ترانزیت؛ سازوکار نوین ثبات

 کریدورهای ترانزیتی در دهه‌های اخیر از یک مفهوم حمل‌ونقلی صرف فراتر رفته و به ابزارهای مؤثر شکل‌دهنده مناسبات اقتصادی و حتی امنیتی کشورها تبدیل شده‌اند؛ ابزاری که با افزایش وابستگی متقابل، هزینه درگیری را بالا برده و زمینه گرایش به ثبات را تقویت می‌کند.

نقش وابستگی متقابل
کریدورها از منظر اقتصادی بستری برای هم‌پیوندی کشورها ایجاد می‌کنند و همین پیوند، بنیانی برای کاهش تنش‌های ژئوپلیتیک فراهم می‌سازد. سید مرتضی ناصریان، مسئول هماهنگی و پیگیری سند ملی ترانزیت، معتقد است زمانی که چند کشور در یک مسیر مشترک قرار می‌گیرند، منافع اقتصادی آن‌ها به یکدیگر گره می‌خورد و اختلال در این مسیرها، زیانی هم‌زمان برای همه طرف‌ها ایجاد می‌کند. به گفته او، همین وابستگی متقابل سبب می‌شود کشورها از هرگونه اقدامی که جریان ترانزیت را مختل کند، پرهیز کنند. 
ناصریان تأکید می‌کند که کریدورها به‌تنهایی مانع جنگ نمی‌شوند، اما می‌توانند احتمال بروز درگیری را کاهش دهند؛ زیرا هرچه سطح تعاملات اقتصادی، اجتماعی و لجستیکی افزایش یابد، هزینه جنگ بالاتر می‌رود و تمایل به حفظ ثبات تقویت می‌شود. 
او بر این باور است توسعه کریدورها به معنای توسعه بازارهای بین‌المللی و شکل‌گیری زنجیره‌های اقتصادی جدید است؛ زنجیره‌هایی که صنایع کشورها را بر اساس مزیت‌های ترانزیتی شکل می‌دهند و به رونق تولید و تجارت می‌انجامند.
الزامات همکاری منطقه‌ای
ناصریان با اشاره به لوازم بهره‌برداری مؤثر از کریدورها توضیح می‌دهد که توسعه این مسیرها نیازمند هماهنگی‌های چندسطحی است. در لایه حاکمیتی، کشورها باید به توافقات سیاسی دست یابند و در سطوح عملیاتی نیز شرکت‌های حمل‌ونقلی باید به تفاهم‌های تجاری دوجانبه و چندجانبه برسند. او نمونه کریدور شمال–جنوب را یادآور می‌شود؛ مسیری که از سال ۲۰۰۰ میان ایران، هند و روسیه طراحی شد و طی سال‌های اخیر با جدیت بیشتری پیگیری شده است. به گفته او، ابتکارهایی مانند تراسیکا برای اتصال اروپا، قفقاز و آسیای میانه یا طرح کمربند–راه چین نیز نشان می‌دهد کریدورها به چارچوب‌های ژئو‌اقتصادی فراگیری تبدیل شده‌اند؛ چارچوب‌هایی که فراتر از مبادلات کالایی، به خلق شبکه‌ای پایدار از منافع مشترک میان کشورها می‌انجامند.