تفاوت طبقاتی بازنشستگان در اتحادیه اروپا
مهین داوری روزنامه نگار
حقوق بازنشستگی، منبع اصلی درآمد افراد مسن در اروپا است. حدود دو سوم درآمد بازنشستگان در اتحادیه اروپا از انتقالهای عمومی تامین میشود که عمدتا شامل حقوق بازنشستگی دولتی و مزایا است.
با این حال، افراد بالای 65 سال فقط حدود 86 درصد از متوسط درآمد کل جمعیت در 28 کشور اروپایی را دریافت میکنند. براساس گزارش «سازمان همکاری و توسعه اقتصادی» (OECD)، این نسبت در کشورهای حوزه بالتیک به کمتر از 70 درصد میرسد و حتی در اقتصادهای بزرگی مانند بلژیک، دانمارک و سوئیس به زیر 80 درصد افت میکند.
برای تحلیل دقیقتر این مقایسهها، بررسی میانگین حقوق بازنشستگی سالانه ناخالص در اتحادیه اروپا مفید است. طبق دادههای سال 2023 یورواستات که جدیدترین اطلاعات موجود تا اواخر سال 2025 است، این مقدار در اتحادیه اروپا برابر با 17هزار و 321 یورو در سال یا یک هزار و 443 یورو مستمری ناخالص در ماه است.
در میان 34 کشور اروپایی، میانگین حقوق بازنشستگی سالانه از سه هزار و 377 یورو در ترکیه تا 38 هزار و 31 یورو در ایسلند متغیر است. در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا، این رقم از چهار هزار و 479 یورو در بلغارستان تا 34هزار و 413 یورو در لوکزامبورگ متغیر است.
در پایینترین رتبهبندی، میانگین حقوق بازنشستگی در کشورهای بوسنی و هرزگوین، صربستان، مونتهنگرو، کرواسی، اسلواکی، رومانی، لیتوانی، مجارستان و لتونی نیز کمتر از هشت هزار یورو است.این ارقام نشان میدهند که حقوق بازنشستگی در اروپا به چه میزان متنوع است، بهطوریکه بالاترین میزان بیش از 10 برابر کمترین مقدار است.
«نوئل وایتساید»، استاد مهمان دانشگاه آکسفورد، درباره این موضوع به یورونیوز بیزنس گفت: «برخی از کشورهای اتحادیه اروپا فقیرتر از دیگران هستند و نیاز است که خانوادهها به درآمد بازنشستگان سالخورده خود کمک کنند.»
چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا کمی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار دارند. ایتالیا بالاترین سطح حقوق بازنشستگی را در میان آنها دارد، درحالیکه اسپانیا، فرانسه و آلمان در رتبههای بعدی قرار میگیرند. حقوق بازنشستگی همچنین در تمام پنج کشور شمالی اروپا بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا است.
سیستمهای بازنشستگی متفاوت
«فیلیپ سیدل لروی»، مدیر سیاستهایAGE Platform Europe، درباره مقایسه سیستمهای بازنشستگی در اروپا به یورونیوز گفت: «مقایسه دشوار است، زیرا سیستمهای بازنشستگی مختلفند.»
او با استفاده از مثال آلمان، اسپانیا، فرانسه و بلژیک به این نکته اشاره کرد که این کشورها حقوق بازنشستگی کلانی براساس سیستم «پرداخت به ازای دریافت» دارند که توسط دولت پرداخت میشود. آنها طرحهای بازنشستگی شغلی کوچکتری هم دارند که تنها برخی از بخشها یا کارفرمایان را پوشش میدهند. او ادامه داد: «هزینههای بازنشستگی این کشورها به ازای هر نفر بالا خواهد بود، زیرا بالاترین سهم درآمد بازنشستگان از این طرحهای دولتی میآید.»
«دیوید سینکلر»، مدیرعامل «مرکز بینالمللی طول عمر بریتانیا»، تأکید کرد که معماری هر کشور در خصوص بازنشستگی یک عامل مهم در تغییرات موجود است و گفت: «تصمیمات طراحی شکل بازنشستگی که اغلب تحت تأثیر مصالح سیاسی و میراثهای تاریخی قرار دارد، روشن میکنند که چرا دو کشور با ساختارهای سنی مشابه میتوانند حقوق بازنشستگی بسیار متفاوتی داشته باشند.»
