موضوع پرداخت حق‌بیمه در کارگاه‌های مشمول قانون کار و تامین‌اجتماعی و نحوه محاسبه و تادیه آن به شعب سازمان تامین‌اجتماعی ازجمله امور مهمی است که کارفرمایان و نمایندگان آن‌ها باید دقت لازم را در مورد آن داشته باشند. ازآنجاکه پرداخت حق‌بیمه به لحاظ برخورداری کارگران از خدمات تامین‌اجتماعی به معاش و سلامت بیمه‌شدگان و خانواده‌های آن‌ها بازمی‌گردد، لازم است در اجرای دقیق آن، دقت و جدیت لازم مبذول شود. در این ارتباط اولین چیزی که مطرح می‌شود موضوع مستندات و ملاک‌های تعیین حق‌بیمه است و این که هرکدام از این مستندات از نظر سندیت در چه رتبه‌ای قرار می‌گیرند و عملا سازمان تامین‌اجتماعی و واحدهای تابعه برای کدام‌یک اعتبار بیشتری قائل‌اند. از این منظر می‌توان مستندات زیر را به ترتیب اهمیت برشمرد:

1- گزارش بازرسان کارگاه

بر اساس ماده 47 قانون تامین‌اجتماعی، شعب سازمان تامین‌اجتماعی جهت اطلاع و تهیه گزارش از وجود کارکنان و فعل‌وانفعالات نیروی انسانی در کارگاه، بازرسانی را به کارگاه‌ها اعزام می‌کنند.گزارش‌های تهیه‌شده توسط بازرسان برای تعیین تعداد کارکنان و محاسبه حق‌بیمه تا تاریخ گزارش بعدی معتبر است و ملاک محاسبه حق‌بیمه قرار می‌گیرد. کارفرمایان لازم است به حضور بازرسان سازمان در کارگاه خود توجه کافی کنند و از اعلام اطلاعات کاری و افراد شاغل به صورت واقعی دریغ نکنند. زیرا در صورت عدم توجه به ارائه اطلاعات واقعی، اول از همه خود کارفرمایان متضرر خواهند شد. در صورتی ‌که بیمه‌شده در اولین گزارش بازرسی مدعی داشتن سابقه قبلی در همان کارگاه باشد حداکثر تا یک سال قبل از تاریخ بازرسی قابل‌محاسبه خواهد بود. براساس دستورالعمل مربوط به بازرسی، حداقل سه‌بار در سال بازرسی از کارگاه‌ها پیش‌بینی شده است و بازرس موظف است مشخصات بیمه‌شدگان را به صورت دقیق ثبت و یادداشت کند. اگر در کارگاهی رابطه کارگری و کارفرمایی، اشتغال در کارگاه و دریافت حقوق و مزایا مشاهده شود، بازرس می‌تواند مطابقت بازرسی با لیست را اعلام کند. ولی اگر لیست با بازرسی مطابقت نداشت از تاریخ عدم مطابقت، کارفرما باید به شعبه تامین‌اجتماعی مراجعه و درخصوص رفع مشکل اقدام کند، وگرنه هر لیستی که پس از عدم مطابقت به شعبه ارسال شود، لیست غیرواقع محسوب می‌شود.در مورد بازرسی موارد زیر قابل‌ذکر است:

  بازرسان کارگاه‌ها موظف هستند گزارش بازرسی را در کارگاه تنظیم کنند و حتی‌الامکان امضای کارگرانی را که اسامی آنان در گزارش بازرسی درج شده، اخذ کنند. همچنین گزارش بازرسی را به امضای کارفرما یا نماینده کارفرما برسانند و اگر هریک از آن‌ها از امضا خودداری کند، مراتب را در گزارش بازرسی درج کنند.

  عدم امضای گزارش بازرسی توسط کارکنان و کارفرمایان یا نمایندگان آن‌ها، به‌هیچ‌وجه از اعتبار گزارش بازرس نمی‌کاهد.

  گزارش بازرسان به‌منزله گزارش ضابطین دادگستری تلقی می‌شود، بنابراین برخورد و رفتار مناسب کارفرمایان با بازرسان و ارائه اطلاعات درخواستی به آن‌ها از الزامات قانونی است.

  بازرسان سازمان پس از تنظیم گزارش بازرسی باید نسخه دوم گزارش را به کارفرما تحویل دهند و در صورت حضور نداشتن کارفرما در کارگاه، آن را به نماینده و یا یکی از افراد حاضر در کارگاه تحویل دهند.

2- گزارش بازرسان دفاتر قانونی

 سازمان می‌تواند جهت تعیین حق‌بیمه کارکنان شرکت‌ها و کارخانه‌ها، دفاتر را مورد بازرسی قرار دهد و کارفرما موظف است با بازرسان سازمان همکاری کند و دفاتر را در اختیارشان قرار دهد.

