چرخ اقتصاد در روزهای جنگ چرخید
رامین بیات روزنامه نگار
بیش از 40 روز از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران میگذرد، اما جریان فعالیتهای اقتصادی در کشور همچنان در مسیر عادی خود ادامه دارد. در این مدت، از یک سو ترخیص کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید از گمرکات کشور بدون وقفه انجام شد و از سوی دیگر بخشهایی از بازار سرمایه نیز طبق روال خود فعال ماندهاند. در کنار این موارد، شبکه تأمین و توزیع کالا در سراسر کشور حتی برای یک روز نیز متوقف نشد و همین موضوع موجب شده بازار مصرف با کمبود اقلام اساسی روبهرو نشود. مجموعه این تحولات نشان میدهد سازوکارهای اقتصادی کشور، با اتکا به زیرساختهای موجود و همکاری فعالان اقتصادی توانستهاند جریان تأمین کالا، فعالیت بازارها و تولید را در شرایط حساس نیز تداوم بخشند.
تداوم جریان تجارت کشور
در این مدت گمرکات کشور نقش مهمی در حفظ پویایی تجارت خارجی ایفا کردهاند. گمرک ایران اعلام کرده که با تلاش شبانهروزی دستگاههای دخیل در تجارت، طی گزارشی که در سیامین روز جنگ منتشر شد، از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۹ فروردین ۱۴۰۵، تشریفات گمرکی و خروج ۸۷ هزار و ۵۳ دستگاه کامیون و ۲ هزار و ۲۶۱ واگن حامل کالاهای اساسی از گمرکات کشور انجام شده است. بر اساس اطلاعیه گمرک ایران، ترخیص محمولههای مختلف کالاهای اساسی بهصورت روزانه در حال انجام است و روند ورود و خروج این اقلام در گمرکات کشور بدون وقفه ادامه دارد. این نهاد تأکید کرده که با همکاری سازمانهای همجوار، مجموعهای از تسهیلات ویژه برای تسریع در تشریفات گمرکی و واردات کالاهای مورد نیاز مردم در نظر گرفته شده است. در این چارچوب، تسریع در انجام تشریفات اداری و گمرکی، اولویتبخشی به ترخیص کالاهای اساسی و همکاری نزدیک با فعالان اقتصادی از جمله اقداماتی بود که در دستور کار قرار گرفت. به گفته مسئولان گمرک، همراهی قابل توجه تجار، بازرگانان و صاحبان کالا نیز در این روند نقش مهمی داشته و باعث شده جریان تأمین کالاهای مورد نیاز کشور با سرعت بیشتری دنبال شود.
گمرک ایران در پایان اطلاعیه خود تأکید کرده که فعالان اقتصادی همچنان میتوانند از تسهیلات ویژه گمرکی ارائهشده استفاده کنند و امکان بهرهمندی از این تسهیلات در شرایط اضطراری در گمرکات سراسر کشور فراهم است تا صاحبان کالا بتوانند در کوتاهترین زمان ممکن نسبت به ترخیص کالاهای خود اقدام کنند.
تداوم فعالیت بازار سرمایه
در کنار جریان تجارت خارجی، بازار سرمایه نیز در بخشهایی از فعالیت خود به کار ادامه داده است. اگرچه معاملات بازار سهام به دلیل شرایط موجود متوقف شد، اما معاملات بورس کالا، بورس انرژی و صندوقهای درآمد ثابت همچنان برقرار بود و همین موضوع برای فعالان بازار سرمایه اهمیت قابل توجهی داشته است. در همین زمینه، حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده برای دوران جنگ و پساجنگ اعلام کرده که بازارهای سرمایه در شرایط بحران معمولاً پنج مرحله را تا رسیدن به دوره رونق پشت سر میگذارند. به گفته او، در مرحله نخست پس از وقوع بحرانها، حفاظت از داراییها در اولویت قرار میگیرد و در چنین شرایطی ناگزیر محدودیتهایی در بازار اعمال میشود. در مرحله بعد، موضوع نقدشوندگی داراییها اهمیت بیشتری مییابد و تلاش میشود سازوکارهایی برای تسهیل معاملات فراهم شود. صیدی افزود: «در همین چارچوب، طی هفتههای اخیر گشایش معاملات صندوقها پیگیری شد. در مرحله سوم بازار باید به سمت ایجاد تعادل حرکت کند و پس از آن، نهاد ناظر و ارکان بازار سرمایه تلاش خواهند کرد این تعادل را تثبیت کنند. مرحله پنجم نیز مرحله رونق بازار خواهد بود.» رئیس سازمان بورس همچنین توضیح داد که به دلیل برخی ابهامات درباره شرایط موجود، معاملات بازار سهام از ۹ اسفند ۱۴۰۴ متوقف شده است. با این حال، او ابراز امیدواری کرد که پس از تعطیلات نوروز، بازار بتواند بهتدریج به سمت بازگشایی بیشتر حرکت کند.
