از نفت تا تراشه؛ شوک جهانی تنگه هرمز
بسته ماندن احتمالی تنگه هرمز میتواند پیامدهایی بسیار فراتر از اختلال در بازار نفت داشته باشد و زنجیرههای حیاتی تأمین جهانی از تولید مواد شیمیایی و فلزات گرفته تا نیمهرساناها و حتی امنیت غذایی را تحت فشار قرار دهد. «گوراب چاکرابارتی» تحلیلگر هندی بازار نفت در یادداشتی در شبکه X هشدار داده است که تمرکز صرف بر صادرات نفت، تصویر کاملی از اثرات چنین رخدادی ارائه نمیدهد.
به گفته او، بسیاری از تحلیلها درباره بسته شدن تنگه هرمز تنها به توقف جریان روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام توجه دارند، در حالی که پیامدهای این اختلال به مراتب گستردهتر است. چاکرابارتی مینویسد اگر این مسیر حیاتی حملونقل دریایی برای مدتی مسدود شود، جهان نهتنها با شوک عرضه در بازار انرژی مواجه میشود، بلکه جریان مواد اولیهای که برای تولید طیف وسیعی از کالاهای صنعتی ضروری هستند نیز دچار وقفه خواهد شد.
او توضیح میدهد که حدود ۹۲ درصد گوگرد جهان به عنوان محصول جانبی فرآیند پالایش نفت و گاز تولید میشود. از این رو، کاهش قابل توجه پالایش و صادرات نفت در صورت اختلال در تنگه هرمز میتواند عرضه جهانی گوگرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. گوگرد ماده اولیه تولید اسید سولفوریک است؛ ترکیبی که از آن به عنوان پرمصرفترین ماده شیمیایی صنعتی در جهان یاد میشود و نقش اساسی در بسیاری از فرآیندهای تولیدی دارد.
به گفته این تحلیلگر، اسید سولفوریک در استخراج و فرآوری فلزاتی مانند مس و کبالت کاربرد گسترده دارد؛ فلزاتی که برای ساخت زیرساختهای الکتریکی، ترانسفورماتورها و باتریهای خودروهای برقی ضروری هستند. این ماده همچنین در تولید برخی مواد مورد استفاده در صنعت نیمهرسانا به کار میرود و از این رو هرگونه اختلال در عرضه آن میتواند به طور غیرمستقیم بر زنجیره تولید تجهیزات الکترونیکی و مراکز داده نیز اثر بگذارد.
چاکرابارتی در بخش دیگری از تحلیل خود به پیوند میان این گلوگاه انرژی و صنعت تراشه اشاره میکند. به گفته او، قطر بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایعشده مورد نیاز تایوان را از طریق تنگه هرمز صادر میکند؛ کشوری که یکی از مراکز اصلی تولید نیمهرسانا در جهان به شمار میرود. او مینویسد حدود ۳۰ درصد از واردات LNG تایوان از قطر تأمین میشود و ذخایر گاز این کشور تنها برای حدود ۱۱ روز مصرف کفایت میکند. در چنین شرایطی، هرگونه وقفه طولانی در مسیر صادرات انرژی میتواند تولید برق در تایوان را با چالش جدی مواجه کند. این مسئله به ویژه برای شرکت تایوانی TSMC اهمیت دارد؛ شرکتی که نزدیک به ۹۰ درصد از تراشههای پیشرفته جهان را تولید میکند و به تنهایی حدود ۸.۹ درصد از کل برق مصرفی تایوان را به خود اختصاص میدهد. در نتیجه، اختلال در تأمین انرژی میتواند به سرعت به کاهش ظرفیت تولید در یکی از مهمترین حلقههای زنجیره فناوری جهانی منجر شود. بسته شدن تنگه هرمز تنها بازار انرژی و فناوری را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه میتواند امنیت غذایی جهان را نیز تهدید کند. به گفته گوراب چاکرابارتی، حدود یکسوم خوراک مورد نیاز برای تولید کودهای نیتروژنی جهان از این مسیر عبور میکند؛ در حالی که کشاورزی مدرن و تأمین غذای نزدیک به نیمی از جمعیت جهان به استفاده از نیتروژن مصنوعی وابسته است.
