شکاف بازنشستگی زنان در اروپا
براساس گزارش جدید سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، زنان در 27 کشور اروپایی، شامل کشورهای غیر عضو اتحادیه اروپا، بهطور متوسط 22 درصد کمتر از مردان حقوق بازنشستگی دریافت میکنند. این فاصله بهطور ویژه در کشورهای بزرگتر اقتصادی مانند بریتانیا بیش از 35 درصد است. درحالیکه میانگین شکاف حقوق بازنشستگی در اروپا 22 درصد اعلام شده است، در کشورهای مختلف تفاوتهای قابلتوجهی وجود دارد. در برخی کشورها این شکاف به بیش از 30 درصد میرسد؛ بهویژه در کشورهای بریتانیا، هلند، اتریش، لوکزامبورگ، بلژیک، سوئیس و ایرلند.
در مقابل، کشورهای نوردیک و برخی از کشورهای اروپای مرکزی و شرقی مانند استونی و ایسلند شکاف کمتری دارند که این امر به سیاستهای حمایتی مانند فراهم کردن امکانات مراقبت از کودک و اعطای اعتبار برای سالهای مراقبتی (سالهایی که فرد با حمایت و مراقبت از دیگران ساعات کاری خود را از دست میدهد) مربوط میشود. طبق گزارش OECD، در سال 2024، این شکاف از حدود 6 درصد در استونی تا 37 درصد در بریتانیا متغیر بوده است.
تأثیر مسئولیتهای مراقبتی
متخصصان معتقدند شکاف بازنشستگی میان زنان و مردان در واقع نتیجه مستقیم مسئولیتهای مراقبتی مادرانه است که زنان بر عهده دارند. «شکاف بازنشستگی زنان در بسیاری از مواقع، در حقیقت یک شکاف بازنشستگی مادرانه است»؛ این جملهای است که پروفسور «آلکساندرا نیسن-روئنزی» از دانشگاه مانهایم در مصاحبهای با یورونیوز بیان کرده است. او توضیح میدهد بسیاری از زنان بهدلیل مسئولیتهای خانوادگی ساعات کاری خود را کاهش میدهند که این امر اغلب به جریمه حقوقی منجر میشود.
«نیسن-روئنزی» همچنین تأکید کرد مسئولیتهای مادری و ساعات کاری کاهشیافته باعث میشوند که درآمد فعلی زنان و همچنین مستمریهای بازنشستگی آنها کاهش یابد. این وضعیت در کشورهای با سیستمهای رفاهی محافظهکار مانند آلمان بیشتر مشهود است که نرخ بالای کار پارهوقت، وقفههای طولانیمدت در شغل و مالیاتگذاری مشترک خانوار را ترکیب میکنند. در این کشورها، شکاف بازنشستگی زنان بهشدت گستردهتر از کشورهای نوردیک است که در آنها سیاستهای حمایتی از جمله دسترسی به مراقبتهای کودک و طرحهای بازنشستگی با توزیع بهتر به کاهش این شکاف کمک میکند.
کاهش تدریجی شکاف
درحالیکه شکاف بازنشستگی زنان در اروپا همچنان بزرگ است، گزارشها نشان میدهند در 17 سال گذشته این شکاف کاهش یافته است. در سال 2007 شکاف بازنشستگی زنان در اروپا به 28 درصد رسیده بود که در سال 2024 این میزان به 22 درصد کاهش یافت. برخی کشورها مانند اسلوونی، آلمان و یونان موفق شدند در این مدت شکاف بازنشستگی خود را بیش از 15 درصد کاهش دهند. این روند کاهشی بیشتر در کشورهایی مانند نروژ، پرتغال، ترکیه و لوکزامبورگ مشاهده شده است.
