صنعت ساختمان در مدار پایداری
فرشید پورحاجت دبیر کانون انبوهسازان
ساختوساز در کشور با وجود حمله آمریکایی ـ صهیونیستی به ایران همچنان از ثبات نسبی برخوردار است و روند تولید نهادههای ساختمانی دچار اختلال جدی نشده است. هرچند بخشی از ظرفیت صنایع فولاد و سیمان در جریان حملات دشمن آسیب دیده، اما توان بالقوه تولید در این بخش همچنان برقرار است و شبکه تولید مصالح ساختمانی کشور قابلیت تأمین نیازهای بازار را دارد. بازگشایی بورس کالا و کشف قیمت فولاد نیز نشان داد که حملات صورتگرفته به برخی کارخانههای فولاد و سیمان، تغییر معناداری در سطح قیمتها ایجاد نکرده است. بررسی معاملات بیانگر آن است که افزایش قیمت فولاد در چارچوب روندهای متعارف سالانه حرکت کرده و جهش غیرمنتظرهای در بازار مصالح ساختمانی مشاهده نشده است. با این حال، برای ارزیابی دقیقتر از وضعیت تولید نهادههای ساختمانی باید تا پایان شرایط جنگی و بازگشت ثبات کامل اقتصادی منتظر ماند. آنچه در حال حاضر روشن است وجود ظرفیتهای صنعتی قابل توجه در کشور است. ایران حدود ۵۰ کارخانه فولاد و نزدیک به ۷۰ کارخانه سیمان در اختیار دارد که بخشی از آنها پیش از این نیز با تمام ظرفیت فعالیت نمیکردند. در صورت افزایش تقاضا، امکان بالا بردن سطح تولید در این واحدها وجود دارد و در کنار آن، بستر واردات مصالح ساختمانی نیز برای تأمین نیازهای احتمالی فراهم است. تجربههای گذشته نشان میدهد بازار مسکن در مواجهه با تنشهای امنیتی الزاماً دچار رکود پایدار نمیشود. پس از جنگ دوازده روزه نیز بازار دوباره تحرک یافت و فعالیتهای ساختمانی رونق نسبی گرفت. اکنون هم با وجود شرایط جنگی، ساختوساز در بسیاری از شهرها ادامه دارد؛ هرچند سطح فعالیتها کمتر از وضعیت عادی است.
از سوی دیگر، ساختار سرمایهگذاری در بازار مسکن ایران با برخی بازارهای منطقه تفاوت دارد. در شهرهایی مانند دوبی یا دیگر مراکز حوزه خلیج فارس، بخش قابل توجهی از سرمایهگذاران خارجی هستند و در صورت بروز ناامنی به سرعت از بازار خارج میشوند. در مقابل، توسعه شهری در تهران عمدتاً بر پایه سرمایه و تقاضای داخلی شکل گرفته است. در همین حال، ادعاهایی که درباره کاهش قیمت مسکن در تهران مطرح میشود، از نظر فعالان بازار چندان مستند نیست. تاکنون آمار دقیق و رسمی درباره افت قیمتها منتشر نشده و گزارشهایی که از کاهش حدود 10 درصدی قیمت مسکن سخن میگویند بیشتر بر پایه گمانهزنیهای رسانهای است. در شرایطی که دادههای آماری کافی در دسترس نباشد، ارائه تحلیل دقیق از وضعیت بازار نیز دشوار خواهد بود. در مقابل، تجربه برخی بازارهای منطقه نشان میدهد سرمایهگذاری خارجی میتواند بازار مسکن را نسبت به نااطمینانیها آسیبپذیرتر کند. بر اساس دادههای پایگاه DXB Interact، در پی جنگ رمضان معاملات مسکن در دوبی حدود ۲۵ درصد کاهش یافته و برخی گزارشها از افتی نزدیک به ۳۵ درصدی در قیمتها حکایت دارد؛ وضعیتی که تفاوت ساختاری بازار مسکن ایران با این بازارها را آشکار میکند.