خلیج فارس و زنجیره جهانی غذا
در پی تشدید تنشهای نظامی در منطقه و تحت کنترل قرار گرفتن تنگه هرمز توسط ایران، نگرانیها درباره بازگشت موج تازهای از تورم مواد غذایی در سطح جهانی افزایش یافته است. تنگه هرمز که یکی از حیاتیترین گلوگاههای حملونقل دریایی جهان به شمار میآید، نه تنها مسیر انتقال بخش بزرگی از نفت و گاز جهان است، بلکه در عمل یکی از مسیرهای اصلی جابهجایی کالاهای اساسی و نهادههای تولید غذا نیز محسوب میشود. از این رو هرگونه اختلال در تردد کشتیها در این گذرگاه میتواند زنجیره تأمین جهانی غذا را با اختلال مواجه کند و پیامدهای اقتصادی گستردهای برای کشورهایی داشته باشد که به واردات مواد غذایی وابستهاند.
اهمیت تنگه هرمز در اقتصاد جهانی از آنجا ناشی میشود که این آبراه باریک، حلقه اتصال تولیدکنندگان بزرگ انرژی در خلیج فارس با بازارهای مصرف در آسیا، اروپا و سایر نقاط جهان است. با این حال نقش این گذرگاه صرفاً به انتقال انرژی محدود نمیشود. بخش قابل توجهی از تجارت کالاهای کشاورزی، نهادههای دامی و مواد اولیه تولید غذا نیز از مسیر همین آبراه عبور میکند. به همین دلیل کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که هرگونه تنش یا محدودیت در این مسیر میتواند علاوه بر بازار انرژی، بازار جهانی مواد غذایی را نیز دچار تکانههای قیمتی کند.
در چنین شرایطی برخی تحلیلگران اقتصادی معتقدند که افزایش ریسک در تردد کشتیها و پیچیدهتر شدن شرایط حملونقل دریایی، نشانههایی از شکلگیری موج تازهای از تورم در اقتصاد جهانی است؛ تورمی که بهویژه در بخش کشاورزی و مواد غذایی میتواند پیامدهای گستردهای به همراه داشته باشد.
در همین زمینه آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران، با اشاره به پیامدهای اقتصادی تنشهای اخیر در منطقه، معتقد است که توازن انرژی در جهان دچار اختلال شده و این وضعیت میتواند به افزایش تورم در اقتصاد جهانی منجر شود. به گفته او، نفت تولیدی در ایران و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس بیش از ۳۵ درصد نیاز جهانی را تأمین میکند و از نظر کیفیت و تنوع نیز جایگاه مهمی در بازار جهانی دارد. این منابع طی دهههای گذشته بر اساس سازوکارهای تثبیتشده و فرمولهای مشخص وارد بازارهای جهانی میشدند، اما تشدید تنشهای سیاسی و نظامی در منطقه اکنون این روند باثبات را با تهدید مواجه کرده است.
نجفی همچنین به تأثیر این تحولات بر بخش کشاورزی جهانی اشاره میکند و میگوید با نزدیک شدن به فصل بهار، مصرف کود اوره در بسیاری از مناطق کشاورزی جهان افزایش مییابد. از این رو هرگونه اختلال در عرضه انرژی یا نهادههای شیمیایی میتواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد و به شکلگیری موج تورمی تازهای در بازار غذا منجر شود. به گفته او حتی افزایش یک درصدی تورم در اقتصاد جهانی نیز میتواند پیامدهای گستردهای برای بازارهای مالی، تجارت جهانی و سطح رفاه جوامع داشته باشد.
رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران در ادامه به افزایش هزینههای بیمه حملونقل دریایی اشاره میکند؛ موضوعی که در شرایط تنشهای ژئوپلیتیک معمولاً به سرعت افزایش مییابد. به گفته او پیچیدهتر شدن شرایط حملونقل و افزایش هزینههای بیمه و ریسک، فشار قابل توجهی بر تجارت جهانی وارد کرده است و این روند میتواند در نهایت به افزایش قیمت کالاهای اساسی در بسیاری از کشورها منجر شود. نجفی هشدار میدهد که اگر این روند ادامه یابد، اقتصاد جهانی ممکن است با دورهای از تورم فزاینده و حتی تورمهای روزانه در برخی بازارها روبهرو شود؛ وضعیتی که در گذشته نیز در پی بحرانهای بزرگ اقتصادی تجربه شده است.
