روایت ایستادگی کادر درمان در روزهای جنگ
در میانه جنگی که از اسفند گذشته سایه سنگین خود را بر آسمان کشور گسترانده، مراکز درمانی سازمان تأمیناجتماعی همچون سایر بیمارستانهای کشور بهسرعت به وضعیت آمادهباش کامل درآمدهاند. کادر درمان این مراکز، با احساس مسئولیتی فراتر از روزهای عادی، در خط مقدم مراقبت و نجات جان مجروحان ایستادهاند. در این گزارش، با شماری از همکاران درمانی در استانهای مختلف گفتوگو کردهایم؛ مردان و زنانی که در دل بحران، هم حرفهمندی و هم رسالت انسانی خود را پاس داشتند. روایت آنان، روایتی از ایستادگی، فداکاری و تداوم خدمت در دشوارترین لحظات است.
سلاله صدرایی روزنامه نگار
بیمارستان امام حسین (ع) زنجان
بیمارستان تأمیناجتماعی امام حسین (ع) زنجان از جمله مراکزی است که با تشکیل کمیتههای تخصصی مدیریت بحران، تمامی تدابیر لازم را برای فعالیت در شرایط جنگی پیشبینی کرده است. کادر درمان این مرکز نیز با تمام توان برای ایفای وظایف حرفهای و رسالت انسانی خویش آماده خدمترسانیاند.
به گفته معصومه نصیری، رئیس خدمات پرستاری و مامایی (مترون) بیمارستان تأمیناجتماعی امام حسین (ع) زنجان، در روزگار صلح، کادر درمان مسئولیت حرفهای و انسانی خود را بر دوش میکشد؛ اما در زمان جنگ، این مسئولیت ارزشی دوچندان مییابد. زیرا شمار مجروحان افزایش مییابد، منابع پزشکی محدود میشود و شرایط کاری سخت و گاه خطرناک است. آنان از سویی دلنگران خانوادههای خویشاند و از سوی دیگر موظفند به بیماران خاصی رسیدگی کنند که ممکن است در هر لحظه به بیمارستان منتقل شوند. درست همانگونه که در دوران کرونا نیازمند فداکاری بیشتر بودیم، امروز نیز باید چنین روحیهای را پاس داریم تا جان انسانها حفظ شود. از منظر انسانی نیز کادر درمان در زمان جنگ تجلیگر انساندوستی، همدلی و تعهدی والاتر در پاسداشت جان آدمیان است. همکارانی داریم که پیوسته بهصورت داوطلبانه میگویند: «اگر در استان دیگری به نیرو نیاز باشد، ما میرویم.» مرخصیها لغو شده بود و هیچیک از همکاران غیبت نداشتند. حتی همکاران غیربومی که از شهرهای دیگر به این مرکز میآیند، با وجود دشواریهای رفتوآمد و قرار گرفتن برخی مسیرها در معرض تهدید دشمن، همواره در محل کار حاضر میشوند و حتی یک روز نیز غیبت نکردهاند. این وظیفه ماست و منتی در کار نیست. معتقدیم مهارت حرفهای، سرعت عمل، تصمیمگیری درست و توانایی مدیریت بحران نقشی کلیدی دارد؛ از همینرو گروهی از همکاران را که در این حوزهها مهارتی برجسته دارند برگزیدهایم تا در صورت افزایش شمار مجروحان، مدیریت شرایط را عهدهدار شوند. هرچند تاکنون تعداد مجروحان مراجعهکننده به این مرکز بالا نبوده، اما تمامی تدابیر لازم اندیشیده شده تا در لحظه وقوع بحران، بیدرنگ به اجرا گذاشته شود. مترون بیمارستان تأمیناجتماعی امام حسین (ع) زنجان، احساس ناشی از خدمت در شرایط جنگی را چندگانه توصیف میکند: «از یک سو حس مدیریت، احساس وظیفه و آن همدلی ناخودآگاهی است که آدم نسبت به مجروحان پیدا میکند. از سوی دیگر، رضایتی درونی داریم از اینکه میدانیم در چنین وضعیتی میتوانیم کاری مفید انجام دهیم و در دفاع از سرزمین و کیان کشور، هرچند اندک، مؤثر باشیم. همین معنا انگیزهای مضاعف برای تداوم کار در ما ایجاد میکند؛ هرچند فشار روانی و خستگی را نیز بر دوش میکشیم.» نصیری یکی از خاطرات خود را در جریان جنگ کنونی چنین روایت میکند: «روز دوم جنگ رمضان، سه مجروح برای ما آوردند. آنان سربازانی بودند که از کشور در برابر دشمن دفاع میکردند. از میان آن سه نفر، دو تن به شهادت رسیدند و یک نفر مجروح باقی ماند.
