دسترسپذیری کالاها، محور سیاست حمایتی
با آغاز مرحله دوم طرح کالابرگ الکترونیکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ایران گامی بزرگ در راستای تحقق عدالت اجتماعی و تضمین دسترسی همه اقشار جامعه به کالاهای اساسی برداشت. پس از اجرای مرحله اول اعتباری که شامل واریز یک میلیون تومان به حساب سرپرستان خانوار بود، اکنون توزیع سبد کالاهای اساسی با قیمت ثابت برای تمامی دهکهای معیشتی آغاز میشود.
این اقدام نه تنها یک روش حمایتی ساده نیست، بلکه بخشی از راهبرد دولت برای نزدیکتر کردن عدالت به زندگی مردم و بازسازی اعتماد میان وزارت رفاه و مجلس به شمار میرود. با استفاده از شبکه فروشگاهی گسترده و سامانههای هوشمند، میزان دقیق کالاهای مورد نیاز هر منطقه تعیین شده و نگرانی از کمبود یا افزایش غیرمنطقی قیمتها به حداقل رسیده است. همچنین، همکاری فعال بخش خصوصی، از جمله فروشگاههای زنجیرهای و اتحادیههای اصناف، تضمین میکند که کالاها با قیمت ثابت و به مقدار کافی در اختیار همه خانوادهها قرار گیرد و آرامش روانی و اقتصادی در جامعه برقرار شود. این مرحله، تلفیقی از شفافیت، عدالت اجتماعی و مدیریت هوشمند زنجیره تأمین است که مسیر حمایتهای دولت را بازتعریف میکند.
تأمین کالا؛ شرط آغاز توزیع
اجرای شیوه کالایی طرح کالابرگ از ابتدا با چالشهای تأمین کالا مواجه بود. معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی توضیح میدهد که هدف اولیه توزیع کالایی بود، اما کمبودهای بازار، بهویژه در روغن و برنج، مانع اجرای سریع شد. حذف ارز ترجیحی و کاهش عرضه کالا، فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین ایجاد کرده بود و حتی پهلو گرفتن کشتیها برای تخلیه بار به تأخیر افتاد.
تا زمان حصول اطمینان از موجودی کالا و ثبات قیمتها، اجرای مرحله اول اعتباری ضروری بود. اکنون با تثبیت قیمتها و ورود کالاها به بازار، زمینه برای آغاز توزیع کالابرگی با قیمت ثابت فراهم شده و اجرای مرحله دوم طرح کالابرگ الکترونیکی امکان تحقق عدالت اجتماعی و کنترل دقیق منابع را فراهم میکند. این تجربه، راهکاری عملی برای پیشگیری از نارضایتی عمومی و بهبود هماهنگی میان وزارتخانهها و شبکه فروشگاهی کشور محسوب میشود و پایهای مستحکم برای مراحل بعدی حمایتهای معیشتی است.
شبکه فروشگاهی گسترده آماده
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با برنامهریزی دقیق از شبکهای گسترده برای اجرای مرحله دوم بهره میبرد. یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت کار، میگوید: «در سراسر کشور ۲۶۸ هزار فروشگاه و ۳۵۰ هزار ترمینال بانکی آماده عرضه کالا هستند؛ ۲۲ درصد فروشگاهها زنجیرهای و ۷۸ درصد خردهفروشیهای کوچک.» با استفاده از دادههای مرحله اول و ثبتنام کدپستی خانوارها، میزان دقیق کالاهای مورد نیاز هر فروشگاه مشخص شده تا کمبودی ایجاد نشود. این سیستم به وزارت جهاد کشاورزی امکان میدهد عرضه کالا را بر اساس نیاز واقعی هر محله و شهر تنظیم کند. علاوه بر این، شرکتهای زیرمجموعه وزارت رفاه، از جمله صنایع شیر ایران و تولیدکنندگان بزرگ لبنیات، مأموریت دارند کالاهای اساسی را تأمین و عرضه کنند. همکاری فعال بخش خصوصی، شامل ۱۵ هزار شعبه فروشگاه زنجیرهای، تضمین میکند کالاها با قیمت ثابت و به مقدار کافی در دسترس همه خانوارها قرار گیرد و از احتکار یا سوءاستفاده جلوگیری شود.