در کنار بازار انرژی، کارشناسان حوزه کشاورزی نیز نسبت به پیامدهای احتمالی تنشها در تنگه هرمز هشدار میدهند. مجید قدیری، رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران، معتقد است که اهمیت این تنگه تنها به انتقال نفت محدود نمیشود و در واقع باید آن را شاهراه انتقال «غذای پنهان» جهان دانست. به گفته او بسیاری از نهادههای مورد نیاز برای تولید غذا، از جمله مواد اولیه خوراک دام، از مسیرهای دریایی عبور میکنند و تنگه هرمز یکی از مهمترین حلقههای این زنجیره جهانی است. قدیری توضیح میدهد که امنیت غذایی در خاورمیانه تا حد زیادی به تجارت جهانی وابسته است و بخش قابل توجهی از این وابستگی به واردات نهادههای دامی بازمیگردد. از آنجا که تولید پروتئین حیوانی در این منطقه به واردات گسترده ذرت، سویا و سایر مواد اولیه خوراک دام متکی است، هرگونه اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی میتواند به سرعت بر قیمت و دسترسی به مواد غذایی اثر بگذارد.
به گفته او خاورمیانه یکی از بازارهای مهم مصرف گوشت مرغ در جهان به شمار میآید و در بسیاری از کشورهای منطقه مرغ حدود ۵۵ درصد از مصرف پروتئین حیوانی را تشکیل میدهد. از این رو اختلال در زنجیره تأمین نهادههای دامی میتواند به سرعت بر تولید و عرضه این محصول اثر بگذارد و در نهایت امنیت غذایی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد.
قدیری همچنین به ساختار تجارت جهانی مرغ اشاره میکند و میگوید اگرچه سهم خاورمیانه از تولید جهانی مرغ حدود ۸ درصد است، اما نزدیک به ۱۵ درصد از تجارت جهانی این محصول به این منطقه مربوط میشود و حدود ۱۰ درصد از رشد تولید جهانی نیز در همین منطقه رخ میدهد. بنابراین هرگونه تنش یا درگیری در مسیرهای تجاری میتواند بر جریان تجارت، قیمت نهادهها و در نهایت بازار جهانی محصولات غذایی اثرگذار باشد.
وی یادآور میشود که محدودیت منابع آب و زمینهای کشاورزی در بسیاری از کشورهای منطقه باعث شده است این کشورها نتوانند نیاز خود به غلات و دانههای روغنی را در داخل تأمین کنند. به همین دلیل واردات نهادههایی مانند ذرت و سویا به یکی از پایههای اصلی تولید در صنایع دام، طیور و آبزیان تبدیل شده است. در چنین شرایطی اختلال در تجارت جهانی یا مسیرهای حملونقل میتواند به سرعت کل زنجیره تولید غذا را تحت تأثیر قرار دهد.
در سطح جهانی نیز برخی گزارشهای اقتصادی نسبت به پیامدهای احتمالی اختلال در تنگه هرمز هشدار دادهاند. بر اساس گزارشی که بلومبرگ منتشر کرده است، بحران همزمان در بازار انرژی و کودهای شیمیایی میتواند امنیت غذایی جهان را با تهدیدی جدی روبهرو کند. این گزارش تأکید میکند که کشاورزان در بسیاری از کشورها با خطر کمبود منابع تولید مواجه خواهند شد و این مسئله میتواند به کاهش برداشت محصولات کشاورزی در سالهای آینده منجر شود. تنگه هرمز که میان ایران و عمان قرار دارد، شاهراه انتقال حدود ۲۰ درصد نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان است. با این حال تحلیلگران معتقدند که اهمیت واقعی این گذرگاه تنها در انتقال سوختهای فسیلی خلاصه نمیشود. در واقع یکی از حساسترین جریانهای تجاری عبوری از این مسیر، حمل کودهای شیمیایی و مواد اولیه مورد نیاز برای تولید آنهاست؛ موادی که نقش تعیینکنندهای در تولید محصولات کشاورزی دارند.