بیمارستان ۱۷ شهریور مشهد
در بیمارستان تأمیناجتماعی هفده شهریور مشهد، در همان ساعات اولیه اعلام جنگ، کمیته بحران تشکیل شد و خدمات اورژانس بر اساس برنامه فراخوان بحران که در جریان جنگ دوازدهروزه طراحی شده بود، با بهکارگیری شمار بیشتری از نیروهای درمانی استمرار یافت. محسن سروی، مدیر خدمات پرستاری (مترون) بیمارستان تأمیناجتماعی هفده شهریور مشهد، بر این باور است که در شرایط جنگی و فضای پرتنشی که ناگزیر بر جامعه حاکم میشود، مهمترین نقش کادر درمان، پس از ارائه خدمات پزشکی، کاستن از اضطراب بیماران و فراهم آوردن محیطی امن و آرام برای آنان است تا آسیبدیدگان جنگ بتوانند در فضایی مطمئن، بهترین خدمات جسمانی و روانی را دریافت کنند. به گفته او، تحقق چنین هدفی جز با عشق، تعهد و روحیهای که در ذات عملکرد حرفهای کادر درمان نهفته است، میسر نخواهد بود. مترون بیمارستان تأمیناجتماعی هفده شهریور مشهد در توصیف احساس خود از ایفای وظیفه در این شرایط بحرانی میگوید: «در وضعیت کنونی کشور، حس میهندوستی ایرانیان و نیز روح همدلی و همراهی عمومی بیش از هر زمان دیگری برانگیخته شده است. خدمت به مردم عزیز، بهویژه آسیبدیدگان جنگ، این احساس را در ما زنده میکند که گویی در خط مقدم خدمت ایستادهایم. از همین رو مایلم اعلام کنم که هم خودم و هم شماری از همکارانم آمادگی کامل داریم هر زمان که لازم باشد برای حضور در کنار همکاران شهر تهران، که در این مدت بار سنگینی از مسئولیت را بر دوش کشیدهاند، اعزام شویم.» سروی حس همدلی و مسئولیتپذیری فعالان عرصه درمان را چنین توصیف میکند: «در نخستین روز جنگ، چندین تن از همکاران بازنشسته حوزه درمان با ما تماس گرفتند و آمادگی خود را برای حضور در بیمارستان و مشارکت در خدمترسانی اعلام کردند. از آنجا که شهر مشهد تاکنون کمتر درگیر شرایط مستقیم جنگی بوده است، آنان درخواست کردند زمینهای فراهم شود تا بتوانند به تهران عزیمت کنند و در کنار همکاران بیمارستانهای پایتخت به خدمت بپردازند. چنین درخواستها و رفتارهایی جلوهای روشن از روح زیبای عشق، ایثار و دلبستگی کادر درمان به میهن است.»
