printlogo


تحول دیجیتال در تأمین‌اجتماعی شتاب گرفته است
مهناز بیرانوند روزنامه نگار

 شتاب تحولات فناورانه در عصر دیجیتال، شیوه ارائه خدمات عمومی را به‌طور بنیادین دگرگون کرده است؛ به‌گونه‌ای که امروز توسعه خدمات غیرحضوری به یکی از الزامات کارآمدی سازمان‌ها، به‌ویژه نهادهای خدمت‌رسان با مخاطبان گسترده، تبدیل شده است. در این میان، سازمان‌های بیمه‌ای به دلیل ماهیت اجتماعی و ارتباط مستقیم با زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند، بیش از سایر نهادها ناگزیرند مسیر الکترونیکی شدن خدمات را با سرعت و دقت بیشتری دنبال کنند. سازمان تأمین‌اجتماعی نیز به‌عنوان بزرگ‌ترین نهاد بیمه اجتماعی کشور، در سال‌های اخیر تلاش کرده است با تکیه بر ظرفیت‌های فناوری اطلاعات، دامنه خدمات غیرحضوری خود را برای جامعه حدود ۵۰ میلیونی تحت پوشش گسترش دهد. «دامون خدابنده» رئیس مرکز فناوری اطلاعات، آمار و محاسبات سازمان تأمین‌اجتماعی در گفت‌وگو با آتیه‌نو با تشریح روند توسعه خدمات الکترونیک در این سازمان، از حرکت نظام‌مند تأمین‌اجتماعی به سوی هوشمندسازی فرآیندها و گسترش دسترسی غیرحضوری به خدمات بیمه‌ای، درمانی و بازنشستگی خبر می‌دهد. به گفته او، مسیری که چند سال پیش با هدف تسهیل دسترسی مخاطبان آغاز شد، اکنون به مرحله‌ای رسیده است که طیف متنوعی از خدمات از طریق بسترهای دیجیتال در اختیار بیمه‌شدگان، مستمری‌بگیران و کارفرمایان قرار دارد.
در حال حاضر، ارائه خدماتی همچون نسخه الکترونیک در حوزه درمان، لیست هوشمند حق‌بیمه، خدمات متنوع بازنشستگی و امکان مشاهده برخط سوابق و حق‌بیمه‌های پرداختی، تنها بخشی از مجموعه ۷۷ خدمت الکترونیکی سازمان تأمین‌اجتماعی است که برای شرکای اجتماعی این نهاد فراهم شده است. این روند تحول دیجیتال نه‌تنها کیفیت و سرعت ارائه خدمات را ارتقا داده، بلکه با کاهش مراجعات حضوری به شعب و مراکز درمانی و کاهش هزینه‌های اجرایی، زمینه افزایش رضایتمندی بیمه‌شدگان، کارفرمایان و مستمری‌بگیران را نیز فراهم کرده است.

