آرامش کوتاه بازارهای جهانی نفت
اعلام آتشبس دو هفتهای میان ایالات متحده و ایران بلافاصله اثر خود را بر بازارهای جهانی انرژی گذاشت و قیمت معاملات آتی نفت را به شکل قابل توجهی پایین کشید؛ اتفاقی که در نگاه نخست میتواند برای مصرفکنندگان آمریکایی، بهویژه رانندگانی که طی هفتههای اخیر با افزایش شدید قیمت بنزین روبهرو بودهاند، خبری امیدوارکننده به نظر برسد. با این حال، واقعیت بازار انرژی پیچیدهتر از آن است که چنین خبری را بتوان به سرعت به کاهش قیمت در پمپبنزینها ترجمه کرد. کاهش اخیر بیش از هر چیز بازتاب واکنش سریع بازارهای مالی به کاهش موقت تنشهاست و دوام آثار آن کاملاً به سرنوشت همین آتشبس شکننده و باز ماندن تنگه هرمز وابسته است.
بازارها به محض انتشار خبر توقف موقت درگیریها واکنش نشان دادند. معاملات آتی نفت خام آمریکا در معاملات پس از ساعات رسمی بیش از ۹ درصد سقوط کرد و برای لحظاتی به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید. این افت در واقع ناشی از حذف بخشی از «حق بیمه ریسک» ژئوپلیتیکی بود که در هفتههای گذشته و در پی تشدید درگیریها میان آمریکا، اسرائیل و ایران به قیمت نفت افزوده شده بود. تنگه هرمز که یکی از حساسترین گذرگاههای انرژی جهان محسوب میشود، به طور معمول محل عبور نزدیک به یکپنجم نفت تجارتشده در جهان است و هرگونه تهدید برای بسته شدن آن میتواند به سرعت قیمتها را در بازار جهانی بالا ببرد. در هفتههای اخیر نیز دقیقاً همین اتفاق رخ داد. نگرانی از اختلال در عرضه جهانی نفت و بسته شدن عملی تنگه هرمز باعث شد بخش بزرگی از نفت صادراتی منطقه از بازار خارج شود. گزارشها حاکی از آن است که حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی تحت تأثیر این وضعیت قرار گرفت؛ رقمی که آن را به یکی از بزرگترین اختلالات عرضه در تاریخ معاصر بازار نفت تبدیل کرد. نتیجه طبیعی چنین وضعیتی جهش قیمتها بود؛ به گونهای که بهای نفت از زمان آغاز درگیریها در اواخر فوریه بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت و به دنبال آن قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت جت نیز در بسیاری از کشورها بالا رفت. با وجود افت اخیر قیمت نفت، انتقال این کاهش به بازار خردهفروشی سوخت به زمان نیاز دارد. در اقتصاد انرژی پدیدهای شناختهشده وجود دارد که کارشناسان آن را «اثر تأخیر» مینامند: قیمتها در زمان افزایش نفت به سرعت بالا میروند، اما هنگام کاهش آن با فاصله زمانی بیشتری پایین میآیند. دلیل این مسئله ساده است؛ پالایشگاهها و جایگاههای سوخت معمولاً بنزینی را عرضه میکنند که پیشتر با قیمت بالاتر خریداری شده و تا زمانی که این ذخایر مصرف نشود، کاهش قیمت نفت به طور کامل در قیمت پمپبنزینها منعکس نخواهد شد.
بازارها به محض انتشار خبر توقف موقت درگیریها واکنش نشان دادند. معاملات آتی نفت خام آمریکا در معاملات پس از ساعات رسمی بیش از ۹ درصد سقوط کرد و برای لحظاتی به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید. این افت در واقع ناشی از حذف بخشی از «حق بیمه ریسک» ژئوپلیتیکی بود که در هفتههای گذشته و در پی تشدید درگیریها میان آمریکا، اسرائیل و ایران به قیمت نفت افزوده شده بود. تنگه هرمز که یکی از حساسترین گذرگاههای انرژی جهان محسوب میشود، به طور معمول محل عبور نزدیک به یکپنجم نفت تجارتشده در جهان است و هرگونه تهدید برای بسته شدن آن میتواند به سرعت قیمتها را در بازار جهانی بالا ببرد. در هفتههای اخیر نیز دقیقاً همین اتفاق رخ داد. نگرانی از اختلال در عرضه جهانی نفت و بسته شدن عملی تنگه هرمز باعث شد بخش بزرگی از نفت صادراتی منطقه از بازار خارج شود. گزارشها حاکی از آن است که حدود ۱۲ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی تحت تأثیر این وضعیت قرار گرفت؛ رقمی که آن را به یکی از بزرگترین اختلالات عرضه در تاریخ معاصر بازار نفت تبدیل کرد. نتیجه طبیعی چنین وضعیتی جهش قیمتها بود؛ به گونهای که بهای نفت از زمان آغاز درگیریها در اواخر فوریه بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت و به دنبال آن قیمت بنزین، گازوئیل و سوخت جت نیز در بسیاری از کشورها بالا رفت. با وجود افت اخیر قیمت نفت، انتقال این کاهش به بازار خردهفروشی سوخت به زمان نیاز دارد. در اقتصاد انرژی پدیدهای شناختهشده وجود دارد که کارشناسان آن را «اثر تأخیر» مینامند: قیمتها در زمان افزایش نفت به سرعت بالا میروند، اما هنگام کاهش آن با فاصله زمانی بیشتری پایین میآیند. دلیل این مسئله ساده است؛ پالایشگاهها و جایگاههای سوخت معمولاً بنزینی را عرضه میکنند که پیشتر با قیمت بالاتر خریداری شده و تا زمانی که این ذخایر مصرف نشود، کاهش قیمت نفت به طور کامل در قیمت پمپبنزینها منعکس نخواهد شد.