ایران در مسیر جدید چین و اروپا
شهریار نقیزاده مدیرکل بازرگانی خارجی راهآهن
بر اساس برنامه هفتم توسعه، سهم ترانزیت ریلی کشور باید به ۱۰ میلیون تن از مجموع ۴۰ میلیون تن ترانزیت بار در شیوههای مختلف حملونقل برسد. در همین چارچوب، راهآهن جمهوری اسلامی ایران برنامهای مرحلهای برای افزایش ترانزیت ریلی در پیش گرفته است. میزان ترانزیت فعلی که حدود 2 میلیون تن برآورد میشود، باید تا پایان برنامه هفتم به حدود پنج برابر افزایش یابد. تحقق این هدف مستلزم فعالسازی کریدورهای منطقهای، تقویت پیوندهای لجستیکی با کشورهای همسایه و توسعه مسیرهای بینالمللی است. سیاستگذاریهای اخیر در بخش حملونقل ریلی نیز با تمرکز بر همین رویکرد طراحی شده و تلاش دارد موقعیت جغرافیایی ایران را به مزیتی اقتصادی در عرصه ترانزیت منطقهای تبدیل کند.
در این مسیر، فعالسازی کریدور شرق–غرب در شاخه جنوبی که از ایران عبور میکند، از مهمترین اقدامات سال گذشته به شمار میرود. این کریدور که چین را به اتحادیه اروپا متصل میکند، طی سالهای گذشته عملاً غیرفعال بود، اما با برنامهریزیهای انجامشده، شاخه جنوبی آن که هممسیر تاریخی جاده ابریشم است دوباره فعال شد. تا پنجم بهمنماه سال گذشته، ۶۵ قطار کانتینری از چین به مقصد ایران اعزام شد که بیش از سههزار کانتینر چهلفوتی را جابهجا کردند. برنامهریزی انجامشده برای سال ۱۴۰۵ عبور دستکم ۳۰۰ قطار در این مسیر است. اهمیت این مسیر تنها به ورود قطارها به ایران محدود نمیشود، بلکه هدف اصلی ادامه حرکت آنها به سمت اروپا است. در همین چارچوب، در سال ۱۴۰۴ یک قطار بهصورت آزمایشی از چین به لهستان از مسیر ایران عبور کرد که از نظر زمان و هزینه نسبت به مسیرهای جایگزین مزیت قابلتوجهی داشت.
در کریدور شمال–جنوب نیز تحرک تازهای شکل گرفت. بیش از ۷۰ قطار از روسیه و بلاروس وارد کشور شد که بخشی از آنها بهصورت ترانزیتی از مرزهای اینچهبرون یا آستارا عبور کرده و پس از انتقال ریلی تا بنادر جنوبی ایران، به کشورهای حوزه خلیجفارس یا هند ارسال شدند. در مقابل، بخشی از بار نیز از بنادر جنوبی کشور به مقصد روسیه حمل شد. در همین چارچوب، نخستین قطار ترانزیتی مسکو–تهران مسیر خود را در مدت 10 روز طی کرد و نخستین قطار بلاروس نیز از مینسک طی یازده روز به بندر خشک آپرین رسید. در مرز ریلی تازهتأسیس «شمتیغ» با افغانستان نیز حجم مبادلات نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد چشمگیری داشت و تا پنجم اسفندماه از ۶۵۰ هزار تن فراتر رفت.
هدفگذاری برای مرز شمتیغ در سال ۱۴۰۵ عبور 2 میلیون تن کالا است. سال گذشته نخستین قطار ترانزیتی ترکیه به افغانستان از مسیر ایران عبور کرد و نخستین قطار اکو نیز از ترکیه به کشورهای CIS رسید. در چنین شرایطی، حملونقل ریلی بینالمللی کشور پنجم اسفند ۱۴۰۴ از مرز 5 میلیون تن گذشت؛ رکوردی که با وجود فشار تحریمها به دست آمد.
در این مسیر، فعالسازی کریدور شرق–غرب در شاخه جنوبی که از ایران عبور میکند، از مهمترین اقدامات سال گذشته به شمار میرود. این کریدور که چین را به اتحادیه اروپا متصل میکند، طی سالهای گذشته عملاً غیرفعال بود، اما با برنامهریزیهای انجامشده، شاخه جنوبی آن که هممسیر تاریخی جاده ابریشم است دوباره فعال شد. تا پنجم بهمنماه سال گذشته، ۶۵ قطار کانتینری از چین به مقصد ایران اعزام شد که بیش از سههزار کانتینر چهلفوتی را جابهجا کردند. برنامهریزی انجامشده برای سال ۱۴۰۵ عبور دستکم ۳۰۰ قطار در این مسیر است. اهمیت این مسیر تنها به ورود قطارها به ایران محدود نمیشود، بلکه هدف اصلی ادامه حرکت آنها به سمت اروپا است. در همین چارچوب، در سال ۱۴۰۴ یک قطار بهصورت آزمایشی از چین به لهستان از مسیر ایران عبور کرد که از نظر زمان و هزینه نسبت به مسیرهای جایگزین مزیت قابلتوجهی داشت.
در کریدور شمال–جنوب نیز تحرک تازهای شکل گرفت. بیش از ۷۰ قطار از روسیه و بلاروس وارد کشور شد که بخشی از آنها بهصورت ترانزیتی از مرزهای اینچهبرون یا آستارا عبور کرده و پس از انتقال ریلی تا بنادر جنوبی ایران، به کشورهای حوزه خلیجفارس یا هند ارسال شدند. در مقابل، بخشی از بار نیز از بنادر جنوبی کشور به مقصد روسیه حمل شد. در همین چارچوب، نخستین قطار ترانزیتی مسکو–تهران مسیر خود را در مدت 10 روز طی کرد و نخستین قطار بلاروس نیز از مینسک طی یازده روز به بندر خشک آپرین رسید. در مرز ریلی تازهتأسیس «شمتیغ» با افغانستان نیز حجم مبادلات نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد چشمگیری داشت و تا پنجم اسفندماه از ۶۵۰ هزار تن فراتر رفت.
هدفگذاری برای مرز شمتیغ در سال ۱۴۰۵ عبور 2 میلیون تن کالا است. سال گذشته نخستین قطار ترانزیتی ترکیه به افغانستان از مسیر ایران عبور کرد و نخستین قطار اکو نیز از ترکیه به کشورهای CIS رسید. در چنین شرایطی، حملونقل ریلی بینالمللی کشور پنجم اسفند ۱۴۰۴ از مرز 5 میلیون تن گذشت؛ رکوردی که با وجود فشار تحریمها به دست آمد.