با این حال، برخی کشورهای اروپایی، مانند اتریش، استونی و بلژیک با افزایش شکاف بازنشستگی مواجه شدند که این امر ناشی از عوامل مختلفی از جمله تغییرات در قوانین بازنشستگی و نرخهای پایینتر اشتغال زنان در این کشورها است. پروفسور «آنتونیو آباتمارکو» از دانشگاه سالرنو میگوید: «این تفاوتها ناشی از نابرابریهای بلندمدتی است که در طول زندگی کاری زنان انباشته میشود و نشان میدهد که چگونه بازارهای کار، سیاستهای خانواده و طراحی سیستم بازنشستگی با یکدیگر در تعامل هستند. بنابراین، این شکاف یک پدیده واحد نیست، بلکه نتیجه سه محرک ساختاری مرتبط با هم است.» «آباتمارکو» توضیح میدهد که در بسیاری از کشورهای اروپایی، بهویژه در اروپای جنوبی و شرقی، مشارکت زنان در بازار کار از نظر تاریخی از مردان عقب مانده و اغلب در بخشهای غیررسمی رخ میدهد که در آنها هیچ حق بیمه بازنشستگی پرداخت نمیشود. فعالیتهایی مانند خدمات خانگی تا حد زیادی غیررسمی و عمدتا زنانه باقی میمانند، به این معنی که سالها کار ممکن است به حق بیمه بازنشستگی تبدیل نشود.
«آباتمارکو» همچنین بر تأثیر مسئولیتهای مراقبتی تأکید دارد. او استدلال میکند که در کشورهای اروپای غربی، مسئله اصلی دیگر ورود به بازار کار نیست، بلکه وقفههای ناشی از زایمان و مسئولیتهای مراقبتی است. در کشورهایی مانند آلمان یا اتریش، زنانی که از مرخصی زایمان برمیگردند اغلب به کار پاره وقت روی میآورند که منجر به حق بیمه کمتر و پیشرفت کندتر دستمزد میشود.
نیاز به اصلاحات ساختاری
این گزارش تأکید میکند که شکافهای جنسیتی در حقوق بازنشستگی بهطور عمده ناشی از نابرابریهای ساختاری در بازار کار، سیاستهای خانوادگی و طراحی سیستمهای بازنشستگی است. بهویژه در کشورهای جنوبی و شرقی اروپا، مشارکت زنان در بازار کار معمولا کمتر از مردان بوده و بیشتر در بخشهای غیررسمی صورت میگیرد که در آنها هیچگونه طرح بازنشستگی وجود ندارد. در این کشورها، زنان به دلیل مسئولیتهای خانوادگی و وقفههای طولانیمدت در شغل خود با مشکلات بیشتری روبهرو هستند. برای کاهش این شکاف، اصلاحات در سیستمهای بازنشستگی و بهبود سیاستهای حمایتی از زنان، از جمله تسهیل دسترسی به مراقبتهای کودک و تغییرات در قوانین بازنشستگی ضروری است. این تغییرات نهتنها به کاهش شکافهای موجود در بازنشستگی کمک میکند، بلکه میتواند شرایط بهتری برای زنان در دنیای کار و زندگی فراهم کند.
در مقابل، کشورهای نوردیک و برخی از کشورهای اروپای مرکزی و شرقی مانند استونی و ایسلند شکاف کمتری دارند که این امر به سیاستهای حمایتی مانند فراهم کردن امکانات مراقبت از کودک و اعطای اعتبار برای سالهای مراقبتی (سالهایی که فرد با حمایت و مراقبت از دیگران ساعات کاری خود را از دست میدهد) مربوط میشود. طبق گزارش OECD، در سال 2024، این شکاف از حدود 6 درصد در استونی تا 37 درصد در بریتانیا متغیر بوده است.
تأثیر مسئولیتهای مراقبتی
متخصصان معتقدند شکاف بازنشستگی میان زنان و مردان در واقع نتیجه مستقیم مسئولیتهای مراقبتی مادرانه است که زنان بر عهده دارند. «شکاف بازنشستگی زنان در بسیاری از مواقع، در حقیقت یک شکاف بازنشستگی مادرانه است»؛ این جملهای است که پروفسور «آلکساندرا نیسن-روئنزی» از دانشگاه مانهایم در مصاحبهای با یورونیوز بیان کرده است. او توضیح میدهد بسیاری از زنان بهدلیل مسئولیتهای خانوادگی ساعات کاری خود را کاهش میدهند که این امر اغلب به جریمه حقوقی منجر میشود.