قدرت خرید حقوق بازنشستگی
این اختلافها زمانی که با استفاده از «استاندارد قدرت خرید» (PPS) اندازهگیری شوند، متفاوت خواهد بود. استانداردهای قدرت خرید هزینههای زندگی را منعکس میکنند. یک واحد «استاندارد قدرت خرید» مقدار یکسانی از کالاها و خدمات را در هر کشور خریداری میکند.
حقوق بازنشستگی براساس «استاندارد قدرت خرید» از 6 هزار و 658 یورو در بوسنی و هرزگوین تا 22 هزار و 178 یورو در لوکزامبورگ متغیر است. نسبت بالاترین به پایینترین رقم مستمری بر اساس «استاندارد قدرت خرید» تنها 3.3 است، اما در مقایسه اسمی مستمریها این نسبت 10 برابر است.
«وایتساید» اشاره میکند که در کشورهای بلوک شرقی سابق، امتیازات بازنشستگان مانند مراقبتهای بهداشتی رایگان، حملونقل و مسکن یارانهای باعث افزایش نسبت «استاندارد قدرت خرید» میشود. به عبارت دیگر، بازنشستگان به دلیل این مزایای اجتماعی، بیشتر از پول خود بهره میبرند. اسپانیا و ترکیه در رتبهبندیهای «استاندارد قدرت خرید» صعود میکنند
پس از تنظیم بر اساس قدرت خرید، رتبهبندیهای اسپانیا و ترکیه به طور چشمگیری بهبود مییابد. اسپانیا از جایگاه 13 به رتبه 4 صعود میکند و ترکیه از آخرین جایگاه، یعنی رتبه 34، به 25 میرسد. در مقابل، سوئیس از جایگاه 5 به رتبه 15 سقوط میکند و اسلواکی از رتبه 27 به 33 میرسد، مسئلهای که نشاندهنده تغییر قابلتوجهی در رتبهبندیها بر اساس «استاندارد قدرت خرید» است. «سینکلر» میگوید: «تفاوتها در استانداردهای قدرت خرید از بین نمیروند؛ چرا که استانداردهای زندگی در سنین بالاتر به چیزی بیش از مستمری بازنشستگی بستگی دارد. هزینههای مسکن، دسترسی به مراقبتهای بهداشتی و فرصتهای شغلی برای افراد مسن همگی در استاندارد زندگی مرتبط است.»
با این حال، افراد بالای 65 سال فقط حدود 86 درصد از متوسط درآمد کل جمعیت در 28 کشور اروپایی را دریافت میکنند. براساس گزارش «سازمان همکاری و توسعه اقتصادی» (OECD)، این نسبت در کشورهای حوزه بالتیک به کمتر از 70 درصد میرسد و حتی در اقتصادهای بزرگی مانند بلژیک، دانمارک و سوئیس به زیر 80 درصد افت میکند.
برای تحلیل دقیقتر این مقایسهها، بررسی میانگین حقوق بازنشستگی سالانه ناخالص در اتحادیه اروپا مفید است. طبق دادههای سال 2023 یورواستات که جدیدترین اطلاعات موجود تا اواخر سال 2025 است، این مقدار در اتحادیه اروپا برابر با 17هزار و 321 یورو در سال یا یک هزار و 443 یورو مستمری ناخالص در ماه است.
در میان 34 کشور اروپایی، میانگین حقوق بازنشستگی سالانه از سه هزار و 377 یورو در ترکیه تا 38 هزار و 31 یورو در ایسلند متغیر است. در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا، این رقم از چهار هزار و 479 یورو در بلغارستان تا 34هزار و 413 یورو در لوکزامبورگ متغیر است.
در پایینترین رتبهبندی، میانگین حقوق بازنشستگی در کشورهای بوسنی و هرزگوین، صربستان، مونتهنگرو، کرواسی، اسلواکی، رومانی، لیتوانی، مجارستان و لتونی نیز کمتر از هشت هزار یورو است.این ارقام نشان میدهند که حقوق بازنشستگی در اروپا به چه میزان متنوع است، بهطوریکه بالاترین میزان بیش از 10 برابر کمترین مقدار است.
«نوئل وایتساید»، استاد مهمان دانشگاه آکسفورد، درباره این موضوع به یورونیوز بیزنس گفت: «برخی از کشورهای اتحادیه اروپا فقیرتر از دیگران هستند و نیاز است که خانوادهها به درآمد بازنشستگان سالخورده خود کمک کنند.»
چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا کمی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار دارند. ایتالیا بالاترین سطح حقوق بازنشستگی را در میان آنها دارد، درحالیکه اسپانیا، فرانسه و آلمان در رتبههای بعدی قرار میگیرند. حقوق بازنشستگی همچنین در تمام پنج کشور شمالی اروپا بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا است.
سیستمهای بازنشستگی متفاوت
«فیلیپ سیدل لروی»، مدیر سیاستهایAGE Platform Europe، درباره مقایسه سیستمهای بازنشستگی در اروپا به یورونیوز گفت: «مقایسه دشوار است، زیرا سیستمهای بازنشستگی مختلفند.»
او با استفاده از مثال آلمان، اسپانیا، فرانسه و بلژیک به این نکته اشاره کرد که این کشورها حقوق بازنشستگی کلانی براساس سیستم «پرداخت به ازای دریافت» دارند که توسط دولت پرداخت میشود. آنها طرحهای بازنشستگی شغلی کوچکتری هم دارند که تنها برخی از بخشها یا کارفرمایان را پوشش میدهند. او ادامه داد: «هزینههای بازنشستگی این کشورها به ازای هر نفر بالا خواهد بود، زیرا بالاترین سهم درآمد بازنشستگان از این طرحهای دولتی میآید.»
«دیوید سینکلر»، مدیرعامل «مرکز بینالمللی طول عمر بریتانیا»، تأکید کرد که معماری هر کشور در خصوص بازنشستگی یک عامل مهم در تغییرات موجود است و گفت: «تصمیمات طراحی شکل بازنشستگی که اغلب تحت تأثیر مصالح سیاسی و میراثهای تاریخی قرار دارد، روشن میکنند که چرا دو کشور با ساختارهای سنی مشابه میتوانند حقوق بازنشستگی بسیار متفاوتی داشته باشند.»
قدرت خرید حقوق بازنشستگی
این اختلافها زمانی که با استفاده از «استاندارد قدرت خرید» (PPS) اندازهگیری شوند، متفاوت خواهد بود. استانداردهای قدرت خرید هزینههای زندگی را منعکس میکنند. یک واحد «استاندارد قدرت خرید» مقدار یکسانی از کالاها و خدمات را در هر کشور خریداری میکند.
حقوق بازنشستگی براساس «استاندارد قدرت خرید» از 6 هزار و 658 یورو در بوسنی و هرزگوین تا 22 هزار و 178 یورو در لوکزامبورگ متغیر است. نسبت بالاترین به پایینترین رقم مستمری بر اساس «استاندارد قدرت خرید» تنها 3.3 است، اما در مقایسه اسمی مستمریها این نسبت 10 برابر است.
«وایتساید» اشاره میکند که در کشورهای بلوک شرقی سابق، امتیازات بازنشستگان مانند مراقبتهای بهداشتی رایگان، حملونقل و مسکن یارانهای باعث افزایش نسبت «استاندارد قدرت خرید» میشود. به عبارت دیگر، بازنشستگان به دلیل این مزایای اجتماعی، بیشتر از پول خود بهره میبرند. اسپانیا و ترکیه در رتبهبندیهای «استاندارد قدرت خرید» صعود میکنند
پس از تنظیم بر اساس قدرت خرید، رتبهبندیهای اسپانیا و ترکیه به طور چشمگیری بهبود مییابد. اسپانیا از جایگاه 13 به رتبه 4 صعود میکند و ترکیه از آخرین جایگاه، یعنی رتبه 34، به 25 میرسد. در مقابل، سوئیس از جایگاه 5 به رتبه 15 سقوط میکند و اسلواکی از رتبه 27 به 33 میرسد، مسئلهای که نشاندهنده تغییر قابلتوجهی در رتبهبندیها بر اساس «استاندارد قدرت خرید» است. «سینکلر» میگوید: «تفاوتها در استانداردهای قدرت خرید از بین نمیروند؛ چرا که استانداردهای زندگی در سنین بالاتر به چیزی بیش از مستمری بازنشستگی بستگی دارد. هزینههای مسکن، دسترسی به مراقبتهای بهداشتی و فرصتهای شغلی برای افراد مسن همگی در استاندارد زندگی مرتبط است.»