۷۷ خدمت غیرحضوری
گسترش خدمات دیجیتال در سال‌های اخیر، سازمان تأمین‌اجتماعی را در مسیر تازه‌ای از ارائه خدمات عمومی قرار داده است؛ مسیری که هدف اصلی آن، تسهیل دسترسی مخاطبان و کاهش وابستگی به مراجعات حضوری است. در همین چارچوب، این سازمان با راه‌اندازی سامانه خدمات غیرحضوری به نشانی eservices.ir مجموعه‌ای گسترده از خدمات بیمه‌ای را به صورت الکترونیک در اختیار ذی‌نفعان قرار داده است. بر اساس آمارهای رسمی، در حال حاضر ۷۷ خدمت متنوع از طریق این سامانه بدون نیاز به مراجعه حضوری ارائه می‌شود؛ خدماتی که بخشی از آنها طی حدود یک‌سال و نیم گذشته و با رویکرد توسعه هوشمندسازی به این مجموعه افزوده شده‌اند.
دامون خدابنده، رئیس مرکز فناوری اطلاعات، آمار و محاسبات سازمان تأمین‌اجتماعی، با اشاره به رویکردهای جدید این سازمان می‌گوید: «از زمان استقرار دولت چهاردهم، تمرکز ویژه‌ای بر توسعه دولت الکترونیک، هوشمندسازی خدمات و ارتقای زیرساخت‌های فناورانه در دستور کار قرار گرفته است.»
به گفته او، این اقدامات با هدف تسهیل دسترسی بیمه‌شدگان، کارفرمایان و مستمری‌بگیران به خدمات و همچنین افزایش کارآمدی فرآیندهای سازمانی دنبال شده است. خدابنده در ادامه به برنامه‌های تحولی در حوزه سامانه‌های بیمه‌ای اشاره می‌کند و می‌افزاید: «تکمیل و بهبود طرح بیمه متمرکز، یکپارچه‌سازی شعب و استقرار نظام یکپارچه مالی تعهدی از جمله مهم‌ترین پروژه‌هایی است که در قالب طرح‌های بیست‌گانه تحول‌آفرین سازمان تأمین‌اجتماعی در حال اجراست.» به گفته وی، این پروژه‌ها تا پایان بهمن‌ماه سال جاری حدود ۷۲ درصد پیشرفت داشته‌اند و در کنار آن همکاری مؤثری نیز برای اجرای سایر برنامه‌های تحول دیجیتال در سطح سازمان شکل گرفته است. ارائه خدمات الکترونیک علاوه بر تسهیل دسترسی مخاطبان، مزایای متعددی را نیز به همراه داشته است. صرفه‌جویی در زمان و هزینه ناشی از حذف رفت‌وآمدهای شهری، کاهش مراجعات غیرضروری و کاستن از ازدحام در شعب از جمله مهم‌ترین دستاوردهای این رویکرد به شمار می‌آید. در چنین شرایطی کارکنان سازمان نیز می‌توانند تمرکز بیشتری بر امور تخصصی داشته باشند. افزون بر این، دسترسی شبانه‌روزی به خدمات و امکان انجام امور بیمه‌ای در هر ساعت از شبانه‌روز و از هر نقطه کشور، از دیگر ویژگی‌های سازمان الکترونیک و خدمات هوشمند تأمین‌اجتماعی است که رضایتمندی مخاطبان را به شکل محسوسی افزایش داده است.

15 خدمات الکترونیک جدید
رئیس مرکز فناوری اطلاعات، آمار و محاسبات سازمان تأمین‌اجتماعی می‌افزاید: «توسعه خدمات غیرحضوری و گسترش تبادل اطلاعات با دستگاه‌های اجرایی را از مهم‌ترین رویکردها برای کاهش مراجعات حضوری و افزایش سرعت و دقت خدمات‌رسانی می‌داند.» وی اضافه می‌کند: «در همین راستا 15 خدمت غیرحضوری جدید بیمه‌ای در درگاه خدمات غیرحضوری تأمین‌اجتماعی به راه‌اندازی شده و مجموع سرویس‌های الکترونیک این سازمان در حوزه بیمه‌ای به 77 خدمت مورد رسیده است. این اقدامات نقش موثری در کاهش خطاهای انسانی، تسهیل فرایندها و افزایش رضایتمندی ذینفعان ایفا کرده است .» خدابنده با اشاره به در دسترس بودن خدمات الکترونیک در سامانه خدمات غیرحضوری تأمین‌اجتماعی، تصریح می‌کند که تعداد برنامه‌های غیرحضوری در برنامه کاربردی تأمین من از 53 به 59 مورد افزایش یافته و تاکنون بیش از هفت میلیون نصب فعال در قالب این برنامه صورت گرفته است.

جهش هوشمند خدمات سازمان
تحول دیجیتال در سازمان تأمین‌اجتماعی طی سال‌های اخیر وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن بخش قابل توجهی از فرآیندهای خدماتی با تکیه بر داده‌ها و سامانه‌های هوشمند انجام می‌شود. بر اساس تازه‌ترین آمارهای اعلام‌شده، سهم قابل توجهی از خدمات شناسنامه‌دار این سازمان در مسیر هوشمندسازی قرار گرفته و اکنون نزدیک به نیمی از این خدمات با حداقل مداخله انسانی و بر پایه تحلیل داده‌ها ارائه می‌شوند؛ رویکردی که می‌تواند دقت، سرعت و شفافیت خدمات‌رسانی را به شکل محسوسی افزایش دهد. دامون خدابنده، رئیس مرکز فناوری اطلاعات، آمار و محاسبات سازمان تأمین‌اجتماعی، در توضیح این روند می‌گوید: «در چارچوب برنامه‌های تحول دیجیتال، تاکنون بیش از ۴۵ درصد خدمات شناسنامه‌دار سازمان هوشمند شده و این دستاورد به تأیید وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز رسیده است.» به گفته او، این سطح از هوشمندسازی نشان‌دهنده حرکت تدریجی تأمین‌اجتماعی به سوی نظامی داده‌محور در ارائه خدمات بیمه‌ای و اداری است.

