تابآوری شبکه آب در میانه جنگ و خشکسالی
ملیحه زرینکلک روزنامه نگار
با گذشت بیش از دو هفته از آغاز درگیری نظامی میان ایران و ائتلاف آمریکایی–صهیونیستی، یکی از مهمترین آزمونهای زیرساختی کشور در حوزه تأمین آب شرب رقم خورده است؛ آزمونی که در شرایط خشکسالیهای پیدرپی، فشار بر منابع آبی و آسیبدیدگی برخی تأسیسات، اهمیت دوچندانی یافته است. با وجود حملات پراکنده به زیرساختها، ترکیدگی خطوط انتقال در برخی مناطق و نگرانیهای اولیه شهروندان درباره سلامت آب، شبکه تأمین و توزیع آب شرب در شهرهای مختلف کشور همچنان پایدار باقی مانده است. گزارشها از وزارت نیرو، شرکتهای آب و فاضلاب و دستگاههای بهداشتی نشان میدهد که جریان آبرسانی نهتنها قطع نشده بلکه با مدیریت عملیاتی، تعمیرات سریع و پایش مداوم کیفیت آب، بدون اختلال جدی ادامه یافته است؛ موضوعی که نشان میدهد زیرساختهای حیاتی کشور در برابر فشارهای جنگی همچنان توان حفظ کارکرد خود را دارند.
از هجوم روانی تا ثبات شبکه آب
در کشوری با جمعیتی بیش از ۹۰ میلیون نفر، تأمین پایدار آب آشامیدنی حتی در شرایط عادی نیز یکی از دشوارترین مأموریتهای مدیریتی به شمار میرود. این دشواری زمانی چند برابر میشود که سالها خشکسالی گسترده، کاهش بارندگی و فشار بر منابع زیرزمینی نیز به آن افزوده شود. اکنون در چنین شرایطی، وقوع جنگ و تهدید مستقیم برخی زیرساختهای حیاتی، مدیریت تأمین آب را به یکی از حساسترین حوزههای خدمات عمومی تبدیل کرده است.
در روزهای ابتدایی آغاز درگیریها، فضای روانی حاکم بر برخی شهرها بهویژه تهران بهگونهای شکل گرفت که تقاضا برای خرید آب معدنی افزایش یافت و قیمتها در برخی فروشگاهها به شکل قابل توجهی بالا رفت. نگرانی از احتمال اختلال در شبکه توزیع یا آسیب به تأسیسات آبی، بخشی از این رفتارهای هیجانی را توضیح میداد. با این حال گذشت زمان نشان داد که شبکه تأمین آب شهری توانسته است فشارهای ناشی از شرایط جنگی را مدیریت کند. در این مدت برخی شهرها با حوادثی در شبکه توزیع روبهرو شدند. ترکیدگی لولههای آب در چند منطقه شهری، آسیب دیدن برخی خطوط انتقال و حتی حمله به تأسیسات آبی در مناطقی مانند قشم از جمله اتفاقاتی بود که در روزهای اخیر گزارش شد. با وجود این حوادث، جریان آب شرب در هیچیک از شهرهای اصلی کشور متوقف نشد و تعمیرات در کوتاهترین زمان ممکن انجام گرفت.
این در حالی است که بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه، حمله به تأسیسات حیاتی غیرنظامی از جمله منابع آب آشامیدنی و تجهیزات آبرسانی ممنوع اعلام شده است. با این حال برخی حملات انجامشده در جریان درگیری اخیر نشان داد که این زیرساختها نیز از تهدید مصون نیستند. در چنین شرایطی، سرعت واکنش نیروهای عملیاتی و آمادگی شبکه خدماترسانی اهمیت تعیینکنندهای پیدا میکند.
با وجود این فشارها، مسئولان حوزه آب تأکید دارند که شبکه آبرسانی کشور در وضعیت پایدار قرار دارد و از نظر بهداشتی نیز هیچ اختلالی در کیفیت آب گزارش نشده است. البته همزمان با این تأکیدها، بر ضرورت مدیریت مصرف و همکاری شهروندان برای عبور از این شرایط نیز تأکید میشود.
