صفرا و سنگ‌های دردآفرین

سنگ کیسه صفرا یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی در میان بزرگسالان، به‌ویژه زنان، است؛ عارضه‌ای خاموش که اغلب بی‌هیچ نشانه‌ای آغاز می‌شود و زمانی خود را نشان می‌دهد که مجاری حامل صفرا را سد کرده باشد. این سنگ‌ها محصول تبلور صفرای غلیظی‌اند که در کیسه صفرا ذخیره می‌شود؛ اندامی کوچک اما کارآمد که وظیفه تغلیظ و ذخیره مایع کمک‌کننده به هضم چربی‌ها و جذب ویتامین‌های محلول در چربی را بر عهده دارد. اگرچه بسیاری از افراد هرگز از وجود این ضایعات کوچک آگاه نمی‌شوند، اما حرکت یا گیرکردن آنها در مجاری می‌تواند آغازگر دردهای شدید و عوارضی جدی باشد.

چرا سنگ تشکیل می‌شود؟
سنگ‌های کیسه صفرا معمولاً از کلسترول ساخته می‌شوند؛ زمانی که صفرای مایع بیش از توان حل‌کنندگی نمک‌های صفراوی، کلسترول در خود دارد و زمینه تبلور فراهم می‌شود. گاهی نیز انقباض ناکافی کیسه صفرا موجب می‌شود مایع داخل آن مدت بیشتری بماند و بلورهای اولیه شکل گیرند. نوع دیگری از سنگ‌ها که «رنگدانه‌ای» نام دارند، از نمک‌های کلسیم و بیلی‌روبین تشکیل می‌شوند و اغلب در بیماران مبتلا به بیماری‌های کبدی، کم‌خونی‌های خاص یا عفونت‌های مجاری صفراوی دیده می‌شوند.  

افراد در معرض خطر
زنان به دلیل نقش هورمون‌های استروژن و پروژسترون، بیش از مردان در معرض تشکیل سنگ قرار دارند؛ اولی کلسترول صفرا را افزایش می‌دهد و دومی سرعت تخلیه کیسه صفرا را کاهش می‌دهد. چاقی نیز اثر مضاعفی دارد، زیرا بدن‌های پرچرب استروژن بیشتری می‌سازند. به شکل متناقض، کاهش سریع وزن هم می‌تواند خطر را بالا ببرد، چون رژیم‌های بسیار کم‌کالری تولید صفرا و تعادل مواد تشکیل‌دهنده آن را مختل می‌کنند.