گسترش تبادل داده‌ها
خدابنده در ادامه با اشاره به توسعه تعاملات الکترونیکی میان دستگاه‌های اجرایی می‌افزاید: «در حوزه دولت الکترونیک و تبادل اطلاعات بین‌دستگاهی، از زمان آغاز به کار دولت چهاردهم تاکنون ۱۱۲ وب‌سرویس به دستگاه‌های اجرایی ارائه شده و در مقابل ۲۷ وب‌سرویس موردنیاز سازمان از سایر نهادها دریافت شده است. در مجموع نیز تا امروز ۲۸۸ وب‌سرویس از سوی سازمان تأمین‌اجتماعی ارائه و ۱۱۹ وب‌سرویس دریافت شده که نتیجه آن تسهیل فرآیندهای اداری و انجام بسیاری از استعلامات به صورت برخط و بدون نیاز به مراجعه حضوری است.» در این میان، سامانه خدمات غیرحضوری سازمان تأمین‌اجتماعی و همچنین برنامه کاربردی «تأمین من» به عنوان دو بستر اصلی ارائه خدمات دیجیتال، نقش محوری در تحقق این رویکرد ایفا می‌کنند. این سامانه‌ها امکان دسترسی سریع و آسان بیمه‌شدگان، کارفرمایان و مستمری‌بگیران به طیف گسترده‌ای از خدمات الکترونیک را فراهم کرده و مسیر حرکت سازمان به سوی ارائه خدمات هوشمند و یکپارچه را هموار ساخته‌اند.

مزایای هوشمندسازی خدمات
هوشمندسازی خدمات در سازمان تأمین‌اجتماعی، فراتر از یک تغییر فناورانه، به معنای ارتقای کیفیت حکمرانی خدمات اجتماعی و افزایش کارآمدی فرآیندهای اداری است. بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند این امکان را فراهم کرده است که بخش مهمی از فرآیندهای اجرایی با دقت بیشتر و در زمانی کوتاه‌تر انجام شود؛ امری که در نهایت به بهبود تجربه مخاطبان و افزایش اعتماد عمومی به نظام خدمات بیمه‌ای منجر می‌شود. از مهم‌ترین دستاوردهای این رویکرد می‌توان به تشخیص هویت دقیق مخاطبان، پردازش سریع و خودکار اطلاعات و کاهش قابل توجه خطاهای انسانی اشاره کرد. هنگامی که فرآیندهای بیمه‌ای بر پایه داده‌های یکپارچه و سامانه‌های هوشمند انجام می‌شود، امکان بروز اشتباه در محاسبات یا ثبت اطلاعات به حداقل می‌رسد و ارائه خدمات با سرعت و اطمینان بیشتری صورت می‌گیرد.
یکی دیگر از پیامدهای مهم این تحول، تحقق عدالت بیشتر در پرداخت‌ها و تخصیص منابع است. در ساختار هوشمند، اطلاعات بیمه‌ای و اقتصادی مخاطبان با دقت بیشتری بررسی می‌شود و بر همین اساس امکان شناسایی دقیق افراد مشمول یا غیرمشمول تعهدات فراهم می‌آید. این امر به سازمان کمک می‌کند تا منابع مالی را هدفمندتر مدیریت کرده و خدمات را عادلانه‌تر در اختیار ذی‌نفعان قرار دهد.