راهبردی برای آرامش بازار
شیوه دوم کالابرگ الکترونیکی، راهکاری ملی برای مقابله با نوسانات قیمت کالاهای اساسی در کشور است. وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با تأکید بر اهمیت مدیریت یکپارچه زنجیره تأمین گفت: «با تجمیع دادههای سامانههای موجود و رصد لحظهای موجودی و قیمت کالاها، کنترل بازار و پیشگیری از افزایش غیرمنطقی قیمتها امکانپذیر خواهد بود.» هدف این اقدام، تضمین دسترسی مردم به کالاهای ضروری با قیمت ثابت و مقابله با کمبود احتمالی است. مقامات بخش خصوصی نیز بر لزوم همکاری مستمر تأکید کردند و گفتند بدون هماهنگی کامل دستگاههای دولتی و شبکه توزیع، موفقیت طرح امکانپذیر نیست. اجرای این راهبرد، نهتنها ثبات بازار و آرامش اقتصادی را فراهم میکند، بلکه توان نظارتی دولت و بخش خصوصی را در سطح ملی ارتقا میدهد و اعتماد عمومی نسبت به اقدامات حمایتی را تقویت میکند.
عدالت اجتماعی در مرکز توجه
یکی از محورهای کلیدی طرح کالابرگ، عدالت اجتماعی است. پیش از این، ارز ترجیحی بیشتر به دهکهای بالاتر میرسید و دهکهای پایین کمتر بهرهمند میشدند. توزیع کالابرگ یک میلیونی به همه دهکها گامی مهم به سوی عدالت است. معاون وزیر توضیح میدهد که هدف، کاهش فشار بر دهکهای میانی و کارمندان نیز هست، چرا که تمرکز صرف بر دهکهای پایین، میتوانست نابرابریها را تشدید کند. علاوه بر کالابرگ، طرحهای مکمل شامل یارانه نقدی برای دهکهای ۱ تا ۸ و برنامههای رفع سوءتغذیه برای خانوادههای کمدرآمد اجرا میشوند. این اقدامات نشان میدهند که حمایتهای دولت محدود به کالابرگ نیست و هدف کلی، ارتقای عدالت و دسترسی متوازن به منابع است.
تضمین دسترسی مطمئن مردم
رئیس اتاق تعاون ایران اعلام کرده است که ۹ قلم کالای اساسی شامل غلات، روغن، شکر، لبنیات و محصولات پروتئینی با قیمت ثابت و به مقدار کافی عرضه میشوند و دولت مابهالتفاوت افزایش قیمت را تقبل خواهد کرد. رئیس اتاق اصناف ایران نیز با تأکید بر توانمندی شبکه توزیع، اظهار داشت: «توزیع کالاها به حوزه اصناف مرتبط است و تجربههای پیشین نشان داده که کالاها به موقع و بدون اختلال به دست مردم میرسند.» این همکاری نزدیک میان دستگاههای دولتی، شبکه فروشگاههای زنجیرهای و اصناف، کلید موفقیت طرح کالابرگ است و تضمین میکند که کالاهای اساسی به همه اقشار جامعه برسد.
بازسازی اعتماد و شفافیت
اجرای مرحله دوم کالابرگ کالایی نهتنها مسیر توزیع حمایتها را شفاف میکند، بلکه زمینهای برای بازسازی اعتماد میان وزارت رفاه و مجلس فراهم میآورد. جلسات مشترک و ارائه آمار دقیق، راهکاری برای نشان دادن اقدامات عملی وزارتخانه و ارتقای رضایت عمومی است. این تجربه همچنین نمونهای از همکاری دولت و بخش خصوصی برای مقابله با نوسانات بازار و تضمین رفاه مردم است. رصد مستمر بازار، مدیریت هوشمند زنجیره تأمین و استفاده از دادههای واقعی خانوارها، پایهای مطمئن برای پیشبرد سیاستهای حمایتی و تحقق عدالت اجتماعی فراهم کرده و نشان میدهد که اقدامات وزارت رفاه فراتر از یارانه نقدی یا کالابرگ ساده، شامل یک برنامه جامع و منسجم است که قدرت خرید، دسترسی به کالاهای اساسی و آرامش روانی جامعه را همزمان ارتقا میدهد.