بیمارستان خرمآباد
بیمارستان تأمیناجتماعی خرمآباد نیز همگام با سایر مراکز درمانی کشور در وضعیت آمادهباش کامل قرار گرفته و برای مواجهه با شرایط ویژه جنگی، طرح جامع مدیریت بحران را تدوین و به اجرا گذاشته است؛ طرحی که با هدف افزایش آمادگی کادر درمان، ساماندهی نیروها و فراهم آوردن بسترهای لازم برای ارائه خدمات درمانی در شرایط اضطراری طراحی شده و تمامی بخشهای بیمارستان را دربر میگیرد. سعید جمشیدی، سرپرستار بخش اورژانس بیمارستان تأمیناجتماعی خرمآباد، مسئولیت حرفهای و انسانی پرستاران و کادر درمان را در چنین شرایطی مسئولیتی عمیق و سنگین میداند و آن را جلوهای آشکار از فداکاری و تعهد انسانی توصیف میکند. به گفته او، در میانه التهاب جنگ، نقش کادر درمان تنها به درمان جسم محدود نمیشود، بلکه تسکین روح و بازگرداندن امید نیز بخشی جداییناپذیر از این رسالت است. او میگوید: «همواره به همکارانم یادآوری میکنم که در شرایط جنگ، هر کلمه امیدبخش، هر لحظه مراقبت و هر دستی که برای یاری دراز میشود، میتواند سرنوشت یک زندگی را دگرگون کند. در دل تاریکی و اضطرابی که جنگ بر زندگی انسانها میافکند، مراقبت انسانی همان نوری است که به بیماران و خانوادههای آنان نشان میدهد هنوز امیدی برای زیستن باقی است.» سرپرستار بخش اورژانس این بیمارستان، احساس خود از حضور در چنین موقعیتی را آمیزهای از مسئولیت، انسانیت و معنا میداند. او در توصیف این تجربه میگوید: «در چنین لحظاتی میتوان گوشهای از معنای عمیق انسان بودن را لمس کرد. وقتی درمییابم که دستان من میتواند در لحظهای سرنوشتساز امیدی به یک مجروح جنگی ببخشد یا جان انسانی را از مرگ نجات دهد، احساس میکنم همه فشارها، خستگیها و دشواریهای این حرفه بیثمر نبوده است. بهویژه زمانی که با بیماران جنگی روبهرو میشویم؛ چهرهها، نگاهها و حتی سکوت آنان روایتگر داستانی تلخ از رنج و ایستادگی است. در چنین شرایطی کمک به آنان صرفاً انجام یک وظیفه حرفهای نیست، بلکه پاسخی است به ندایی انسانی که از درونشان شنیده میشود. گاه این حرفه دشوار و فرساینده است، اما همواره چیزی به انسان میبخشد که هیچ چیز جایگزین آن نمیشود؛ احساس انسان بودن، احساس مؤثر بودن و این باور که در جایگاهی ایستادهای که میتوانی تغییری واقعی در سرنوشت دیگری ایجاد کنی.»
بیمارستان رازی قزوین
بیمارستان تأمیناجتماعی رازی قزوین نیز با تشکیل کمیته مدیریت بحران، آمادگی کامل خود را برای پذیرش و درمان بیماران و مصدومان احتمالی جنگ اعلام کرده است.
در بخش اورژانس این مرکز، در شرایط عادی نظام تریاژ برای ساماندهی پذیرش بیماران برقرار است؛ اما با آغاز شرایط بحرانی، سازوکار «تریاژ دوم» نیز فعال شده تا بر پایه شدت آسیب و فوریت درمانی، مراجعهکنندگان و مصدومان در اولویتبندی دقیقتری قرار گیرند و خدمات درمانی با سرعت و کارآمدی بیشتری ارائه شود.
معصومه قلعهقُوند، استپ بخش اورژانس بیمارستان تأمیناجتماعی رازی، در توصیف مسئولیتپذیری کادر درمان در روزهای جنگ، از عمق تعهد انسانی و حرفهای کارکنان این حوزه سخن میگوید. به باور او، کادر درمان حتی در شرایط عادی نیز مسئولیت سنگین مراقبت و درمان بیماران را بر عهده دارد، اما در روزگار جنگ این مسئولیت جلوهای پررنگتر و معنایی عمیقتر مییابد. او توضیح میدهد که در فضای بحران، بیماران و آسیبدیدگان اغلب با ترس، اضطراب و آشفتگی روانی روبهرو هستند و همین امر، نقش کادر درمان را فراتر از درمان جسمانی میبرد. به گفته او، تلاش اصلی کارکنان درمانی آن است که در کنار اقدامات پزشکی، محیطی امن و آرام برای بیماران فراهم آورند تا از فشارهای روانی آنان کاسته شود. در چنین شرایطی، بازگرداندن امید و آرامش به بیماران به اندازه درمان جسم آنان اهمیت مییابد و تقویت همین حس امید است که میتواند در کنار مداخلات درمانی، به بهبود مصدومان کمک کند.