جهش نسخه‌نویسی الکترونیک
نسخه‌نویسی الکترونیک به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های تحول دیجیتال در سازمان تأمین‌اجتماعی، در سال‌های اخیر نقشی تعیین‌کننده در نوسازی خدمات درمانی این سازمان ایفا کرده است. اجرای این طرح سبب شده است که امروز حدود ۹۹ درصد نسخه‌های درمانی در مراکز ملکی تأمین‌اجتماعی و نزدیک به ۹۸ درصد نسخه‌ها در مراکز طرف قرارداد به‌صورت الکترونیکی صادر شود؛ دستاوردی که نشان‌دهنده عبور عملی نظام درمانی سازمان از الگوی کاغذمحور به سازوکاری هوشمند و داده‌محور است.
این تحول، آثار ملموسی برای بیمه‌شدگان و سایر ذی‌نفعان به همراه داشته است. حذف دفترچه‌های کاغذی، دسترسی آسان و سریع به سوابق درمانی و امکان دریافت خدمات در سراسر کشور تنها با ارائه کد ملی، از جمله مزایایی است که فرآیند درمان را برای مخاطبان ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر کرده است. ثبت تاریخچه نسخه‌ها و داروهای تجویزی در پرونده الکترونیک بیمار نیز به پزشکان و مراکز درمانی کمک می‌کند تا تصمیم‌های دقیق‌تری در مسیر درمان اتخاذ کنند.
خدابنده با اشاره به گستره اجرای این طرح می‌گوید: «در حوزه درمان، نسخه‌نویسی الکترونیکی، استحقاق‌سنجی، رسیدگی الکترونیک اسناد پزشکی و تبادل اطلاعات با وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به‌صورت فراگیر اجرایی شده است و روزانه بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار تراکنش نسخه الکترونیک در سامانه‌های سازمان به ثبت می‌رسد. این حجم از تراکنش، نشان‌دهنده پایداری و بلوغ زیرساخت‌های الکترونیک درمان در تأمین‌اجتماعی است.» 

​​​​​​​زیرساخت‌های پایدار برای خدمات دیجیتال
 توسعه خدمات الکترونیک در سازمان‌های بزرگ بیمه اجتماعی بدون ایجاد زیرساخت‌های فنی و امنیتی پایدار امکان‌پذیر نیست. در همین راستا مجموعه‌ای از اقدامات زیرساختی با هدف ارتقای پایداری سامانه‌ها و تضمین تداوم ارائه خدمات در سطح ملی دنبال شده است. تقویت شبکه‌های ارتباطی، بهبود زیرساخت‌های سخت‌افزاری و ایجاد لایه‌های دفاعی در حوزه امنیت سایبری از جمله مهم‌ترین اقداماتی است که برای افزایش تاب‌آوری سامانه‌های خدماتی و حفاظت از داده‌های کاربران انجام شده است. این اقدامات موجب شده سامانه‌های الکترونیک با ضریب اطمینان بالاتری در اختیار میلیون‌ها کاربر قرار گیرد و امکان ارائه خدمات به‌صورت پایدار و بدون وقفه فراهم شود. مجموعه این تحولات زیرساختی علاوه بر ارتقای کیفیت خدمات دیجیتال، دستاوردهای قابل توجهی نیز در عرصه‌های ارزیابی و رقابت‌های بین‌المللی به همراه داشته است و موفقیت در رقابت تجربه‌های موفق اتحادیه بین‌المللی تأمین‌اجتماعی در سال ۲۰۲۴ از جمله نتایج این روند محسوب می‌شود. همچنین در ارزیابی کیفیت خدمات الکترونیکی دستگاه‌های اجرایی کشور، در شاخص شفافیت و دسترسی‌پذیری اطلاعات، جایگاه برتر به دست آمده و ارتقای رتبه در میان دستگاه‌های اجرایی نشان‌دهنده حرکت رو به جلو در مسیر توسعه خدمات دیجیتال و حکمرانی داده‌محور است. در چنین شرایطی، حرکت به سوی سازمانی هوشمند و دیجیتال‌محور به یکی از الزامات اساسی برای تداوم کارآمدی نهادهای اجتماعی تبدیل شده است. توسعه فرآیندهای الکترونیک و تسهیل دسترسی مخاطبان به خدمات، زمینه‌ای را فراهم می‌کند تا ارائه خدمات شفاف، سریع و پایدار به ذی‌نفعان با کیفیت بالاتری ادامه یابد.