در همین حال، مصطفی زنگیآبادی، مدیر بازرسی، نظارت و امور اعضای بورس انرژی ایران، نیز گزارشی از عملکرد این بازار در یک ماه گذشته ارائه داد. به گفته او، در میانه شرایط بحرانی یکماهه، بورس انرژی با ثبت بیش از ۱۸۰ هزار میلیارد ریال معامله توانسته سهم غالب خود را در بازار هیدروکربوری حفظ کند. زنگیآبادی توضیح داد که این حجم از معاملات نشاندهنده اعتماد فعالان اقتصادی به زیرساختهای معاملاتی بورس انرژی و امکان نقدشوندگی داراییها در شرایط بحرانی است. بررسی ساختار معاملات نیز نشان میدهد که بازار محصولات هیدروکربوری با سهم ۷۵ درصدی بخش عمده ارزش معاملات بورس انرژی را به خود اختصاص داده است.
او همچنین به بازار برق با سهم ۱۲ درصدی اشاره کرد و گفت: «با وجود فشارهای موجود بر زیرساختها، این بازار توانسته پایداری خود را در تأمین نیاز نیروگاهها و صنایع بزرگ حفظ کند.» به گفته وی، سایر اوراق بهادار نیز سهم ۱۱ درصدی از معاملات را به خود اختصاص دادهاند و ابزارهایی همچون اوراق سلف موازی نشاندهنده استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه برای تأمین مالی پروژهها در مقاطع حساس است. مدیر بازرسی بورس انرژی همچنین درباره بازار مشتقه با سهم ۲ درصدی توضیح داد که با وجود ریسکهای سیستماتیک ناشی از شرایط جنگی، این بازار نیز به فعالیت خود ادامه داده و تلاش تحلیلگران برای پوشش ریسک در چنین شرایطی قابل مشاهده است. او در ادامه افزود که افزایش قیمت فرآوردههای انرژی در پی شرایط جنگ رمضان و همچنین افزایش ارزش داراییهای پایه صندوق «سینرژی»، موجب افزایش خالص ارزش داراییهای این صندوق شده و این موضوع با استقبال سرمایهگذاران در حوزه صندوقهای کالایی مواجه شده است. زنگیآبادی در جمعبندی تأکید کرد که ثبت بیش از ۱۸۰ هزار میلیارد ریال معامله در نخستین ماه سال ۱۴۰۵، آنهم در میانه شرایط جنگی، نشانهای از تابآوری اقتصادی بورس انرژی است و نشان میدهد زنجیره تأمین انرژی کشور همچنان فعال و پویا باقی مانده است.
پایداری تولید و بازار
در کنار تجارت خارجی و فعالیت بازارهای مالی، وضعیت تأمین و توزیع کالاهای اساسی در کشور نیز پایدار گزارش شده است. محمدصادق مفتح، قائممقام وزیر صنعت، معدن و تجارت، با بیان اینکه تأمین و توزیع کالاهای اساسی در کشور کاملاً پایدار است، اعلام کرد که مردم هیچگونه نگرانی نسبت به تأمین مایحتاج ضروری خود نداشته باشند. به گفته او، هر زمان برنامهریزی دقیق در حوزه تأمین کالا انجام شده، بازار نیز بدون مشکل فعالیت کرده و در شرایط فعلی نیز همین روند ادامه دارد. مفتح تأکید کرد که در حال حاضر بازارهای کشور با وفور کالا روبهرو هستند و برنامهریزیها به گونهای انجام شده که تأمین اقلام اساسی در ماههای آینده نیز بدون دغدغه ادامه یابد. او همچنین به ظرفیتهای جغرافیایی کشور اشاره کرد و گفت: «ایران با ۱۵ کشور مرز مشترک آبی و خاکی دارد و همین موضوع مسیرهای متنوعی برای واردات و صادرات فراهم میکند؛ بنابراین وابستگی به یک مسیر خاص وجود ندارد و محدودیتهای بینالمللی نیز تأثیر تعیینکنندهای بر تأمین کالا نخواهد داشت.»