بر اساس دادههای منتشرشده توسط شرکت «سیگنال گروپ»، کشورهای حوزه خلیج فارس حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی برخی کودهای حیاتی از جمله گوگرد، فسفات و آمونیاک را در اختیار دارند. گزارشهای بلومبرگ نیز نشان میدهد که نزدیک به نیمی از اوره معاملهشده در جهان در همین منطقه تولید میشود و قطر به تنهایی حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی این ماده را تأمین میکند.
اهمیت تنگه هرمز در اقتصاد جهانی از آنجا ناشی میشود که این آبراه باریک، حلقه اتصال تولیدکنندگان بزرگ انرژی در خلیج فارس با بازارهای مصرف در آسیا، اروپا و سایر نقاط جهان است. با این حال نقش این گذرگاه صرفاً به انتقال انرژی محدود نمیشود. بخش قابل توجهی از تجارت کالاهای کشاورزی، نهادههای دامی و مواد اولیه تولید غذا نیز از مسیر همین آبراه عبور میکند. به همین دلیل کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که هرگونه تنش یا محدودیت در این مسیر میتواند علاوه بر بازار انرژی، بازار جهانی مواد غذایی را نیز دچار تکانههای قیمتی کند.
در چنین شرایطی برخی تحلیلگران اقتصادی معتقدند که افزایش ریسک در تردد کشتیها و پیچیدهتر شدن شرایط حملونقل دریایی، نشانههایی از شکلگیری موج تازهای از تورم در اقتصاد جهانی است؛ تورمی که بهویژه در بخش کشاورزی و مواد غذایی میتواند پیامدهای گستردهای به همراه داشته باشد.
در همین زمینه آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران، با اشاره به پیامدهای اقتصادی تنشهای اخیر در منطقه، معتقد است که توازن انرژی در جهان دچار اختلال شده و این وضعیت میتواند به افزایش تورم در اقتصاد جهانی منجر شود. به گفته او، نفت تولیدی در ایران و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس بیش از ۳۵ درصد نیاز جهانی را تأمین میکند و از نظر کیفیت و تنوع نیز جایگاه مهمی در بازار جهانی دارد. این منابع طی دهههای گذشته بر اساس سازوکارهای تثبیتشده و فرمولهای مشخص وارد بازارهای جهانی میشدند، اما تشدید تنشهای سیاسی و نظامی در منطقه اکنون این روند باثبات را با تهدید مواجه کرده است.
نجفی همچنین به تأثیر این تحولات بر بخش کشاورزی جهانی اشاره میکند و میگوید با نزدیک شدن به فصل بهار، مصرف کود اوره در بسیاری از مناطق کشاورزی جهان افزایش مییابد. از این رو هرگونه اختلال در عرضه انرژی یا نهادههای شیمیایی میتواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد و به شکلگیری موج تورمی تازهای در بازار غذا منجر شود. به گفته او حتی افزایش یک درصدی تورم در اقتصاد جهانی نیز میتواند پیامدهای گستردهای برای بازارهای مالی، تجارت جهانی و سطح رفاه جوامع داشته باشد.
رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران در ادامه به افزایش هزینههای بیمه حملونقل دریایی اشاره میکند؛ موضوعی که در شرایط تنشهای ژئوپلیتیک معمولاً به سرعت افزایش مییابد. به گفته او پیچیدهتر شدن شرایط حملونقل و افزایش هزینههای بیمه و ریسک، فشار قابل توجهی بر تجارت جهانی وارد کرده است و این روند میتواند در نهایت به افزایش قیمت کالاهای اساسی در بسیاری از کشورها منجر شود. نجفی هشدار میدهد که اگر این روند ادامه یابد، اقتصاد جهانی ممکن است با دورهای از تورم فزاینده و حتی تورمهای روزانه در برخی بازارها روبهرو شود؛ وضعیتی که در گذشته نیز در پی بحرانهای بزرگ اقتصادی تجربه شده است.