به گفته او، بسیاری از تحلیلها درباره بسته شدن تنگه هرمز تنها به توقف جریان روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام توجه دارند، در حالی که پیامدهای این اختلال به مراتب گستردهتر است. چاکرابارتی مینویسد اگر این مسیر حیاتی حملونقل دریایی برای مدتی مسدود شود، جهان نهتنها با شوک عرضه در بازار انرژی مواجه میشود، بلکه جریان مواد اولیهای که برای تولید طیف وسیعی از کالاهای صنعتی ضروری هستند نیز دچار وقفه خواهد شد.
او توضیح میدهد که حدود ۹۲ درصد گوگرد جهان به عنوان محصول جانبی فرآیند پالایش نفت و گاز تولید میشود. از این رو، کاهش قابل توجه پالایش و صادرات نفت در صورت اختلال در تنگه هرمز میتواند عرضه جهانی گوگرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. گوگرد ماده اولیه تولید اسید سولفوریک است؛ ترکیبی که از آن به عنوان پرمصرفترین ماده شیمیایی صنعتی در جهان یاد میشود و نقش اساسی در بسیاری از فرآیندهای تولیدی دارد.
به گفته این تحلیلگر، اسید سولفوریک در استخراج و فرآوری فلزاتی مانند مس و کبالت کاربرد گسترده دارد؛ فلزاتی که برای ساخت زیرساختهای الکتریکی، ترانسفورماتورها و باتریهای خودروهای برقی ضروری هستند. این ماده همچنین در تولید برخی مواد مورد استفاده در صنعت نیمهرسانا به کار میرود و از این رو هرگونه اختلال در عرضه آن میتواند به طور غیرمستقیم بر زنجیره تولید تجهیزات الکترونیکی و مراکز داده نیز اثر بگذارد.
چاکرابارتی در بخش دیگری از تحلیل خود به پیوند میان این گلوگاه انرژی و صنعت تراشه اشاره میکند. به گفته او، قطر بخش قابل توجهی از گاز طبیعی مایعشده مورد نیاز تایوان را از طریق تنگه هرمز صادر میکند؛ کشوری که یکی از مراکز اصلی تولید نیمهرسانا در جهان به شمار میرود. او مینویسد حدود ۳۰ درصد از واردات LNG تایوان از قطر تأمین میشود و ذخایر گاز این کشور تنها برای حدود ۱۱ روز مصرف کفایت میکند. در چنین شرایطی، هرگونه وقفه طولانی در مسیر صادرات انرژی میتواند تولید برق در تایوان را با چالش جدی مواجه کند. این مسئله به ویژه برای شرکت تایوانی TSMC اهمیت دارد؛ شرکتی که نزدیک به ۹۰ درصد از تراشههای پیشرفته جهان را تولید میکند و به تنهایی حدود ۸.۹ درصد از کل برق مصرفی تایوان را به خود اختصاص میدهد. در نتیجه، اختلال در تأمین انرژی میتواند به سرعت به کاهش ظرفیت تولید در یکی از مهمترین حلقههای زنجیره فناوری جهانی منجر شود. بسته شدن تنگه هرمز تنها بازار انرژی و فناوری را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه میتواند امنیت غذایی جهان را نیز تهدید کند. به گفته گوراب چاکرابارتی، حدود یکسوم خوراک مورد نیاز برای تولید کودهای نیتروژنی جهان از این مسیر عبور میکند؛ در حالی که کشاورزی مدرن و تأمین غذای نزدیک به نیمی از جمعیت جهان به استفاده از نیتروژن مصنوعی وابسته است.