در حوزه تولید نیز گزارشها از پایداری فعالیت صنایع مهم حکایت دارد. علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنعت سیمان، با اشاره به شرایط اخیر اعلام کرد که در حوزه تأمین سیمان مورد نیاز کشور هیچ مشکلی وجود ندارد.
او ضمن اشاره به سرمایهگذاریهای گسترده انجامشده در صنعت سیمان، تأکید کرد که این سرمایهگذاریها باعث شده ظرفیت تولید کشور در سطحی قرار گیرد که اتفاقات اخیر خللی در تأمین نیاز بازار ایجاد نکند.
تداوم جریان تجارت کشور
در این مدت گمرکات کشور نقش مهمی در حفظ پویایی تجارت خارجی ایفا کردهاند. گمرک ایران اعلام کرده که با تلاش شبانهروزی دستگاههای دخیل در تجارت، طی گزارشی که در سیامین روز جنگ منتشر شد، از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۹ فروردین ۱۴۰۵، تشریفات گمرکی و خروج ۸۷ هزار و ۵۳ دستگاه کامیون و ۲ هزار و ۲۶۱ واگن حامل کالاهای اساسی از گمرکات کشور انجام شده است. بر اساس اطلاعیه گمرک ایران، ترخیص محمولههای مختلف کالاهای اساسی بهصورت روزانه در حال انجام است و روند ورود و خروج این اقلام در گمرکات کشور بدون وقفه ادامه دارد. این نهاد تأکید کرده که با همکاری سازمانهای همجوار، مجموعهای از تسهیلات ویژه برای تسریع در تشریفات گمرکی و واردات کالاهای مورد نیاز مردم در نظر گرفته شده است. در این چارچوب، تسریع در انجام تشریفات اداری و گمرکی، اولویتبخشی به ترخیص کالاهای اساسی و همکاری نزدیک با فعالان اقتصادی از جمله اقداماتی بود که در دستور کار قرار گرفت. به گفته مسئولان گمرک، همراهی قابل توجه تجار، بازرگانان و صاحبان کالا نیز در این روند نقش مهمی داشته و باعث شده جریان تأمین کالاهای مورد نیاز کشور با سرعت بیشتری دنبال شود.
گمرک ایران در پایان اطلاعیه خود تأکید کرده که فعالان اقتصادی همچنان میتوانند از تسهیلات ویژه گمرکی ارائهشده استفاده کنند و امکان بهرهمندی از این تسهیلات در شرایط اضطراری در گمرکات سراسر کشور فراهم است تا صاحبان کالا بتوانند در کوتاهترین زمان ممکن نسبت به ترخیص کالاهای خود اقدام کنند.
تداوم فعالیت بازار سرمایه
در کنار جریان تجارت خارجی، بازار سرمایه نیز در بخشهایی از فعالیت خود به کار ادامه داده است. اگرچه معاملات بازار سهام به دلیل شرایط موجود متوقف شد، اما معاملات بورس کالا، بورس انرژی و صندوقهای درآمد ثابت همچنان برقرار بود و همین موضوع برای فعالان بازار سرمایه اهمیت قابل توجهی داشته است. در همین زمینه، حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، با اشاره به برنامهریزیهای انجامشده برای دوران جنگ و پساجنگ اعلام کرده که بازارهای سرمایه در شرایط بحران معمولاً پنج مرحله را تا رسیدن به دوره رونق پشت سر میگذارند. به گفته او، در مرحله نخست پس از وقوع بحرانها، حفاظت از داراییها در اولویت قرار میگیرد و در چنین شرایطی ناگزیر محدودیتهایی در بازار اعمال میشود. در مرحله بعد، موضوع نقدشوندگی داراییها اهمیت بیشتری مییابد و تلاش میشود سازوکارهایی برای تسهیل معاملات فراهم شود. صیدی افزود: «در همین چارچوب، طی هفتههای اخیر گشایش معاملات صندوقها پیگیری شد. در مرحله سوم بازار باید به سمت ایجاد تعادل حرکت کند و پس از آن، نهاد ناظر و ارکان بازار سرمایه تلاش خواهند کرد این تعادل را تثبیت کنند. مرحله پنجم نیز مرحله رونق بازار خواهد بود.» رئیس سازمان بورس همچنین توضیح داد که به دلیل برخی ابهامات درباره شرایط موجود، معاملات بازار سهام از ۹ اسفند ۱۴۰۴ متوقف شده است. با این حال، او ابراز امیدواری کرد که پس از تعطیلات نوروز، بازار بتواند بهتدریج به سمت بازگشایی بیشتر حرکت کند.
