چتر حمایتی بر سر زنان سرپرست خانوار
مازیار لاهیجی کارشناس بهزیستی
این روزها شاهد افزایش تعداد زنان سرپرست خانوار هستیم که ریشه آنها در بحرانهای اجتماعی و اقتصادی دارد. بر اساس آخرین آمارها، جمعیت زنان سرپرست خانوار کشور ۶.۵ میلیون نفر است که از این تعداد ۳۰۰ هزار نفر تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند. البته ماهانه حدود هزار نفر متقاضی جدید به این جمع اضافه میشوند. آنگونه که مقامات سازمان بهزیستی اعلام کردهاند، با وجود این تعداد متقاضی، هیچ متقاضی پشت نوبتی وجود ندارد و تمامی زنان سرپرست خانوار واجد شرایط تحت پوشش قرار میگیرند. این خبر اگرچه نگرانکننده است، اما جای امیدواری دارد که این زنان رها نمیشوند.
نکته مهم درباره زنان سرپرست خانوار اینجاست که تمامی زنانی که شناسایی شدهاند، تحت پوشش بیمه هستند. آخرین آمار موید این است که زنان سرپرست خانوار روستایی تحت پوشش بیمه روستایی و عشایری هستند و بیش از ۳۰ هزار نفر از زنان سرپرست خانوار شهری نیز تحت پوشش بیمه قرار گرفتهاند. البته ۲۰۰ هزار نفر از زنان سرپرست خانوار از بیمه سلامت استفاده میکنند و بیمه خدمات توانبخشی نیز برای این گروه برقرار شده است؛ بهگونهای که تعداد خدمات توانبخشی بیمهای از ۵ کد خدمت به ۵۹ خدمت افزایش یافته است. نکته این اقدامات آنجاست که به تازگی «مراقب همراه» که حق نگهداری فرزند است، برای زنان سرپرست خانوار اضافه شده است. این در کنار سرانه ورزشی و اغذیهای برای کودکان زیر دو سال، شیرخوار و معلول نیز در نظر گرفته شده است. حتی برای مادران دارای فرزند دوقلو یا بیشتر، یارانه «مراقب همراه» برقرار شده که ماهانه دو میلیون تومان است.
اهمیت ارائه این خدمات جایی برجسته میشود که مشخص میشود ۴۴ درصد زنان سرپرست خانوار در سنین ۳۳ تا ۵۲ سال قرار دارند و از نظر سطح تحصیلات، ۳۰ درصد بیسواد، ۴۹ درصد زیر دیپلم، یک درصد فوقدیپلم، دو درصد لیسانس و حدود هزار نفر فوقلیسانس و بالاتر هستند. مهمتر اینکه ۷۰ درصد این زنان در شهرها و ۳۰ درصد در روستاها زندگی میکنند. از مجموع این تعداد، ۳۶ درصد زنان سرپرست خانوار مطلقه، ۲۶ درصد دارای همسر فوتشده، ۲۰ درصد دارای همسر ازکارافتاده هستند و برخی نیز همسر زندانی دارند یا دختران خودسرپرست هستند. توانمندسازی زنان سرپرست خانوار، اصل اساسی فعالیت سازمان بهزیستی است، اما تا پیش از توانمندشدن آنها، حمایت فوری و هدفمند ضروری است. شناسایی و حمایت از اقشار کمدرآمد، با دهک اقتصادی میانگین ۳.۵، پایهای برای توانمندسازی و ایجاد فرصتهای شغلی است. سازمان فنیوحرفهای با برنامههای مهارتآموزی نقش مهمی در هدایت این زنان به زندگی سالمتر دارد. در سیاستگذاری کلان حوزه زنان، بهویژه سرپرست خانوار، باید مراقب بود که هیچ زنی رها نشود؛ چرا که عدم دریافت حمایتهای لازم در شرایط اقتصادی فعلی میتواند پیامدهای مخربی به همراه داشته باشد.
نکته مهم درباره زنان سرپرست خانوار اینجاست که تمامی زنانی که شناسایی شدهاند، تحت پوشش بیمه هستند. آخرین آمار موید این است که زنان سرپرست خانوار روستایی تحت پوشش بیمه روستایی و عشایری هستند و بیش از ۳۰ هزار نفر از زنان سرپرست خانوار شهری نیز تحت پوشش بیمه قرار گرفتهاند. البته ۲۰۰ هزار نفر از زنان سرپرست خانوار از بیمه سلامت استفاده میکنند و بیمه خدمات توانبخشی نیز برای این گروه برقرار شده است؛ بهگونهای که تعداد خدمات توانبخشی بیمهای از ۵ کد خدمت به ۵۹ خدمت افزایش یافته است. نکته این اقدامات آنجاست که به تازگی «مراقب همراه» که حق نگهداری فرزند است، برای زنان سرپرست خانوار اضافه شده است. این در کنار سرانه ورزشی و اغذیهای برای کودکان زیر دو سال، شیرخوار و معلول نیز در نظر گرفته شده است. حتی برای مادران دارای فرزند دوقلو یا بیشتر، یارانه «مراقب همراه» برقرار شده که ماهانه دو میلیون تومان است.
اهمیت ارائه این خدمات جایی برجسته میشود که مشخص میشود ۴۴ درصد زنان سرپرست خانوار در سنین ۳۳ تا ۵۲ سال قرار دارند و از نظر سطح تحصیلات، ۳۰ درصد بیسواد، ۴۹ درصد زیر دیپلم، یک درصد فوقدیپلم، دو درصد لیسانس و حدود هزار نفر فوقلیسانس و بالاتر هستند. مهمتر اینکه ۷۰ درصد این زنان در شهرها و ۳۰ درصد در روستاها زندگی میکنند. از مجموع این تعداد، ۳۶ درصد زنان سرپرست خانوار مطلقه، ۲۶ درصد دارای همسر فوتشده، ۲۰ درصد دارای همسر ازکارافتاده هستند و برخی نیز همسر زندانی دارند یا دختران خودسرپرست هستند. توانمندسازی زنان سرپرست خانوار، اصل اساسی فعالیت سازمان بهزیستی است، اما تا پیش از توانمندشدن آنها، حمایت فوری و هدفمند ضروری است. شناسایی و حمایت از اقشار کمدرآمد، با دهک اقتصادی میانگین ۳.۵، پایهای برای توانمندسازی و ایجاد فرصتهای شغلی است. سازمان فنیوحرفهای با برنامههای مهارتآموزی نقش مهمی در هدایت این زنان به زندگی سالمتر دارد. در سیاستگذاری کلان حوزه زنان، بهویژه سرپرست خانوار، باید مراقب بود که هیچ زنی رها نشود؛ چرا که عدم دریافت حمایتهای لازم در شرایط اقتصادی فعلی میتواند پیامدهای مخربی به همراه داشته باشد.