شبکه داوطلبان؛ پشتوانه عملیات امدادی
مجتبی خالدی، سخنگوی جمعیت هلالاحمر، در گفتوگو با آتیهنو از دورهای تازه در برنامهریزی امدادی پس از جنگ ۱۲ روزه سخن میگوید؛ دورهای که به گفته او با رجوع فوری به «درسآموختهها» آغاز شد. خالدی تأکید میکند بازتعریف آموزشها، تقویت تجهیزات، افزایش سرعت واکنش و گسترش مشارکت مردمی در دستور کار قرار گرفت؛ مسیری که همزمان با رشد داوطلبان، نشانههایی از تقویت اعتماد عمومی نیز پدیدار کرده است.
بعد از پایان جنگ ۱۲ روزه، جمعیت هلالاحمر چه اقداماتی برای ارزیابی عملکرد خود انجام داد؟
بلافاصله در روز سیزدهم پس از پایان جنگ، سلسلهجلسات «درسآموخته» را برگزار کردیم؛ نشستهایی که در آن همه ابعاد کار ارزیابی شد ــ از نقاط قوت و ضعف تا تهدیدها و فرصتهایی که پیش رو داشتیم. واقعیت این است هلالاحمر، همانطور که از نامش برمیآید، بر حضور مردم و اتکای داوطلبان استوار است و اساسنامهاش بر خدمت بیقید و بشردوستانه تأکید دارد. این روحیه در میان نیروهای داوطلب ما بسیار زنده و اصیل است. به همین اعتبار، تلاش کردیم با تکیه بر همین ظرفیت انسانی، نقاط قوت را ساماندهی و ضعفها را بهصورت هدفمند برطرف کنیم. محورهای تمرکز ما در این ارزیابیها مشخص بود: آموزشهای تخصصی و بازآموزی داوطلبان، ارتقای سطح تجهیزات و امکانات، بهبود پراکندگی تیمهای امدادی در سطح شهرها و کاهش زمان رسیدن به محل حادثه. در کنار اینها، هماهنگی میان تیمها را بهگونهای تقویت کردیم که در هر رخداد، همه واحدهای امدادی با هم و در قالب یک ساختار منسجم وارد عمل شوند ــ تجربهای که در میدانهای واقعی، بارها بهعنوان نقطه عطف در کارآمدی عملیات به چشم آمده است.
زمان رسیدن نیروهای امدادی هلالاحمر به محل حادثه در جنگ اخیر چه میزان بوده است؟
در استانداردهای جهانی، زمان مطلوب برای رسیدن تیمهای امدادی به محل حادثه میانگینی در حدود ۶ تا ۸ دقیقه در نظر گرفته میشود و دستیابی به زمان ۶ دقیقه، در بسیاری از نظامهای امدادی جهان، عملکردی ایدهآل تلقی میشود. با این حال، بهواسطه استقرار مناسب پایگاهها و پراکندگی حسابشده نیروهای امدادی هلالاحمر در سطح شهرها، در بسیاری از مأموریتها توانستیم در زمانی کمتر از ۴ دقیقه در محل حادثه حاضر شویم. این مزیت عملیاتی، نهتنها نشاندهنده آمادگی و چابکی شبکه امدادی جمعیت است، بلکه در لحظات سرنوشتساز، نقشی تعیینکننده در کاهش خسارات و افزایش احتمال نجات جان مصدومان ایفا میکند.
نیروهای امدادی هلالاحمر در صحنه حادثه چه اقداماتی انجام میدهند؟
فرایند عملیات امدادی از ارزیابی اولیه صحنه آغاز میشود؛ مرحلهای که در آن شرایط محیط، میزان خطر و وضعیت مصدومان بهدقت بررسی میشود تا تصمیمگیریها با بیشترین سرعت و دقت انجام گیرد. پس از آن، عملیات جستوجو و نجات تخصصی آغاز میشود؛ عملیاتی که با بهرهگیری از تیمهای سگهای زندهیاب، رادارهای تخصصی و تجهیزات جستوجوی پیشرفته دنبال میشود. در ادامه، آواربرداری سبک، دسترسی به افراد محبوس، خارج کردن مصدومان و انتقال پیکر شهدا انجام میگیرد و در نهایت مصدومان برای دریافت خدمات درمانی به مراکز درمانی منتقل میشوند. همه این مراحل در هماهنگی نزدیک با نیروهای اورژانس و دیگر دستگاههای امدادی صورت میگیرد تا روند امدادرسانی با بیشترین انسجام و کارآمدی پیش برود.
