برخی در ایران بر این باورند که انعقاد موافقت‌نامه‌های سوآپ ارزی با دیگر کشورها یکی از راه‌های غلبه بر تحریم‌های پابرجای دولت آمریکاست. در شرایطی که ایران به‌دنبال استفاده از دیگر ارزها برای معامله‌های تجاری و سوآپ ارزی است، این یک واقعیت است که در مواردی موافقت‌نامه‌های سوآپ ارزی عملی نمی‌شوند و این طرح‌ها بیشتر در وضعیت‌های بروز بحران‌ها و شرایط اضطراری میان دو کشور یا به منظور توسعه دادوستد پول ملی یک کشور برای غلبه بر سلطه دلار (همچون مورد چین) به‌کار گرفته می‌شوند. ایران در اکتبر گذشته اولین موافقت‌نامه سوآپ ارزی خود را با ترکیه امضا کرد و دو کشور، اخیرا اعتبارات اولیه اسنادی‌شان به ارزهای ملی را منتشر کرده‌اند. این یک گام مهم به‌شمار می‌آید، زیرا یادداشت تفاهم‌های قبلی ایران با دیگر کشورها در این زمینه هیچ‌گاه عملی نشده بود. با این وجود اجرایی‌شدن موافقت‌نامه‌های سوآپ ارزی در اقتصادهای پرنوسانی مانند اقتصاد ایران دارای ریسک‌های بالایی است .در همین چارچوب، بانک مرکزی ایران در گذشته بر پیش‌شرط‌های موافقت‌نامه‌های پولی با دیگر دولت‌ها تاکید کرده است. این پیش‌شرط‌ها در بر دارنده مجموعه‌ای از عوامل درهم تنیده است که می‌تواند به موفقیت قراردادهای سوآپ ارزی کمک کند. مهم‌ترین این پیش‌شرط‌ها عبارت‌اند از: نرخ ارزهای واسطه و مکانیزم تبدیل آن‌ها برای تسویه به ارزهای ملی، توازن تجاری و بدهی‌های معوق میان کشورهایی که در این قراردادها حضور دارند و اراده سیاسی کشورها و بانک‌های مرکزی آن‌ها برای اجرای این قرارداد.

اجرای قراردادهای سوآپ ارزی در صورتی ممکن است که رگولاتورهای پولی دو کشور بتوانند ریسک نوسانات ارزی را در اقتصاد کلان خود به حداقل برسانند. در حال حاضر، به‌دلیل نرخ بالای نوسانات ارزی در ایران، بانک مرکزی قادر به تسهیل فرایند مبادلات ارزی بین‌المللی به شکل موثر نیست. از سوی دیگر، این موضوع به اثبات رسیده که سیاست بانک مرکزی ایران در کنترل بازار ارز، ذخایر ارزی ملی کشور را در معرض ریسک قرار می‌دهد. درحالی که اخیرا ارزش ریال به پایین‌ترین رقم خود در برابر دلار رسیده، جذابیت ریال به‌عنوان یک واحد پولی واسطه برای انعقاد قراردادهای سوآپ ارزی نیز کاهش یافته است. در واقع نه ایران و نه همتایانش (از جمله ترکیه) در موقعیتی قرار ندارند که بتوانند میزان نوسانات ارزهای ملی‌شان را تضمین کنند. به علاوه، قراردادهای سوآپ ارزی در گام نخست، تجارت را برای کشورهایی تسهیل می‌کند که دارای صنایعی با ارزش‌افزوده بالاتر باشند، نه کشورهایی که عمدتا مواد خام صادر می‌کنند. در واقع، به نظر می‌رسد اگر قراردادهای سوآپ ارزی با کشورهای قدرتمند صورت گیرد، تاثیر درازمدت آن می‌تواند تبدیل اقتصاد ایران به یک اقتصاد صرفا خام‌فروش باشد. واردات کالاهای دارای ارزش‌افزوده توسط ایران از اقتصادهای بزرگ و در عین حال صدور محصولات خام دارای ارزش‌افزوده پایین می‌تواند چرخه‌های منفی برای اقتصاد ایران ایجاد کند. 

 

* مطالب انتخاب شده از منابع خارجی الزاما بیان‌کننده دیدگاه‌های «آتیه‌نو» نیست