بیمارستان تأمیناجتماعی امام حسین (ع) زنجان از جمله مراکزی است که با تشکیل کمیتههای تخصصی مدیریت بحران، تمامی تدابیر لازم را برای فعالیت در شرایط جنگی پیشبینی کرده است. کادر درمان این مرکز نیز با تمام توان برای ایفای وظایف حرفهای و رسالت انسانی خویش آماده خدمترسانیاند.
به گفته معصومه نصیری، رئیس خدمات پرستاری و مامایی (مترون) بیمارستان تأمیناجتماعی امام حسین (ع) زنجان، در روزگار صلح، کادر درمان مسئولیت حرفهای و انسانی خود را بر دوش میکشد؛ اما در زمان جنگ، این مسئولیت ارزشی دوچندان مییابد. زیرا شمار مجروحان افزایش مییابد، منابع پزشکی محدود میشود و شرایط کاری سخت و گاه خطرناک است. آنان از سویی دلنگران خانوادههای خویشاند و از سوی دیگر موظفند به بیماران خاصی رسیدگی کنند که ممکن است در هر لحظه به بیمارستان منتقل شوند. درست همانگونه که در دوران کرونا نیازمند فداکاری بیشتر بودیم، امروز نیز باید چنین روحیهای را پاس داریم تا جان انسانها حفظ شود. از منظر انسانی نیز کادر درمان در زمان جنگ تجلیگر انساندوستی، همدلی و تعهدی والاتر در پاسداشت جان آدمیان است. همکارانی داریم که پیوسته بهصورت داوطلبانه میگویند: «اگر در استان دیگری به نیرو نیاز باشد، ما میرویم.» مرخصیها لغو شده بود و هیچیک از همکاران غیبت نداشتند. حتی همکاران غیربومی که از شهرهای دیگر به این مرکز میآیند، با وجود دشواریهای رفتوآمد و قرار گرفتن برخی مسیرها در معرض تهدید دشمن، همواره در محل کار حاضر میشوند و حتی یک روز نیز غیبت نکردهاند. این وظیفه ماست و منتی در کار نیست. معتقدیم مهارت حرفهای، سرعت عمل، تصمیمگیری درست و توانایی مدیریت بحران نقشی کلیدی دارد؛ از همینرو گروهی از همکاران را که در این حوزهها مهارتی برجسته دارند برگزیدهایم تا در صورت افزایش شمار مجروحان، مدیریت شرایط را عهدهدار شوند. هرچند تاکنون تعداد مجروحان مراجعهکننده به این مرکز بالا نبوده، اما تمامی تدابیر لازم اندیشیده شده تا در لحظه وقوع بحران، بیدرنگ به اجرا گذاشته شود. مترون بیمارستان تأمیناجتماعی امام حسین (ع) زنجان، احساس ناشی از خدمت در شرایط جنگی را چندگانه توصیف میکند: «از یک سو حس مدیریت، احساس وظیفه و آن همدلی ناخودآگاهی است که آدم نسبت به مجروحان پیدا میکند. از سوی دیگر، رضایتی درونی داریم از اینکه میدانیم در چنین وضعیتی میتوانیم کاری مفید انجام دهیم و در دفاع از سرزمین و کیان کشور، هرچند اندک، مؤثر باشیم. همین معنا انگیزهای مضاعف برای تداوم کار در ما ایجاد میکند؛ هرچند فشار روانی و خستگی را نیز بر دوش میکشیم.» نصیری یکی از خاطرات خود را در جریان جنگ کنونی چنین روایت میکند: «روز دوم جنگ رمضان، سه مجروح برای ما آوردند. آنان سربازانی بودند که از کشور در برابر دشمن دفاع میکردند. از میان آن سه نفر، دو تن به شهادت رسیدند و یک نفر مجروح باقی ماند.