 طبق قانون کلیه شرکت‌هایی که تحت پوشش تامین‌اجتماعی قرار دارند باید آمادگی حسابرسی توسط حسابرسان تامین‌اجتماعی را داشته باشند. برای این رسیدگی زمان خاصی وجود ندارد و بنا به تشخیص شعبه تامین‌اجتماعی یا در موارد خاص مانند صدور مفاصاحساب بنا به تقاضای واحد بیمه‌پرداز انجام خواهد شد. درواقع حسابرسی پایان دوره، به کلیه اختلافات بین واحد بیمه‌پرداز و واحد درآمد تامین‌اجتماعی پایان می‌دهد. با انجام حسابرسی بیمه‌ای، از سال مورد نظر و با پرداخت بدهی اعلام‌شده بابت حسابرسی بیمه‌ای سال مربوطه، کلیه بدهی‌های برآوردی قبلی حذف می‌شود و تا پایان سال واحد بیمه‌پرداز فاقد بدهی به تامین‌اجتماعی خواهد بود.چنانچه بدهی اعلام‌شده به کارفرما به استناد گزارش بازرسی از دفاتر قانونی شرکت باشد کارفرما می‌تواند در صورت اعتراض به بدهی اعلام‌شده، قبل از طرح اعتراض در هیئت‌های ‌بدوی ‌و تشخیص مطالبات، یک نسخه از گزارش بازرسی از دفاتر قانونی را کتبا و به هزینه خود درخواست کند. معمولا قبل از حسابرسی، فرم‌های مخصوصی به شرکت مربوطه ارسال ‌می‌شود که ‌در آن ‌یک‌سری ‌اطلاعات ‌در رابطه‌ با دفاتر قانونی و اظهارنامه‌های ‌مالیاتی ‌مورد سوال ‌قرار می‌گیرد. پس از تکمیل فرم‌های مربوطه و ارسال آن‌ها به موسسه یا شعبه ذی‌ربط توسط شرکت، مراحل بعدی انجام می‌شود. موسسات حسابرسی سازمان تامین‌اجتماعی پس از رسیدگی، مدارک مربوطه را در فرم‌های مخصوص وارد می‌کنند و به شعبه ذی‌ربط که پرونده مطالباتی شرکت در آن رسیدگی می‌شود ارسال می‌کنند و شعبه پس از دریافت گزارش نسبت به محاسبه و اعلام بدهی حق‌بیمه به شرکت اقدام می‌کند. در این حالت موسسات حقوقی به استناد مواد 42 و 43 قانون تامین‌اجتماعی حق اعتراض و ارائه مدارکی دال بر رد بخشی از بدهی اعلام‌شده در صورت عدم پذیرش مبلغ تعیین‌شده را دارند.

نکته مهم: بدهی‌ حق‌بیمه ‌ناشی از حسابرسی از تاریخ ابلاغ به کارفرما تا 30 روز مشمول جریمه تاخیر نیست و پس از آن اعم از اینکه در مرحله برآوردی باشد، یا قطعی، ماهیانه 2 درصد جریمه تاخیر پرداخت به آن تعلق می‌گیرد. در مورد حسابرسی از دفاتر قانونی کارگاه‌ها، این امکان فراهم شده که حسابرسی دفاتر قانونی به موسسات حسابرسی یا حسابرسان مستقل عضو جامعه حسابداران رسمی ایران واگذار شود.

3- لیست و صورت مزد ارسالی توسط کارفرما

براساس ماده 39 قانون تامین‌اجتماعی، کارفرما موظف است صورت مزد و دستمزد کارکنان را تهیه کند و حداکثر تا آخرین روز ماه بعد به سازمان ارائه دهد. لیست ارسالی توسط کارفرما ملاک محاسبه و دریافت حق‌بیمه قرار می‌گیرد. برای کارفرمایان کارگاه‌های مشمول معافیت سهم کارفرما تا میزان 5 نفر این مهلت تا آخرین روز دو ماه بعد خواهد بود. در مواردی نیز حق‌بیمه به صورت مقطوع تعیین می‌شود که این اقدام در صورت عدم ارسال لیست توسط کارفرما، فقدان گزارش بازرسی از کارگاه‌ها یا دفاتر قانونی به دلیل همکاری نکردن کارفرما در ارائه مدارک لازم انجام می‌پذیرد. در برخی از مشاغل نیز به دلیل ماهیت شغلی و فقدان سازوکار لازم برای تشخیص دستمزد و تعیین حق‌بیمه، حق‌بیمه به صورت مقطوع تعیین می‌شود.

 

  بازرسی چه مواردی را دربرمی‌گیرد؟

در این مورد کارگاه‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. کارگاه‌هایی که کارفرما لیست مزد و حقوق را به سازمان ارسال می‌کند. در این موارد بازرسی طبق آخرین لیست ارسالی انجام می‌گیرد و فقط اسامی افرادی که در کارگاه شاغل هستند، ولی کارفرما صورت مزد و حقوق آن‌ها را به سازمان ارسال نکرده، در گزارش بازرسی درج می‌شود. 2.  کارگاه‌هایی که کارفرما صورت لیست مزد و حقوق را به سازمان ارسال نمی‌کند. در مورد این کارگاه‌ها اسامی و مشخصات کلیه افراد شاغل در گزارش بازرسی درج می‌شود.

***