تعمیرات بیوقفه زیرساختها
در جریان حملات اخیر، برخی تأسیسات برق و آب در نقاط مختلف کشور دچار خسارت شدند؛ موضوعی که میتوانست در صورت تداوم یا گستردگی، روند خدماترسانی را مختل کند. با این حال وزارت نیرو اعلام کرده است که تعمیرات تجهیزات آسیبدیده بهصورت مستمر در حال انجام است و شبکه خدماترسانی با کمترین وقفه به فعالیت ادامه میدهد.
عباس علیآبادی وزیر نیرو با اشاره به خسارتهای واردشده به برخی تأسیسات زیرساختی اعلام کرده است که کارکنان صنعت آب و برق بهصورت شبانهروزی در حال فعالیت هستند تا خدماترسانی پایدار حفظ شود. به گفته او، در جریان حملات صورتگرفته در نقاط مختلف کشور، بخشهایی از تأسیسات آسیب دیدهاند اما عملیات تعمیر و بازسازی بلافاصله آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
این تلاشها در شرایطی انجام میشود که شبکه آبرسانی شهری از مجموعهای پیچیده از خطوط انتقال، مخازن ذخیره، ایستگاههای پمپاژ و تصفیهخانهها تشکیل شده است. آسیب به هر یک از این اجزا میتواند زنجیره توزیع آب را دچار اختلال کند. از همین رو تیمهای عملیاتی شرکتهای آب و فاضلاب در حالت آمادهباش کامل قرار گرفتهاند.
در استان تهران نیز شرکت آب و فاضلاب از استقرار صدها گروه امدادی برای رسیدگی سریع به حوادث احتمالی خبر داده است. این اکیپها در نقاط مختلف شهر و استان مستقر شدهاند تا در صورت گزارش هرگونه حادثه، در کوتاهترین زمان وارد عمل شوند.
علیرضا قاسمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران در این باره اعلام کرده است که بیش از ۳۶۰ اکیپ عملیاتی بهصورت شبانهروزی آماده رسیدگی به حوادث احتمالی هستند. به گفته او، نیمی از این اکیپها در شهر تهران مستقر شدهاند و وظیفه رسیدگی به مشکلات شبکه آب، فاضلاب و تأسیسات مرتبط را برعهده دارند.
او تأکید کرده است که گستردگی شبکه آبرسانی در استان تهران -که شامل صدها کیلومتر خطوط انتقال و هزاران کیلومتر شبکه توزیع است- لزوم آمادگی دائمی نیروهای عملیاتی را دوچندان میکند. به همین دلیل، سیستم گزارشدهی حوادث نیز بهگونهای طراحی شده که شهروندان و دستگاههای مختلف بتوانند در صورت مشاهده مشکل، موضوع را به سرعت اطلاع دهند تا نیروهای امدادی وارد عمل شوند.
بر اساس اعلام مسئولان آبفا، تاکنون تمامی موارد حادثهدیده در شبکه آبرسانی تهران در کوتاهترین زمان برطرف شده و هیچگونه اختلال پایدار در تأمین آب شرب شهروندان ایجاد نشده است.
دو محور اطمینانبخش
در کنار استمرار آبرسانی، موضوع سلامت و کیفیت آب نیز از مهمترین نگرانیهای شهروندان در روزهای اخیر بوده است. این نگرانی بهویژه پس از حمله به پالایشگاه تهران و مخازن نفتی در روز شانزدهم اسفند افزایش یافت؛ حادثهای که دود گستردهای را در آسمان پایتخت ایجاد کرد و شایعاتی درباره احتمال آلودگی منابع آب به دنبال داشت. با این حال مسئولان حوزه آب به سرعت این موضوع را بررسی و نتایج پایشهای انجامشده را اعلام کردند. علیرضا جزقاسمی سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران اعلام کرد که تأسیسات و مخازن آب کاملاً ایمن و سرپوشیده هستند و نتایج آزمایشهای انجامشده نشان میدهد هیچگونه آلودگی وارد آب شرب نشده است.
به گفته او، مخازن ذخیره و تأسیسات تولید و انتقال آب بهگونهای طراحی شدهاند که در برابر عوامل خارجی محافظت شوند و احتمال نفوذ آلودگی به آنها بسیار پایین است. همچنین آزمایشهای مداوم در خروجی تصفیهخانهها و نقاط مختلف شبکه توزیع انجام میشود تا از سلامت آب اطمینان حاصل شود.