در همین حال، مصطفی زنگیآبادی، مدیر بازرسی، نظارت و امور اعضای بورس انرژی ایران، نیز گزارشی از عملکرد این بازار در یک ماه گذشته ارائه داد. به گفته او، در میانه شرایط بحرانی یکماهه، بورس انرژی با ثبت بیش از ۱۸۰ هزار میلیارد ریال معامله توانسته سهم غالب خود را در بازار هیدروکربوری حفظ کند. زنگیآبادی توضیح داد که این حجم از معاملات نشاندهنده اعتماد فعالان اقتصادی به زیرساختهای معاملاتی بورس انرژی و امکان نقدشوندگی داراییها در شرایط بحرانی است. بررسی ساختار معاملات نیز نشان میدهد که بازار محصولات هیدروکربوری با سهم ۷۵ درصدی بخش عمده ارزش معاملات بورس انرژی را به خود اختصاص داده است.
او همچنین به بازار برق با سهم ۱۲ درصدی اشاره کرد و گفت: «با وجود فشارهای موجود بر زیرساختها، این بازار توانسته پایداری خود را در تأمین نیاز نیروگاهها و صنایع بزرگ حفظ کند.» به گفته وی، سایر اوراق بهادار نیز سهم ۱۱ درصدی از معاملات را به خود اختصاص دادهاند و ابزارهایی همچون اوراق سلف موازی نشاندهنده استفاده از ظرفیتهای بازار سرمایه برای تأمین مالی پروژهها در مقاطع حساس است. مدیر بازرسی بورس انرژی همچنین درباره بازار مشتقه با سهم ۲ درصدی توضیح داد که با وجود ریسکهای سیستماتیک ناشی از شرایط جنگی، این بازار نیز به فعالیت خود ادامه داده و تلاش تحلیلگران برای پوشش ریسک در چنین شرایطی قابل مشاهده است. او در ادامه افزود که افزایش قیمت فرآوردههای انرژی در پی شرایط جنگ رمضان و همچنین افزایش ارزش داراییهای پایه صندوق «سینرژی»، موجب افزایش خالص ارزش داراییهای این صندوق شده و این موضوع با استقبال سرمایهگذاران در حوزه صندوقهای کالایی مواجه شده است. زنگیآبادی در جمعبندی تأکید کرد که ثبت بیش از ۱۸۰ هزار میلیارد ریال معامله در نخستین ماه سال ۱۴۰۵، آنهم در میانه شرایط جنگی، نشانهای از تابآوری اقتصادی بورس انرژی است و نشان میدهد زنجیره تأمین انرژی کشور همچنان فعال و پویا باقی مانده است.
پایداری تولید و بازار
در کنار تجارت خارجی و فعالیت بازارهای مالی، وضعیت تأمین و توزیع کالاهای اساسی در کشور نیز پایدار گزارش شده است. محمدصادق مفتح، قائممقام وزیر صنعت، معدن و تجارت، با بیان اینکه تأمین و توزیع کالاهای اساسی در کشور کاملاً پایدار است، اعلام کرد که مردم هیچگونه نگرانی نسبت به تأمین مایحتاج ضروری خود نداشته باشند. به گفته او، هر زمان برنامهریزی دقیق در حوزه تأمین کالا انجام شده، بازار نیز بدون مشکل فعالیت کرده و در شرایط فعلی نیز همین روند ادامه دارد. مفتح تأکید کرد که در حال حاضر بازارهای کشور با وفور کالا روبهرو هستند و برنامهریزیها به گونهای انجام شده که تأمین اقلام اساسی در ماههای آینده نیز بدون دغدغه ادامه یابد. او همچنین به ظرفیتهای جغرافیایی کشور اشاره کرد و گفت: «ایران با ۱۵ کشور مرز مشترک آبی و خاکی دارد و همین موضوع مسیرهای متنوعی برای واردات و صادرات فراهم میکند؛ بنابراین وابستگی به یک مسیر خاص وجود ندارد و محدودیتهای بینالمللی نیز تأثیر تعیینکنندهای بر تأمین کالا نخواهد داشت.»
در حوزه تولید نیز گزارشها از پایداری فعالیت صنایع مهم حکایت دارد. علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنعت سیمان، با اشاره به شرایط اخیر اعلام کرد که در حوزه تأمین سیمان مورد نیاز کشور هیچ مشکلی وجود ندارد.
او ضمن اشاره به سرمایهگذاریهای گسترده انجامشده در صنعت سیمان، تأکید کرد که این سرمایهگذاریها باعث شده ظرفیت تولید کشور در سطحی قرار گیرد که اتفاقات اخیر خللی در تأمین نیاز بازار ایجاد نکند.