کارشناس تامیناجتماعی توضیح میدهد
نکتههایی درباره حداقل مزد ساعات کار و اضافهکاری
محمد حاجیبابایی - کارشناس تامین اجتماعی
در شماره پیش، به قرارداد کار و نکاتی پیرامون آن پرداختیم؛ با توجه به نزدیکی پایان سال، در این شماره و شماره بعدی، به چند سوال درخصوص دستمزد، ساعات کار، تعطیلات و مرخصیها، عیدی، و سنوات کارگران میپردازیم.
منظور از کارمزد و کارمزد ساعتی چیست؟
بر اساس ماده 35 قانون کار، مزد عبارت است از وجوه نقدی یا غیرنقدی و یا مجموع آنها که در مقابل انجام کار، به کارگر پرداخت میشود. در این قانون، چنانچه مزد با ساعات کار مرتبط باشد، مزد ساعتی، و در صورتیکه با میزان انجام کار یا محصول تولیدشده مرتبط باشد، کارمزد، و چنانچه بر اساس محصول تولیدشده یا میزان انجام کار در زمان معین باشد، کارمزد ساعتی نامیده میشود. بهعنوان مثال، چنانچه به کارگری در یک کارگاه، به میزان هر ساعت کار، دههزار تومان مزد داده شود، مزد ساعتی وی، دههزار تومان در هر ساعت کار خواهد بود و چنانچه با تولید یک محصول یا فروش یک محصول خاص در هر ساعت متناسب باشد، کارمزد ساعتی دریافت میکند.
مزد کارگران باید به چه نحوی پرداخت شود؟ بین مرد و زن، در یک کارگاه و مزد ماههای 30 و 31 روز، تفاوتی وجود دارد؟
بر اساس مواد 37 و 38 قانون کار، مزد باید در فواصل زمانی مرتب و غیرتعطیل و ضمن ساعات کار، به وجه رایج کشور یا توافق طرفین یا بهوسیله چک بر عهده بانک، با شرایط زیر پرداخت شود:
الف- چنانچه بر اساس قرارداد یا عرف کارگاه، مبلغ مزد، بهصورت روزانه یا ساعتی تعیین شده باشد، پرداخت آن باید پس از محاسبه در پایان روز یا هفته یا پانزده روز یکبار، به نسبت ساعات کار یا روزهای کارکرد صورت گیرد.
ب- درصورتیکه بر اساس قرارداد یا عرف کارگاه، پرداخت مزد بهصورت ماهانه باشد، این پرداخت باید در آخر ماه صورت گیرد. در این حالت، مزد مذکور حقوق نامیده میشود.
قبل از ادامه پاسخ، توصیه میشود که در صورت دریافت مزد یا حقوق با چک، از کارفرما خواسته شود، روی چک بنویسد که این چک، بابت مزد یا حقوق آقا یا خانم فلانی، در ماه و سال فلان است و قبل از نقدکردن آن در بانک، از آن فتوکپی گرفته شود و این کپی یا فیش حقوقی، یکی از مدارک مهم جهت اثبات احراز اشتغال بر اساس ماده 148 قانون کار است که در پرسش و پاسخ هفته قبل، توضیح داده شده است.
اما برای انجام یک کار مساوی که در شرایط مساوی در یک کارگاه انجام میگیرد، باید به زن و مرد، مزد مساوی پرداخت شود. تبعیض در تعیین مزد بر اساس سن، جنس، نژاد، قومیت و یا اعتقادات سیاسی و مذهبی، ممنوع است و همه در برابر قانون، مساویاند. ضمن آنکه در ماههای 31 روزه، مزایا و حقوق باید بر اساس 31 روز محاسبه و به کارگر پرداخت شود که این موضوع، در مورد واریز حقبیمه کارگران نیز مصداق دارد و باید به همان نسبت، حقبیمه پرداخت شود؛ چرا که در سازمان تامیناجتماعی نیز میزان سابقه افراد بر اساس تعداد روزهای کارکرد افراد، مطابق آنچه در ازای آن حقبیمه به حساب سازمان مذکور واریز شده باشد، محاسبه و لحاظ میشود. همچنین مزد و مزایای کارگرانی که بهصورت نیمهوقت یا کمتر از ساعات قانونی تعیینشده (44 ساعت در هفته) به کار اشتغال دارند و تعداد روزهای کارکرد آنها در لیست پرداخت حقبیمه که به تامیناجتماعی داده میشود، به نسبت ساعات کار انجام گرفته، محاسبه و پرداخت میشود. مثلا چنانچه کارگری بهجای اشتغال 44 ساعت در هفته، 33 ساعت اشتغال داشته باشد، میزان حقوق و مزایا و تعداد روزهای کارکرد وی در لیست پرداخت حقبیمه تامیناجتماعی، معادل سهچهارم حقوق و کارکرد کامل است.