بیمارستان ۱۷ شهریور مشهد
در بیمارستان تأمیناجتماعی هفده شهریور مشهد، در همان ساعات اولیه اعلام جنگ، کمیته بحران تشکیل شد و خدمات اورژانس بر اساس برنامه فراخوان بحران که در جریان جنگ دوازدهروزه طراحی شده بود، با بهکارگیری شمار بیشتری از نیروهای درمانی استمرار یافت. محسن سروی، مدیر خدمات پرستاری (مترون) بیمارستان تأمیناجتماعی هفده شهریور مشهد، بر این باور است که در شرایط جنگی و فضای پرتنشی که ناگزیر بر جامعه حاکم میشود، مهمترین نقش کادر درمان، پس از ارائه خدمات پزشکی، کاستن از اضطراب بیماران و فراهم آوردن محیطی امن و آرام برای آنان است تا آسیبدیدگان جنگ بتوانند در فضایی مطمئن، بهترین خدمات جسمانی و روانی را دریافت کنند. به گفته او، تحقق چنین هدفی جز با عشق، تعهد و روحیهای که در ذات عملکرد حرفهای کادر درمان نهفته است، میسر نخواهد بود. مترون بیمارستان تأمیناجتماعی هفده شهریور مشهد در توصیف احساس خود از ایفای وظیفه در این شرایط بحرانی میگوید: «در وضعیت کنونی کشور، حس میهندوستی ایرانیان و نیز روح همدلی و همراهی عمومی بیش از هر زمان دیگری برانگیخته شده است. خدمت به مردم عزیز، بهویژه آسیبدیدگان جنگ، این احساس را در ما زنده میکند که گویی در خط مقدم خدمت ایستادهایم. از همین رو مایلم اعلام کنم که هم خودم و هم شماری از همکارانم آمادگی کامل داریم هر زمان که لازم باشد برای حضور در کنار همکاران شهر تهران، که در این مدت بار سنگینی از مسئولیت را بر دوش کشیدهاند، اعزام شویم.» سروی حس همدلی و مسئولیتپذیری فعالان عرصه درمان را چنین توصیف میکند: «در نخستین روز جنگ، چندین تن از همکاران بازنشسته حوزه درمان با ما تماس گرفتند و آمادگی خود را برای حضور در بیمارستان و مشارکت در خدمترسانی اعلام کردند. از آنجا که شهر مشهد تاکنون کمتر درگیر شرایط مستقیم جنگی بوده است، آنان درخواست کردند زمینهای فراهم شود تا بتوانند به تهران عزیمت کنند و در کنار همکاران بیمارستانهای پایتخت به خدمت بپردازند. چنین درخواستها و رفتارهایی جلوهای روشن از روح زیبای عشق، ایثار و دلبستگی کادر درمان به میهن است.»
