سرمایه اجتماعی با مشارکت محلهای ارتقا مییابد
آغاز رسمی پویش «سلام محله» گامی بلند در جهت ارتقای سرمایه اجتماعی و بازسازی پیوندهای محلهای در سراسر کشور است. این طرح با تکیه بر مشارکت مردم، داوطلبان محلی و سازمانهای غیر دولتی، تلاش دارد کیفیت زندگی و سلامت اجتماعی را در محلات افزایش دهد و پلی میان جامعه و دولت بسازد. با ایجاد ۲ هزار و ۷۵۰ کانون محلهای و ثبتنام بیش از ۷۱ هزار داوطلب، «سلام محله» مسیر تازهای برای شکلدهی هویت جمعی، انسجام اجتماعی و تقویت فرهنگ همیاری در زندگی روزمره مردم فراهم کرده است.
بستر انسجام اجتماعی
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، محله را اساس شکلگیری هویت اجتماعی پس از خانواده دانست و تأکید کرد: «محله جایی است که هنجارهای جمعی و انسجام اجتماعی در آن بروز مییابد و یادگیری جمعی و مسیر تکاملی ساکنان در دل آن شکل میگیرد». او با مرور خاطرات شخصی از زندگی محلهای، تضعیف تدریجی این نهاد اجتماعی را چالشی جدی برای حوزه شهری و اجتماعی معرفی کرد و فرایند احیای محلات را با «احیای تالابها» تشبیه کرد تا ضرورت همکاری چندوجهی دستگاهها برای بازسازی آن روشن شود. میدری به جزئیات بیشتری از تجربههای محلهای خود پرداخت و گفت: «در محلهای که بزرگ شدم، همسایگان تنها همسایه نبودند، بلکه شریک زندگی، مشاور و همراه در حل مشکلات روزمره بودند. وقتی محلهها از این انسجام تهی شوند، هویت جمعی آسیب میبیند و مردم احساس بیپناهی و بیاعتمادی به یکدیگر پیدا میکنند.» او افزود: «احیای محلهها یعنی بازگرداندن این حس اعتماد و همیاری، یعنی فراهم کردن فضایی که هر شهروند بتواند نقش مؤثری در زندگی جمعی ایفا کند و تصمیمات محلی در چارچوب مشارکت واقعی گرفته شود.» میدری نقش محلهها در دوران انقلاب اسلامی را یادآور شد و افزود: «محلهها خاستگاه مردمیترین حرکتهای اجتماعی و انقلابی بودهاند؛ همان جایی که پیوندهای ایمانی و فرهنگی مسیر پایداری نظام را هموار کرد». او جمهوری اسلامی را نظامی یادگیرنده توصیف کرد که همواره از مسیر اصلاح و تجربه برای پیشرفت استفاده میکند و تصریح کرد که احیای محلهها، ارتباط واقعی دولت با مردم و تقویت حس تعلق اجتماعی را ممکن میسازد.
او با تأکید بر تجربههای موفق محلهها در کمک به دانشآموزان مستعد و فعالیتهای خیریه محلی گفت: «این پیوندهای کوچک، همان معنا و کارکرد واقعی محله هستند که ما در طرح «سلام محله» قصد داریم آنها را بازسازی کنیم. وقتی مردم خود را در دل محله و در کنار همسایگانشان مؤثر ببینند، انگیزه برای مشارکت و همیاری بیشتر میشود و حس تعلق اجتماعی تقویت میشود.» میدری مسیر محلهمحوری را آسان و سریع ندانست و تصریح کرد: «این مسیر نیازمند صبر، یادگیری، اصلاح مستمر و مشارکت همگانی است. موفقیت این طرح تنها با حمایت دولت، هماهنگی دستگاهها و مشارکت فعال مردم امکانپذیر است و میتواند به الگویی ملی در تقویت پیوند دولت و جامعه تبدیل شود».