روابط عمومی شرکت آب و فاضلاب استان تهران نیز در اطلاعیهای اعلام کرد که تمامی تأسیسات تولید و ذخیره آب در استان بهصورت کامل ایزوله و ایمنسازی شدهاند. بر اساس آخرین پایشهای انجامشده، هیچگونه اثرپذیری از آلودگیهای محیطی در آب شرب مشاهده نشده و کیفیت آب در سطح استاندارد باقی مانده است.
تأیید سلامت آب تنها به وزارت نیرو محدود نشد و دستگاههای دیگر نیز وضعیت منابع آبی را بررسی کردند. فاطمه اکبرپور معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست استان تهران اعلام کرد که شاخصهای کیفیت آبهای زیرزمینی و سطحی نسبت به قبل از آغاز جنگ تغییری نداشته است.
در حوزه سلامت نیز وزارت بهداشت وضعیت بیماریهای مرتبط با آب و غذا را زیر نظر گرفته است. مراد قبادی رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر این وزارتخانه اعلام کرد که پایش بیماریهای احتمالی در مناطق آسیبدیده بهصورت مستمر انجام میشود.
به گفته او، در مناطقی که احتمال آسیب به زیرساختها وجود دارد، اقدامات پیشگیرانه از جمله کلرزنی آب و مداخلات بهداشتی انجام میشود تا از بروز بیماریهای منتقله از آب جلوگیری شود. او همچنین تأکید کرده است که تاکنون هیچ مورد اپیدمی ناشی از آلودگی آب در مناطق آسیبدیده گزارش نشده است.
در کنار این اقدامات، شایعاتی نیز درباره احتمال جیرهبندی آب در برخی استانها منتشر شد که از سوی مسئولان تکذیب شد. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب تهران اعلام کرده است که برنامهای برای جیرهبندی آب در پایتخت وجود ندارد، هرچند وضعیت منابع آبی همچنان شکننده است و مدیریت مصرف اهمیت زیادی دارد.
در همین زمینه سخنگوی آبفای تهران از همکاری قابل توجه شهروندان در مدیریت مصرف خبر داده است. به گفته او، در شرایطی که کشور یکی از کمبارشترین سالهای خود را تجربه میکند، میزان صرفهجویی ثبتشده در مصرف آب در تهران قابل توجه بوده است.
بر اساس این آمار، میزان صرفهجویی انجامشده توسط شهروندان تهرانی در این مدت معادل یک و نیم برابر ظرفیت سد لتیان بوده است. همچنین سهم مشترکان «خوشمصرف» در پایتخت به حدود ۳۸ درصد رسیده است؛ رقمی که نشان میدهد بخشی از شهروندان در مدیریت مصرف آب مشارکت فعالی داشتهاند.
از هجوم روانی تا ثبات شبکه آب
در کشوری با جمعیتی بیش از ۹۰ میلیون نفر، تأمین پایدار آب آشامیدنی حتی در شرایط عادی نیز یکی از دشوارترین مأموریتهای مدیریتی به شمار میرود. این دشواری زمانی چند برابر میشود که سالها خشکسالی گسترده، کاهش بارندگی و فشار بر منابع زیرزمینی نیز به آن افزوده شود. اکنون در چنین شرایطی، وقوع جنگ و تهدید مستقیم برخی زیرساختهای حیاتی، مدیریت تأمین آب را به یکی از حساسترین حوزههای خدمات عمومی تبدیل کرده است.
در روزهای ابتدایی آغاز درگیریها، فضای روانی حاکم بر برخی شهرها بهویژه تهران بهگونهای شکل گرفت که تقاضا برای خرید آب معدنی افزایش یافت و قیمتها در برخی فروشگاهها به شکل قابل توجهی بالا رفت. نگرانی از احتمال اختلال در شبکه توزیع یا آسیب به تأسیسات آبی، بخشی از این رفتارهای هیجانی را توضیح میداد. با این حال گذشت زمان نشان داد که شبکه تأمین آب شهری توانسته است فشارهای ناشی از شرایط جنگی را مدیریت کند. در این مدت برخی شهرها با حوادثی در شبکه توزیع روبهرو شدند. ترکیدگی لولههای آب در چند منطقه شهری، آسیب دیدن برخی خطوط انتقال و حتی حمله به تأسیسات آبی در مناطقی مانند قشم از جمله اتفاقاتی بود که در روزهای اخیر گزارش شد. با وجود این حوادث، جریان آب شرب در هیچیک از شهرهای اصلی کشور متوقف نشد و تعمیرات در کوتاهترین زمان ممکن انجام گرفت.