در کنار بازار انرژی، کارشناسان حوزه کشاورزی نیز نسبت به پیامدهای احتمالی تنشها در تنگه هرمز هشدار میدهند. مجید قدیری، رئیس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران، معتقد است که اهمیت این تنگه تنها به انتقال نفت محدود نمیشود و در واقع باید آن را شاهراه انتقال «غذای پنهان» جهان دانست. به گفته او بسیاری از نهادههای مورد نیاز برای تولید غذا، از جمله مواد اولیه خوراک دام، از مسیرهای دریایی عبور میکنند و تنگه هرمز یکی از مهمترین حلقههای این زنجیره جهانی است. قدیری توضیح میدهد که امنیت غذایی در خاورمیانه تا حد زیادی به تجارت جهانی وابسته است و بخش قابل توجهی از این وابستگی به واردات نهادههای دامی بازمیگردد. از آنجا که تولید پروتئین حیوانی در این منطقه به واردات گسترده ذرت، سویا و سایر مواد اولیه خوراک دام متکی است، هرگونه اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی میتواند به سرعت بر قیمت و دسترسی به مواد غذایی اثر بگذارد.
به گفته او خاورمیانه یکی از بازارهای مهم مصرف گوشت مرغ در جهان به شمار میآید و در بسیاری از کشورهای منطقه مرغ حدود ۵۵ درصد از مصرف پروتئین حیوانی را تشکیل میدهد. از این رو اختلال در زنجیره تأمین نهادههای دامی میتواند به سرعت بر تولید و عرضه این محصول اثر بگذارد و در نهایت امنیت غذایی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد.
قدیری همچنین به ساختار تجارت جهانی مرغ اشاره میکند و میگوید اگرچه سهم خاورمیانه از تولید جهانی مرغ حدود ۸ درصد است، اما نزدیک به ۱۵ درصد از تجارت جهانی این محصول به این منطقه مربوط میشود و حدود ۱۰ درصد از رشد تولید جهانی نیز در همین منطقه رخ میدهد. بنابراین هرگونه تنش یا درگیری در مسیرهای تجاری میتواند بر جریان تجارت، قیمت نهادهها و در نهایت بازار جهانی محصولات غذایی اثرگذار باشد.
وی یادآور میشود که محدودیت منابع آب و زمینهای کشاورزی در بسیاری از کشورهای منطقه باعث شده است این کشورها نتوانند نیاز خود به غلات و دانههای روغنی را در داخل تأمین کنند. به همین دلیل واردات نهادههایی مانند ذرت و سویا به یکی از پایههای اصلی تولید در صنایع دام، طیور و آبزیان تبدیل شده است. در چنین شرایطی اختلال در تجارت جهانی یا مسیرهای حملونقل میتواند به سرعت کل زنجیره تولید غذا را تحت تأثیر قرار دهد.
در سطح جهانی نیز برخی گزارشهای اقتصادی نسبت به پیامدهای احتمالی اختلال در تنگه هرمز هشدار دادهاند. بر اساس گزارشی که بلومبرگ منتشر کرده است، بحران همزمان در بازار انرژی و کودهای شیمیایی میتواند امنیت غذایی جهان را با تهدیدی جدی روبهرو کند. این گزارش تأکید میکند که کشاورزان در بسیاری از کشورها با خطر کمبود منابع تولید مواجه خواهند شد و این مسئله میتواند به کاهش برداشت محصولات کشاورزی در سالهای آینده منجر شود. تنگه هرمز که میان ایران و عمان قرار دارد، شاهراه انتقال حدود ۲۰ درصد نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان است. با این حال تحلیلگران معتقدند که اهمیت واقعی این گذرگاه تنها در انتقال سوختهای فسیلی خلاصه نمیشود. در واقع یکی از حساسترین جریانهای تجاری عبوری از این مسیر، حمل کودهای شیمیایی و مواد اولیه مورد نیاز برای تولید آنهاست؛ موادی که نقش تعیینکنندهای در تولید محصولات کشاورزی دارند.
بر اساس دادههای منتشرشده توسط شرکت «سیگنال گروپ»، کشورهای حوزه خلیج فارس حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی برخی کودهای حیاتی از جمله گوگرد، فسفات و آمونیاک را در اختیار دارند. گزارشهای بلومبرگ نیز نشان میدهد که نزدیک به نیمی از اوره معاملهشده در جهان در همین منطقه تولید میشود و قطر به تنهایی حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی این ماده را تأمین میکند.