بیمارستان خرمآباد
بیمارستان تأمیناجتماعی خرمآباد نیز همگام با سایر مراکز درمانی کشور در وضعیت آمادهباش کامل قرار گرفته و برای مواجهه با شرایط ویژه جنگی، طرح جامع مدیریت بحران را تدوین و به اجرا گذاشته است؛ طرحی که با هدف افزایش آمادگی کادر درمان، ساماندهی نیروها و فراهم آوردن بسترهای لازم برای ارائه خدمات درمانی در شرایط اضطراری طراحی شده و تمامی بخشهای بیمارستان را دربر میگیرد. سعید جمشیدی، سرپرستار بخش اورژانس بیمارستان تأمیناجتماعی خرمآباد، مسئولیت حرفهای و انسانی پرستاران و کادر درمان را در چنین شرایطی مسئولیتی عمیق و سنگین میداند و آن را جلوهای آشکار از فداکاری و تعهد انسانی توصیف میکند. به گفته او، در میانه التهاب جنگ، نقش کادر درمان تنها به درمان جسم محدود نمیشود، بلکه تسکین روح و بازگرداندن امید نیز بخشی جداییناپذیر از این رسالت است. او میگوید: «همواره به همکارانم یادآوری میکنم که در شرایط جنگ، هر کلمه امیدبخش، هر لحظه مراقبت و هر دستی که برای یاری دراز میشود، میتواند سرنوشت یک زندگی را دگرگون کند. در دل تاریکی و اضطرابی که جنگ بر زندگی انسانها میافکند، مراقبت انسانی همان نوری است که به بیماران و خانوادههای آنان نشان میدهد هنوز امیدی برای زیستن باقی است.» سرپرستار بخش اورژانس این بیمارستان، احساس خود از حضور در چنین موقعیتی را آمیزهای از مسئولیت، انسانیت و معنا میداند. او در توصیف این تجربه میگوید: «در چنین لحظاتی میتوان گوشهای از معنای عمیق انسان بودن را لمس کرد. وقتی درمییابم که دستان من میتواند در لحظهای سرنوشتساز امیدی به یک مجروح جنگی ببخشد یا جان انسانی را از مرگ نجات دهد، احساس میکنم همه فشارها، خستگیها و دشواریهای این حرفه بیثمر نبوده است. بهویژه زمانی که با بیماران جنگی روبهرو میشویم؛ چهرهها، نگاهها و حتی سکوت آنان روایتگر داستانی تلخ از رنج و ایستادگی است. در چنین شرایطی کمک به آنان صرفاً انجام یک وظیفه حرفهای نیست، بلکه پاسخی است به ندایی انسانی که از درونشان شنیده میشود. گاه این حرفه دشوار و فرساینده است، اما همواره چیزی به انسان میبخشد که هیچ چیز جایگزین آن نمیشود؛ احساس انسان بودن، احساس مؤثر بودن و این باور که در جایگاهی ایستادهای که میتوانی تغییری واقعی در سرنوشت دیگری ایجاد کنی.»
بیمارستان رازی قزوین
بیمارستان تأمیناجتماعی رازی قزوین نیز با تشکیل کمیته مدیریت بحران، آمادگی کامل خود را برای پذیرش و درمان بیماران و مصدومان احتمالی جنگ اعلام کرده است.
در بخش اورژانس این مرکز، در شرایط عادی نظام تریاژ برای ساماندهی پذیرش بیماران برقرار است؛ اما با آغاز شرایط بحرانی، سازوکار «تریاژ دوم» نیز فعال شده تا بر پایه شدت آسیب و فوریت درمانی، مراجعهکنندگان و مصدومان در اولویتبندی دقیقتری قرار گیرند و خدمات درمانی با سرعت و کارآمدی بیشتری ارائه شود.
معصومه قلعهقُوند، استپ بخش اورژانس بیمارستان تأمیناجتماعی رازی، در توصیف مسئولیتپذیری کادر درمان در روزهای جنگ، از عمق تعهد انسانی و حرفهای کارکنان این حوزه سخن میگوید. به باور او، کادر درمان حتی در شرایط عادی نیز مسئولیت سنگین مراقبت و درمان بیماران را بر عهده دارد، اما در روزگار جنگ این مسئولیت جلوهای پررنگتر و معنایی عمیقتر مییابد. او توضیح میدهد که در فضای بحران، بیماران و آسیبدیدگان اغلب با ترس، اضطراب و آشفتگی روانی روبهرو هستند و همین امر، نقش کادر درمان را فراتر از درمان جسمانی میبرد. به گفته او، تلاش اصلی کارکنان درمانی آن است که در کنار اقدامات پزشکی، محیطی امن و آرام برای بیماران فراهم آورند تا از فشارهای روانی آنان کاسته شود. در چنین شرایطی، بازگرداندن امید و آرامش به بیماران به اندازه درمان جسم آنان اهمیت مییابد و تقویت همین حس امید است که میتواند در کنار مداخلات درمانی، به بهبود مصدومان کمک کند.