این در حالی است که بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه، حمله به تأسیسات حیاتی غیرنظامی از جمله منابع آب آشامیدنی و تجهیزات آبرسانی ممنوع اعلام شده است. با این حال برخی حملات انجامشده در جریان درگیری اخیر نشان داد که این زیرساختها نیز از تهدید مصون نیستند. در چنین شرایطی، سرعت واکنش نیروهای عملیاتی و آمادگی شبکه خدماترسانی اهمیت تعیینکنندهای پیدا میکند.
با وجود این فشارها، مسئولان حوزه آب تأکید دارند که شبکه آبرسانی کشور در وضعیت پایدار قرار دارد و از نظر بهداشتی نیز هیچ اختلالی در کیفیت آب گزارش نشده است. البته همزمان با این تأکیدها، بر ضرورت مدیریت مصرف و همکاری شهروندان برای عبور از این شرایط نیز تأکید میشود.
تعمیرات بیوقفه زیرساختها
در جریان حملات اخیر، برخی تأسیسات برق و آب در نقاط مختلف کشور دچار خسارت شدند؛ موضوعی که میتوانست در صورت تداوم یا گستردگی، روند خدماترسانی را مختل کند. با این حال وزارت نیرو اعلام کرده است که تعمیرات تجهیزات آسیبدیده بهصورت مستمر در حال انجام است و شبکه خدماترسانی با کمترین وقفه به فعالیت ادامه میدهد.
عباس علیآبادی وزیر نیرو با اشاره به خسارتهای واردشده به برخی تأسیسات زیرساختی اعلام کرده است که کارکنان صنعت آب و برق بهصورت شبانهروزی در حال فعالیت هستند تا خدماترسانی پایدار حفظ شود. به گفته او، در جریان حملات صورتگرفته در نقاط مختلف کشور، بخشهایی از تأسیسات آسیب دیدهاند اما عملیات تعمیر و بازسازی بلافاصله آغاز شده و همچنان ادامه دارد.
این تلاشها در شرایطی انجام میشود که شبکه آبرسانی شهری از مجموعهای پیچیده از خطوط انتقال، مخازن ذخیره، ایستگاههای پمپاژ و تصفیهخانهها تشکیل شده است. آسیب به هر یک از این اجزا میتواند زنجیره توزیع آب را دچار اختلال کند. از همین رو تیمهای عملیاتی شرکتهای آب و فاضلاب در حالت آمادهباش کامل قرار گرفتهاند.
در استان تهران نیز شرکت آب و فاضلاب از استقرار صدها گروه امدادی برای رسیدگی سریع به حوادث احتمالی خبر داده است. این اکیپها در نقاط مختلف شهر و استان مستقر شدهاند تا در صورت گزارش هرگونه حادثه، در کوتاهترین زمان وارد عمل شوند.
علیرضا قاسمی مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران در این باره اعلام کرده است که بیش از ۳۶۰ اکیپ عملیاتی بهصورت شبانهروزی آماده رسیدگی به حوادث احتمالی هستند. به گفته او، نیمی از این اکیپها در شهر تهران مستقر شدهاند و وظیفه رسیدگی به مشکلات شبکه آب، فاضلاب و تأسیسات مرتبط را برعهده دارند.
او تأکید کرده است که گستردگی شبکه آبرسانی در استان تهران -که شامل صدها کیلومتر خطوط انتقال و هزاران کیلومتر شبکه توزیع است- لزوم آمادگی دائمی نیروهای عملیاتی را دوچندان میکند. به همین دلیل، سیستم گزارشدهی حوادث نیز بهگونهای طراحی شده که شهروندان و دستگاههای مختلف بتوانند در صورت مشاهده مشکل، موضوع را به سرعت اطلاع دهند تا نیروهای امدادی وارد عمل شوند.
بر اساس اعلام مسئولان آبفا، تاکنون تمامی موارد حادثهدیده در شبکه آبرسانی تهران در کوتاهترین زمان برطرف شده و هیچگونه اختلال پایدار در تأمین آب شرب شهروندان ایجاد نشده است.