«نیسن-روئنزی» همچنین تأکید کرد مسئولیتهای مادری و ساعات کاری کاهشیافته باعث میشوند که درآمد فعلی زنان و همچنین مستمریهای بازنشستگی آنها کاهش یابد. این وضعیت در کشورهای با سیستمهای رفاهی محافظهکار مانند آلمان بیشتر مشهود است که نرخ بالای کار پارهوقت، وقفههای طولانیمدت در شغل و مالیاتگذاری مشترک خانوار را ترکیب میکنند. در این کشورها، شکاف بازنشستگی زنان بهشدت گستردهتر از کشورهای نوردیک است که در آنها سیاستهای حمایتی از جمله دسترسی به مراقبتهای کودک و طرحهای بازنشستگی با توزیع بهتر به کاهش این شکاف کمک میکند.
کاهش تدریجی شکاف
درحالیکه شکاف بازنشستگی زنان در اروپا همچنان بزرگ است، گزارشها نشان میدهند در 17 سال گذشته این شکاف کاهش یافته است. در سال 2007 شکاف بازنشستگی زنان در اروپا به 28 درصد رسیده بود که در سال 2024 این میزان به 22 درصد کاهش یافت. برخی کشورها مانند اسلوونی، آلمان و یونان موفق شدند در این مدت شکاف بازنشستگی خود را بیش از 15 درصد کاهش دهند. این روند کاهشی بیشتر در کشورهایی مانند نروژ، پرتغال، ترکیه و لوکزامبورگ مشاهده شده است.
با این حال، برخی کشورهای اروپایی، مانند اتریش، استونی و بلژیک با افزایش شکاف بازنشستگی مواجه شدند که این امر ناشی از عوامل مختلفی از جمله تغییرات در قوانین بازنشستگی و نرخهای پایینتر اشتغال زنان در این کشورها است. پروفسور «آنتونیو آباتمارکو» از دانشگاه سالرنو میگوید: «این تفاوتها ناشی از نابرابریهای بلندمدتی است که در طول زندگی کاری زنان انباشته میشود و نشان میدهد که چگونه بازارهای کار، سیاستهای خانواده و طراحی سیستم بازنشستگی با یکدیگر در تعامل هستند. بنابراین، این شکاف یک پدیده واحد نیست، بلکه نتیجه سه محرک ساختاری مرتبط با هم است.» «آباتمارکو» توضیح میدهد که در بسیاری از کشورهای اروپایی، بهویژه در اروپای جنوبی و شرقی، مشارکت زنان در بازار کار از نظر تاریخی از مردان عقب مانده و اغلب در بخشهای غیررسمی رخ میدهد که در آنها هیچ حق بیمه بازنشستگی پرداخت نمیشود. فعالیتهایی مانند خدمات خانگی تا حد زیادی غیررسمی و عمدتا زنانه باقی میمانند، به این معنی که سالها کار ممکن است به حق بیمه بازنشستگی تبدیل نشود.
«آباتمارکو» همچنین بر تأثیر مسئولیتهای مراقبتی تأکید دارد. او استدلال میکند که در کشورهای اروپای غربی، مسئله اصلی دیگر ورود به بازار کار نیست، بلکه وقفههای ناشی از زایمان و مسئولیتهای مراقبتی است. در کشورهایی مانند آلمان یا اتریش، زنانی که از مرخصی زایمان برمیگردند اغلب به کار پاره وقت روی میآورند که منجر به حق بیمه کمتر و پیشرفت کندتر دستمزد میشود.
نیاز به اصلاحات ساختاری
این گزارش تأکید میکند که شکافهای جنسیتی در حقوق بازنشستگی بهطور عمده ناشی از نابرابریهای ساختاری در بازار کار، سیاستهای خانوادگی و طراحی سیستمهای بازنشستگی است. بهویژه در کشورهای جنوبی و شرقی اروپا، مشارکت زنان در بازار کار معمولا کمتر از مردان بوده و بیشتر در بخشهای غیررسمی صورت میگیرد که در آنها هیچگونه طرح بازنشستگی وجود ندارد. در این کشورها، زنان به دلیل مسئولیتهای خانوادگی و وقفههای طولانیمدت در شغل خود با مشکلات بیشتری روبهرو هستند. برای کاهش این شکاف، اصلاحات در سیستمهای بازنشستگی و بهبود سیاستهای حمایتی از زنان، از جمله تسهیل دسترسی به مراقبتهای کودک و تغییرات در قوانین بازنشستگی ضروری است. این تغییرات نهتنها به کاهش شکافهای موجود در بازنشستگی کمک میکند، بلکه میتواند شرایط بهتری برای زنان در دنیای کار و زندگی فراهم کند.