام رسالت و وظیفه اخلاقی، منابع نقدی عظیمی به داخل کشور سرازیر میشود. ضمن اینکه پوشش بیمهای سازمان تامیناجتماعی را هم ارتقا خواهد داد. این یکی از هدفهای ما از حضور در اجلاس پاناماست.
رویکردی که سازمان تامیناجتماعی در حداقل یک سال اخیر پیگیر آن بوده، تلاش جدی برای گسترش همکاریهای بینالمللی و عقد قراردادهای تجاری و سرمایهگذارانه با کشورهای مختلف بوده است. برای مثال قراردادهای زیادی با کشورهای صاحب سبک در حوزههای ساخت بیمارستان و مراکز درمانی به امضا رسیده است. از این زاویه نیز میتوان کارهایی انجام داد که در کنار معرفی سازمان و کسب اعتبار بینالمللی بهترین نتیجهها را رقم میزند. اداره کل امور بینالملل در این زمینه چه کارهایی انجام داده است؟
درست است. در یک سال اخیر سازمان تامیناجتماعی میزبان بیش از 50 هیئت تجاری خارجی بوده و به همین تعداد هم درخواست همکاری با شرکتهای تابعه سازمان را داشته است. واقعیت این است که ایران مانند «جعبهای دربسته» بوده که در طول سالها کسی از محتویات آن اطلاع دقیقی نداشته است. عمدتا شرکتهای خارجی ایران را با نفت و گاز میشناسند.حضور این هیئتها در طول یک سال گذشته به ما نشان داد که چقدر در معرفی خودمان و تواناییهایمان جای کار داریم. هیئتهای خارجی نیازمند تضمین مناسب سرمایهگذاریهای مشترک و شریکی قابلاطمینان در جهت پیشبرد پروژههای بینالمللی خود هستند. ضمن اینکه بهتدریج فضای کسبوکار و شرایط اقتصادی بهبود مییابد و تسهیلات و سیاستهای دولت اثرات خود را نشان خواهد داد و شاهد حضور شرکتها و هیئتهای تجاری برای همکاریهای بیشتر با هلدینگها و زیرمجموعه سازمان در حوزههایی مانند حملونقل، بیمارستانسازی، دارو و تجهیزات پزشکی، گردشگری، نفت و گاز و پتروشیمی و... خواهیم بود. از سویی نیز در نبود بخش خصوصی واقعی در ایران، میبایست بخشهای عمومی غیردولتی وارد صحنه شوند که سازمان تامیناجتماعی بزرگترین نقشآفرین این عرصه است. ما این پتانسیل را به هیئتهای تجاری خارجی معرفی کردهایم و میتوان ادعا کرد که هماکنون سازمان تامیناجتماعی برای سرمایهگذاران خارجی سازمانی کاملا شناختهشده است. نکته مهم تعریف استراتژیهای جدیدتر در شرکتهای تابعه برای استفاده از فرصتهاست. مشخصا میبایست در «شستا» معاونت امور بینالملل بازتعریف و تقویت شود تا ارتباط منطقی و یکپارچه میان شرکتها و هلدینگهای تابعه برقرار شود. از این مسیر است که فرصتهای بیهمتایی برای سرمایهگذاری خارجی در ایران مهیا میشود. این احتمال وجود دارد که در صورت از دست دادن فرصت کنونی در سالهای آینده نتوانیم حضور در بازارهای بینالمللی را جبران کنیم. الان شرایط عوض شده و ضروری است برنامهای جدی برای این حوزه داشته باشیم. اینها مستلزم این است که شرکتها و سازمان تامیناجتماعی پتانسیلهای امور بینالملل را به صورت جدیتر شناسایی کنند و وقت بیشتری صرف این مسائل کنند. باید بدانیم حوزه بینالملل نگاه به آینده دارد. قطعا بسیاری از اقدمات انجام شده در حوزه بینالملل دستاوردهای آنی ندارد. بلکه سرمایهگذاری برای آینده نزدیک است. بنابراین به این حوزه باید با چشم گسترش و انعطافپذیری ساختار نگاه کرد و نه حوزهای که باید دستاوردهای ملموس داشته باشد.