چشمانداز توسعه محلهمحور
علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیسجمهور، الگوی محلهمحوری را راهکاری کارآمد برای ایجاد پیوند میان طرحهای اقتصادی، اداری و سیاسی با زندگی روزمره مردم دانست. او با بیان اینکه «معمای توسعه» دغدغه اصلی برنامهریزان کشور است، تصریح کرد که عدم مشارکت جامعه در طرحهای توسعه بزرگترین مانع تحقق رشد، عدالت و رفاه بوده است. ربیعی بر نقش سازمانهای مردمنهاد و جایگاه ویژه سازمان بهزیستی در تأمین رضایت و ثبات اجتماعی تأکید کرد و افزود: «این الگو نه صرفاً اصلاح ساختاری بلکه اصلاح رویکرد دولت به جامعه است و میتواند بیگانگی مردم با سیاستها را کاهش دهد.» رئیس سازمان بهزیستی، سید جواد حسینی نیز آغاز فعالیت ۲ هزار و ۷۵۰ کانون محلهای در سراسر کشور را اعلام کرد و افزود: ثبتنام داوطلبان تا ۳۰ بهمن ادامه خواهد داشت. او چهار رکن اصلی طرح را شامل تسهیلگران محله، کانونهای محلهای، مشارکت داوطلبان و بهرهگیری از تشکلهای موجود و نو معرفی کرد. تاکنون بیش از ۷۱ هزار داوطلب در سامانه ثبتنام کردهاند و سازمان بهزیستی بیش از ۱۰ هزار تشکل فعال محلی دارد که میتوانند با هدایت پروژه، خدمات اجتماعی را با سرعت و کیفیت بالاتر ارائه دهند.
حسینی همچنین از ایجاد «حساب امید محله»، «تعاونیهای محلهمحور» و «بانک داراییهای محله» خبر داد و تأکید کرد: «دولت کوچک، بهرهور و تسهیلگر خواهد بود و مردم در قالب زندگی محلهای بزرگ و توانمند میشوند». این رویکرد، نه تنها کیفیت خدمات اجتماعی را ارتقا میدهد، بلکه حس تعلق، همیاری و مسئولیت اجتماعی را در سطح محله و جامعه بازتولید میکند. پویش «سلام محله» نمونه عملی توسعه جامعهمحور است؛ پروژهای که با مشارکت داوطلبان و نهادهای مدنی، خدمات اجتماعی را بهبود میبخشد و پیوند میان مردم و دولت را تقویت میکند. با تداوم این مسیر، محلهها میتوانند به هستههای زنده اجتماعی و فرهنگی تبدیل شوند و کیفیت زندگی، انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی در سطح ملی افزایش یابد.
بستر انسجام اجتماعی
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، محله را اساس شکلگیری هویت اجتماعی پس از خانواده دانست و تأکید کرد: «محله جایی است که هنجارهای جمعی و انسجام اجتماعی در آن بروز مییابد و یادگیری جمعی و مسیر تکاملی ساکنان در دل آن شکل میگیرد». او با مرور خاطرات شخصی از زندگی محلهای، تضعیف تدریجی این نهاد اجتماعی را چالشی جدی برای حوزه شهری و اجتماعی معرفی کرد و فرایند احیای محلات را با «احیای تالابها» تشبیه کرد تا ضرورت همکاری چندوجهی دستگاهها برای بازسازی آن روشن شود. میدری به جزئیات بیشتری از تجربههای محلهای خود پرداخت و گفت: «در محلهای که بزرگ شدم، همسایگان تنها همسایه نبودند، بلکه شریک زندگی، مشاور و همراه در حل مشکلات روزمره بودند. وقتی محلهها از این انسجام تهی شوند، هویت جمعی آسیب میبیند و مردم احساس بیپناهی و بیاعتمادی به یکدیگر پیدا میکنند.» او افزود: «احیای محلهها یعنی بازگرداندن این حس اعتماد و همیاری، یعنی فراهم کردن فضایی که هر شهروند بتواند نقش مؤثری در زندگی جمعی ایفا کند و تصمیمات محلی در چارچوب مشارکت واقعی گرفته شود.» میدری نقش محلهها در دوران انقلاب اسلامی را یادآور شد و افزود: «محلهها خاستگاه مردمیترین حرکتهای اجتماعی و انقلابی بودهاند؛ همان جایی که پیوندهای ایمانی و فرهنگی مسیر پایداری نظام را هموار کرد». او جمهوری اسلامی را نظامی یادگیرنده توصیف کرد که همواره از مسیر اصلاح و تجربه برای پیشرفت استفاده میکند و تصریح کرد که احیای محلهها، ارتباط واقعی دولت با مردم و تقویت حس تعلق اجتماعی را ممکن میسازد.