میزان مشارکت داوطلبان در این جنگ چگونه بود و چه اقداماتی در این زمینه انجام شد؟
در جریان جنگ ۱۲ روزه، حدود ۷۰ هزار داوطلب بهصورت تخصصی در حوزه امداد و نجات فعال بودند؛ ظرفیتی انسانی که در مرحله بعد به ۱۱۰ هزار نفر افزایش یافت. این رشد چشمگیر، نشانهای روشن از تقویت اعتماد عمومی به جمعیت هلالاحمر است. در بسیاری از صحنههای امدادرسانی، شهروندان بهصراحت میپرسیدند چگونه میتوانند به جمع داوطلبان بپیوندند و سهمی در خدمترسانی داشته باشند. کوشیدیم این سرمایه اجتماعی را ساماندهی کنیم و بستر حضور هدفمند مردم را فراهم آوریم. با وجود آنکه حدود ۲۵ درصد از نیروهای آماده ما درگیر عملیات میدانی بودند، مسیر جذب داوطلبان جدید را متوقف نکردیم. در سازمان داوطلبان، زیرساختهایی ایجاد شد تا افراد بتوانند مهارتها و توانمندیهای خود را ثبت و اعلام کنند و بر اساس نیازهای عملیاتی، بهصورت نظاممند وارد چرخه خدمت شوند. این رویکرد، افزون بر تقویت توان امدادی، به نهادینهشدن فرهنگ کار داوطلبانه و مسئولیتپذیری اجتماعی نیز یاری رساند.
این مشارکت چه تأثیری بر جامعه دارد؟
تأثیر مشارکت داوطلبان در هلالاحمر، ابعادی گسترده و مستقیم دارد. هنگامی که جوانان ما در عرصههای خدمترسانی انسانی و خطیر فعالیت میکنند، این روحیه و تجربه به کانون خانوادههایشان نیز تسری مییابد. وقتی خانوادهها شاهد مشارکت فرزندان خود در امری خداپسندانه و نجاتبخش هستند، این خود بهمثابه ترویج عملی فرهنگ کمک به همنوع و مسئولیتپذیری اجتماعی است که بهتدریج در تار و پود جامعه گسترش مییابد و نسلی آگاهتر و همدلتر را پرورش میدهد.
یکی از اقدامات مهم هلالاحمر در این دوره، ارائه خدمات روانی بوده است. در این باره توضیح میدهید؟
در این مقطع، تیمهای «سَحَر» یا حمایتهای روانی–اجتماعی را بهطور فعال وارد میدان کردیم. مأموریت این تیمها در دو سطح تعریف شد؛ نخست، حضور میدانی در مناطق آسیبدیده با هدف آرامسازی فضا، کاهش تنشها و کمک به مدیریت هیجانات روانی افراد. دوم، ارائه خدمات مشاورهای غیرحضوری از طریق سامانه ۴۰۳۰ که در آن روانشناسان و روانپزشکان داوطلب بهصورت مستمر پاسخگوی مردم بودند.
بعد از پایان جنگ ۱۲ روزه، جمعیت هلالاحمر چه اقداماتی برای ارزیابی عملکرد خود انجام داد؟
بلافاصله در روز سیزدهم پس از پایان جنگ، سلسلهجلسات «درسآموخته» را برگزار کردیم؛ نشستهایی که در آن همه ابعاد کار ارزیابی شد ــ از نقاط قوت و ضعف تا تهدیدها و فرصتهایی که پیش رو داشتیم. واقعیت این است هلالاحمر، همانطور که از نامش برمیآید، بر حضور مردم و اتکای داوطلبان استوار است و اساسنامهاش بر خدمت بیقید و بشردوستانه تأکید دارد. این روحیه در میان نیروهای داوطلب ما بسیار زنده و اصیل است. به همین اعتبار، تلاش کردیم با تکیه بر همین ظرفیت انسانی، نقاط قوت را ساماندهی و ضعفها را بهصورت هدفمند برطرف کنیم. محورهای تمرکز ما در این ارزیابیها مشخص بود: آموزشهای تخصصی و بازآموزی داوطلبان، ارتقای سطح تجهیزات و امکانات، بهبود پراکندگی تیمهای امدادی در سطح شهرها و کاهش زمان رسیدن به محل حادثه. در کنار اینها، هماهنگی میان تیمها را بهگونهای تقویت کردیم که در هر رخداد، همه واحدهای امدادی با هم و در قالب یک ساختار منسجم وارد عمل شوند ــ تجربهای که در میدانهای واقعی، بارها بهعنوان نقطه عطف در کارآمدی عملیات به چشم آمده است.