حداقل مزد روزانه در هر سال، چگونه و توسط چه نهادی تعیین میشود؟
مطابق ماده 41 قانون کار، شورایعالی، همهساله موظف است که میزان حداقل مزد کارگران را برای نقاط مختلف کشور یا صنایع مختلف، با توجه به معیارهای زیر تعیین کند:
الف- حداقل مزد با توجه به درصد تورم، اعلامشده از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، تعیین میشود.
ب- حداقل مزد، بدون آنکه مشخصات جسمی و روحی کارگران و ویژگیهای کار محولشده را موردتوجه قرار دهد (یعنی بدون ایجاد فشار اضافه کاری و روانی بر کارگران) باید به اندازهای باشد که زندگی یک خانواده را -که تعداد متوسط آن، توسط مراجع رسمی اعلام میشود- تامین کند. بهعنوان مثال، حداقل دستمزد روزانه در سال 1396، معادل 309977 ریال است. ضمن آنکه کارفرمایان، موظفاند در ازای انجام کار در ساعات تعیینشده قانونی، به هیچ کارگری کمتر از مزد تعیینشده جدید در سال موردنظر را پرداخت نکنند و در صورت تخلف، ضامن پرداخت مابهالتفاوت مزد پرداختشده و حداقل مزد جدید هستند که این حداقل مزد نیز منحصرا باید بهصورت نقدی پرداخت شود و پرداخت آن بهصورت غیرنقدی (مانند بن یا کالا) صحیح نیست و پرداختهای غیرنقدی که به هر صورت در قراردادها پیشبینی میشوند، بهعنوان پرداختی تلقی میشود که اضافه بر حداقل مزد است.
در مورد ساعات کار، تعطیلیها و مرخصیهای کارگران توضیح دهید.
به موجب ماده 51 قانون کار، ساعات کار مدت زمانی است که کارگر، نیرو یا وقت خود را به منظور انجام کار در اختیار کارفرما قرار میدهد. به غیر از مواردی که در قانون مستثنی شده (مانند اضافه کار) ساعات کار کارگران در شبانهروز نباید از 8 ساعت و مجموع ساعات کار آنان در هر هفته، نباید از 44 ساعت بیشتر باشد. در کارهای سخت و زیانآور، ساعات کار نباید از 6 ساعت در روز و 36 ساعت در هفته تجاوز کند. ضمنا در شرایط عادی، ارجاع کار اضافی به کارگر در شرایط زیر، مجاز است:
الف- موافقت کارگر ب- پرداخت 40% اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی
مثلا چنانچه کارگری در هر ساعت عادی، دههزار تومان مزد دریافت میکند، برای هر ساعت اضافهکاری، باید 14000 تومان پرداخت شود. همچنین ساعات کار اضافی ارجاعی به کارگران، نباید از 4 ساعت در روز تجاوز کند. (مگر در موارد استثنائی و با توافق طرفین) ضمنا ارجاع کار اضافه به کارگرانی که کار شبانه (کار بین ساعت 22 شب تا 6 صبح) یا کارهای خطرناک یا سخت و زیانآور انجام میدهند، ممنوع است.
اما درخصوص تعطیلیها: بر اساس ماده 62 قانون کار جمهوری اسلامی ایران، روز جمعه، روز تعطیلی هفتگی کارگران با استفاده از مزد است و در امور مربوط به خدمات عمومی، نظیر آب، برق، اتوبوسرانی یا کارگاههایی که حسب نوع یا ضرورت کار (مانند نانواییها) و یا توافق طرفین، بهطور مستمر روز دیگری بهعنوان روز تعطیل تعیین شود، همان روز در حکم تعطیل هفتگی (با استفاده از مزد) خواهد بود و به هر حال، تعطیلی یک روز معین در هفته، اجباری است. لذا کارگرانی که به هر عنوان، روزهای جمعه کار میکنند، در مقابل عدم استفاده از تعطیلی روز جمعه، 40% اضافه بر مزد دریافت خواهند کرد.
ادامه این مطلب، در شماره آینده منتشر خواهد شد.