او با تأکید بر تجربههای موفق محلهها در کمک به دانشآموزان مستعد و فعالیتهای خیریه محلی گفت: «این پیوندهای کوچک، همان معنا و کارکرد واقعی محله هستند که ما در طرح «سلام محله» قصد داریم آنها را بازسازی کنیم. وقتی مردم خود را در دل محله و در کنار همسایگانشان مؤثر ببینند، انگیزه برای مشارکت و همیاری بیشتر میشود و حس تعلق اجتماعی تقویت میشود.» میدری مسیر محلهمحوری را آسان و سریع ندانست و تصریح کرد: «این مسیر نیازمند صبر، یادگیری، اصلاح مستمر و مشارکت همگانی است. موفقیت این طرح تنها با حمایت دولت، هماهنگی دستگاهها و مشارکت فعال مردم امکانپذیر است و میتواند به الگویی ملی در تقویت پیوند دولت و جامعه تبدیل شود».
چشمانداز توسعه محلهمحور
علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیسجمهور، الگوی محلهمحوری را راهکاری کارآمد برای ایجاد پیوند میان طرحهای اقتصادی، اداری و سیاسی با زندگی روزمره مردم دانست. او با بیان اینکه «معمای توسعه» دغدغه اصلی برنامهریزان کشور است، تصریح کرد که عدم مشارکت جامعه در طرحهای توسعه بزرگترین مانع تحقق رشد، عدالت و رفاه بوده است. ربیعی بر نقش سازمانهای مردمنهاد و جایگاه ویژه سازمان بهزیستی در تأمین رضایت و ثبات اجتماعی تأکید کرد و افزود: «این الگو نه صرفاً اصلاح ساختاری بلکه اصلاح رویکرد دولت به جامعه است و میتواند بیگانگی مردم با سیاستها را کاهش دهد.» رئیس سازمان بهزیستی، سید جواد حسینی نیز آغاز فعالیت ۲ هزار و ۷۵۰ کانون محلهای در سراسر کشور را اعلام کرد و افزود: ثبتنام داوطلبان تا ۳۰ بهمن ادامه خواهد داشت. او چهار رکن اصلی طرح را شامل تسهیلگران محله، کانونهای محلهای، مشارکت داوطلبان و بهرهگیری از تشکلهای موجود و نو معرفی کرد. تاکنون بیش از ۷۱ هزار داوطلب در سامانه ثبتنام کردهاند و سازمان بهزیستی بیش از ۱۰ هزار تشکل فعال محلی دارد که میتوانند با هدایت پروژه، خدمات اجتماعی را با سرعت و کیفیت بالاتر ارائه دهند.
حسینی همچنین از ایجاد «حساب امید محله»، «تعاونیهای محلهمحور» و «بانک داراییهای محله» خبر داد و تأکید کرد: «دولت کوچک، بهرهور و تسهیلگر خواهد بود و مردم در قالب زندگی محلهای بزرگ و توانمند میشوند». این رویکرد، نه تنها کیفیت خدمات اجتماعی را ارتقا میدهد، بلکه حس تعلق، همیاری و مسئولیت اجتماعی را در سطح محله و جامعه بازتولید میکند. پویش «سلام محله» نمونه عملی توسعه جامعهمحور است؛ پروژهای که با مشارکت داوطلبان و نهادهای مدنی، خدمات اجتماعی را بهبود میبخشد و پیوند میان مردم و دولت را تقویت میکند. با تداوم این مسیر، محلهها میتوانند به هستههای زنده اجتماعی و فرهنگی تبدیل شوند و کیفیت زندگی، انسجام اجتماعی و سرمایه اجتماعی در سطح ملی افزایش یابد.