رویاهایی که در ذهن میمانند
بسیاری از افراد پس از بیدار شدن تنها سایهای مبهم از رویاهای شبانه خود را به یاد میآورند، اما گاهی رویاها چنان روشن و پرجزئیات هستند که تا مدتها در ذهن باقی میمانند. این رویاها حتی ممکن است آنقدر پریشانکننده باشند که خواب شبانه را مختل کنند. به یاد آوردن رویا یا فراموش کردن آن هر دو بخشی طبیعی از تجربه خواب است، اما زمانی که رویاهای شدید و مکرر به اختلال در خواب بینجامند، میتوانند پیامدهایی برای سلامت جسم و روان داشته باشند.
مرحله شکلگیری رویاها
انسان هر شب چندین چرخه خواب را پشت سر میگذارد. هر چرخه معمولاً میان ۹۰ تا ۱۱۰ دقیقه طول میکشد و در طی آن فرد میان دو مرحله اصلی خواب جابهجا میشود: خواب بدون حرکات سریع چشم و خواب با حرکات سریع چشم. اگرچه رویاها ممکن است در هر مرحلهای رخ دهند، رویاهای روشن و پرجزئیات اغلب در مرحله خواب با حرکات سریع چشم دیده میشوند. در این مرحله فعالیت مغز افزایش مییابد و حتی در برخی نواحی به سطحی نزدیک به حالت بیداری میرسد. یکی از این نواحی، آمیگدال یا بادامک مغز است که با پردازش احساسات و حافظه ارتباط دارد. فعال شدن این بخشها سبب میشود رویاها از نظر عاطفی بسیار واقعی به نظر برسند و گاه اثر آنها پس از بیداری نیز در ذهن باقی بماند.
رویاهای ماندگار
پژوهشگران هنوز پاسخ قطعی برای چرایی رویا دیدن ندارند، اما عوامل مؤثر در به یاد ماندن رویاها تا حدی شناخته شدهاند. یکی از مهمترین عوامل زمانبندی است. در طول شب معمولاً چهار تا شش چرخه خواب رخ میدهد و هرچه شب پیش میرود، مرحله خواب با حرکات سریع چشم طولانیتر میشود. به همین دلیل رویاهایی که در ساعات نزدیک به بیداری دیده میشوند بیشتر در حافظه میمانند. همچنین اگر فرد در میانه این مرحله از خواب بیدار شود، احتمال به یاد آوردن رویا افزایش مییابد.
محتوای رویا نیز نقش مهمی دارد. رویاهای هیجانانگیز، عجیب یا اضطرابآور معمولاً بیشتر در ذهن میمانند. برخی داروها مانند گروهی از داروهای قلبی موسوم به بتابلوکرها، برخی داروهای ضدافسردگی و در موارد نادر داروهای درمان بیخوابی میتوانند رویاهای روشن ایجاد کنند. افزون بر این، برخی شرایط مانند نارکولپسی، اختلال استرس پس از سانحه، دوره ترک الکل یا مواد و نیز بارداری با افزایش کابوسها همراه است.
اگر رویاهای روشن بهطور مداوم خواب شبانه را مختل کنند، بهتر است از روشهایی برای آرامسازی پیش از خواب استفاده شود یا در صورت تداوم مشکل از متخصص کمک گرفته شود.
مرحله شکلگیری رویاها
انسان هر شب چندین چرخه خواب را پشت سر میگذارد. هر چرخه معمولاً میان ۹۰ تا ۱۱۰ دقیقه طول میکشد و در طی آن فرد میان دو مرحله اصلی خواب جابهجا میشود: خواب بدون حرکات سریع چشم و خواب با حرکات سریع چشم. اگرچه رویاها ممکن است در هر مرحلهای رخ دهند، رویاهای روشن و پرجزئیات اغلب در مرحله خواب با حرکات سریع چشم دیده میشوند. در این مرحله فعالیت مغز افزایش مییابد و حتی در برخی نواحی به سطحی نزدیک به حالت بیداری میرسد. یکی از این نواحی، آمیگدال یا بادامک مغز است که با پردازش احساسات و حافظه ارتباط دارد. فعال شدن این بخشها سبب میشود رویاها از نظر عاطفی بسیار واقعی به نظر برسند و گاه اثر آنها پس از بیداری نیز در ذهن باقی بماند.
رویاهای ماندگار
پژوهشگران هنوز پاسخ قطعی برای چرایی رویا دیدن ندارند، اما عوامل مؤثر در به یاد ماندن رویاها تا حدی شناخته شدهاند. یکی از مهمترین عوامل زمانبندی است. در طول شب معمولاً چهار تا شش چرخه خواب رخ میدهد و هرچه شب پیش میرود، مرحله خواب با حرکات سریع چشم طولانیتر میشود. به همین دلیل رویاهایی که در ساعات نزدیک به بیداری دیده میشوند بیشتر در حافظه میمانند. همچنین اگر فرد در میانه این مرحله از خواب بیدار شود، احتمال به یاد آوردن رویا افزایش مییابد.
محتوای رویا نیز نقش مهمی دارد. رویاهای هیجانانگیز، عجیب یا اضطرابآور معمولاً بیشتر در ذهن میمانند. برخی داروها مانند گروهی از داروهای قلبی موسوم به بتابلوکرها، برخی داروهای ضدافسردگی و در موارد نادر داروهای درمان بیخوابی میتوانند رویاهای روشن ایجاد کنند. افزون بر این، برخی شرایط مانند نارکولپسی، اختلال استرس پس از سانحه، دوره ترک الکل یا مواد و نیز بارداری با افزایش کابوسها همراه است.
اگر رویاهای روشن بهطور مداوم خواب شبانه را مختل کنند، بهتر است از روشهایی برای آرامسازی پیش از خواب استفاده شود یا در صورت تداوم مشکل از متخصص کمک گرفته شود.