زمان رسیدن نیروهای امدادی هلالاحمر به محل حادثه در جنگ اخیر چه میزان بوده است؟
در استانداردهای جهانی، زمان مطلوب برای رسیدن تیمهای امدادی به محل حادثه میانگینی در حدود ۶ تا ۸ دقیقه در نظر گرفته میشود و دستیابی به زمان ۶ دقیقه، در بسیاری از نظامهای امدادی جهان، عملکردی ایدهآل تلقی میشود. با این حال، بهواسطه استقرار مناسب پایگاهها و پراکندگی حسابشده نیروهای امدادی هلالاحمر در سطح شهرها، در بسیاری از مأموریتها توانستیم در زمانی کمتر از ۴ دقیقه در محل حادثه حاضر شویم. این مزیت عملیاتی، نهتنها نشاندهنده آمادگی و چابکی شبکه امدادی جمعیت است، بلکه در لحظات سرنوشتساز، نقشی تعیینکننده در کاهش خسارات و افزایش احتمال نجات جان مصدومان ایفا میکند.
نیروهای امدادی هلالاحمر در صحنه حادثه چه اقداماتی انجام میدهند؟
فرایند عملیات امدادی از ارزیابی اولیه صحنه آغاز میشود؛ مرحلهای که در آن شرایط محیط، میزان خطر و وضعیت مصدومان بهدقت بررسی میشود تا تصمیمگیریها با بیشترین سرعت و دقت انجام گیرد. پس از آن، عملیات جستوجو و نجات تخصصی آغاز میشود؛ عملیاتی که با بهرهگیری از تیمهای سگهای زندهیاب، رادارهای تخصصی و تجهیزات جستوجوی پیشرفته دنبال میشود. در ادامه، آواربرداری سبک، دسترسی به افراد محبوس، خارج کردن مصدومان و انتقال پیکر شهدا انجام میگیرد و در نهایت مصدومان برای دریافت خدمات درمانی به مراکز درمانی منتقل میشوند. همه این مراحل در هماهنگی نزدیک با نیروهای اورژانس و دیگر دستگاههای امدادی صورت میگیرد تا روند امدادرسانی با بیشترین انسجام و کارآمدی پیش برود.
میزان مشارکت داوطلبان در این جنگ چگونه بود و چه اقداماتی در این زمینه انجام شد؟
در جریان جنگ ۱۲ روزه، حدود ۷۰ هزار داوطلب بهصورت تخصصی در حوزه امداد و نجات فعال بودند؛ ظرفیتی انسانی که در مرحله بعد به ۱۱۰ هزار نفر افزایش یافت. این رشد چشمگیر، نشانهای روشن از تقویت اعتماد عمومی به جمعیت هلالاحمر است. در بسیاری از صحنههای امدادرسانی، شهروندان بهصراحت میپرسیدند چگونه میتوانند به جمع داوطلبان بپیوندند و سهمی در خدمترسانی داشته باشند. کوشیدیم این سرمایه اجتماعی را ساماندهی کنیم و بستر حضور هدفمند مردم را فراهم آوریم. با وجود آنکه حدود ۲۵ درصد از نیروهای آماده ما درگیر عملیات میدانی بودند، مسیر جذب داوطلبان جدید را متوقف نکردیم. در سازمان داوطلبان، زیرساختهایی ایجاد شد تا افراد بتوانند مهارتها و توانمندیهای خود را ثبت و اعلام کنند و بر اساس نیازهای عملیاتی، بهصورت نظاممند وارد چرخه خدمت شوند. این رویکرد، افزون بر تقویت توان امدادی، به نهادینهشدن فرهنگ کار داوطلبانه و مسئولیتپذیری اجتماعی نیز یاری رساند.
این مشارکت چه تأثیری بر جامعه دارد؟
تأثیر مشارکت داوطلبان در هلالاحمر، ابعادی گسترده و مستقیم دارد. هنگامی که جوانان ما در عرصههای خدمترسانی انسانی و خطیر فعالیت میکنند، این روحیه و تجربه به کانون خانوادههایشان نیز تسری مییابد. وقتی خانوادهها شاهد مشارکت فرزندان خود در امری خداپسندانه و نجاتبخش هستند، این خود بهمثابه ترویج عملی فرهنگ کمک به همنوع و مسئولیتپذیری اجتماعی است که بهتدریج در تار و پود جامعه گسترش مییابد و نسلی آگاهتر و همدلتر را پرورش میدهد.
یکی از اقدامات مهم هلالاحمر در این دوره، ارائه خدمات روانی بوده است. در این باره توضیح میدهید؟
در این مقطع، تیمهای «سَحَر» یا حمایتهای روانی–اجتماعی را بهطور فعال وارد میدان کردیم. مأموریت این تیمها در دو سطح تعریف شد؛ نخست، حضور میدانی در مناطق آسیبدیده با هدف آرامسازی فضا، کاهش تنشها و کمک به مدیریت هیجانات روانی افراد. دوم، ارائه خدمات مشاورهای غیرحضوری از طریق سامانه ۴۰۳۰ که در آن روانشناسان و روانپزشکان داوطلب بهصورت مستمر پاسخگوی مردم بودند.