دو محور اطمینانبخش
در کنار استمرار آبرسانی، موضوع سلامت و کیفیت آب نیز از مهمترین نگرانیهای شهروندان در روزهای اخیر بوده است. این نگرانی بهویژه پس از حمله به پالایشگاه تهران و مخازن نفتی در روز شانزدهم اسفند افزایش یافت؛ حادثهای که دود گستردهای را در آسمان پایتخت ایجاد کرد و شایعاتی درباره احتمال آلودگی منابع آب به دنبال داشت. با این حال مسئولان حوزه آب به سرعت این موضوع را بررسی و نتایج پایشهای انجامشده را اعلام کردند. علیرضا جزقاسمی سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران اعلام کرد که تأسیسات و مخازن آب کاملاً ایمن و سرپوشیده هستند و نتایج آزمایشهای انجامشده نشان میدهد هیچگونه آلودگی وارد آب شرب نشده است.
به گفته او، مخازن ذخیره و تأسیسات تولید و انتقال آب بهگونهای طراحی شدهاند که در برابر عوامل خارجی محافظت شوند و احتمال نفوذ آلودگی به آنها بسیار پایین است. همچنین آزمایشهای مداوم در خروجی تصفیهخانهها و نقاط مختلف شبکه توزیع انجام میشود تا از سلامت آب اطمینان حاصل شود.
روابط عمومی شرکت آب و فاضلاب استان تهران نیز در اطلاعیهای اعلام کرد که تمامی تأسیسات تولید و ذخیره آب در استان بهصورت کامل ایزوله و ایمنسازی شدهاند. بر اساس آخرین پایشهای انجامشده، هیچگونه اثرپذیری از آلودگیهای محیطی در آب شرب مشاهده نشده و کیفیت آب در سطح استاندارد باقی مانده است.
تأیید سلامت آب تنها به وزارت نیرو محدود نشد و دستگاههای دیگر نیز وضعیت منابع آبی را بررسی کردند. فاطمه اکبرپور معاون محیطزیست انسانی اداره کل حفاظت محیط زیست استان تهران اعلام کرد که شاخصهای کیفیت آبهای زیرزمینی و سطحی نسبت به قبل از آغاز جنگ تغییری نداشته است.
در حوزه سلامت نیز وزارت بهداشت وضعیت بیماریهای مرتبط با آب و غذا را زیر نظر گرفته است. مراد قبادی رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر این وزارتخانه اعلام کرد که پایش بیماریهای احتمالی در مناطق آسیبدیده بهصورت مستمر انجام میشود.
به گفته او، در مناطقی که احتمال آسیب به زیرساختها وجود دارد، اقدامات پیشگیرانه از جمله کلرزنی آب و مداخلات بهداشتی انجام میشود تا از بروز بیماریهای منتقله از آب جلوگیری شود. او همچنین تأکید کرده است که تاکنون هیچ مورد اپیدمی ناشی از آلودگی آب در مناطق آسیبدیده گزارش نشده است.
در کنار این اقدامات، شایعاتی نیز درباره احتمال جیرهبندی آب در برخی استانها منتشر شد که از سوی مسئولان تکذیب شد. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب تهران اعلام کرده است که برنامهای برای جیرهبندی آب در پایتخت وجود ندارد، هرچند وضعیت منابع آبی همچنان شکننده است و مدیریت مصرف اهمیت زیادی دارد.
در همین زمینه سخنگوی آبفای تهران از همکاری قابل توجه شهروندان در مدیریت مصرف خبر داده است. به گفته او، در شرایطی که کشور یکی از کمبارشترین سالهای خود را تجربه میکند، میزان صرفهجویی ثبتشده در مصرف آب در تهران قابل توجه بوده است.
بر اساس این آمار، میزان صرفهجویی انجامشده توسط شهروندان تهرانی در این مدت معادل یک و نیم برابر ظرفیت سد لتیان بوده است. همچنین سهم مشترکان «خوشمصرف» در پایتخت به حدود ۳۸ درصد رسیده است؛ رقمی که نشان میدهد بخشی از شهروندان در مدیریت مصرف آب مشارکت فعالی داشتهاند.