سیمان ایران و فرصت صادراتی در همسایگی
حمیدرضا بیاتینیا کاشانی روزنامه نگار
در حالی که کشورهای همسایه با کمبود تولید یا رشد پروژههای زیرساختی مواجهاند، سیمان ایران میتواند سهم قابل توجهی از این بازارها را به دست آورد. این مهم نیازمند حضور فعال و سازمانیافته هلدینگهای بزرگ با شبکههای تولید و توزیع گسترده است. صنعت سیمان، با تکیه بر مزیتهای ساختاری و موقعیت جغرافیایی ممتاز ایران، پتانسیل بالایی برای صادرات به بازارهای آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه و شبهقاره هند دارد. وفور مواد اولیه، هزینه تولید رقابتی و دسترسی نسبی به انرژی، فرصتهای صادراتی را برای سیمان ایران افزایش داده است.
ظرفیت 6.77 تریلیون تومانی
شرکت سرمایهگذاری تأمیناجتماعی (شستا) با ظرفیت و زیرساختهای موجود، نقش کلیدی در تحقق این هدف ایفا میکند. آمارهای رسمی نشان میدهند که شرکتهای سیمانی زیرمجموعه شستا در آذرماه، صادراتی به ارزش چشمگیر ۶ هزار و ۷۷۲ میلیارد تومان داشتهاند. این آمار، نشاندهنده جایگاه برجسته شستا در توسعه صادرات سیمان و تقویت جایگاه ایران در بازارهای جهانی است. شستا با تکیه بر این دستاورد، به دنبال گسترش صادرات و افزایش سهم ایران در بازارهای هدف است. بر اساس آمارهای منتشرشده، شرکتهای سیمانی زیرمجموعه شستا در مجموع توانستهاند در آذرماه صادراتی به ارزش ۶ هزار و ۷۷۲ میلیارد تومان به ثبت برسانند. در این میان، شرکت سیمان شاهرود با صادراتی معادل هزار و ۷۴۱ میلیارد تومان در جایگاه نخست قرار دارد و بهعنوان بزرگترین صادرکننده سیمان در میان شرکتهای وابسته به شستا شناخته میشود. این عملکرد نشان میدهد حتی واحدهای مستقر در مناطق داخلی کشور نیز میتوانند با برنامهریزی مناسب، لجستیک کارآمد و بازاریابی هدفمند، سهم بالایی از بازارهای صادراتی را به دست آورند. پس از سیمان شاهرود، شرکت سیمان خوزستان با صادرات هزار و ۳۲۴ میلیارد تومان در رتبه دوم قرار گرفته است. موقعیت جغرافیایی این شرکت، دسترسی به بنادر جنوبی و نزدیکی به بازارهای مهمی همچون عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس، نقش تعیینکنندهای در این حجم از صادرات داشته است.
این شرکت بهواسطه همین مزیتها، میتواند در آینده نیز یکی از پیشرانهای اصلی صادرات سیمان شستا باقی بماند. در رده بعدی، شرکتهای سیمان سبهان و سیمان سپاهان قرار دارند که هر یک به ترتیب ۶۳۳ و ۶۳۱ میلیارد تومان صادرات را ثبت کردهاند.
این دو شرکت با تکیه بر ظرفیت تولید قابل توجه و سابقه حضور در بازارهای داخلی و خارجی توانستهاند جایگاه خود را در سبد صادراتی شستا تثبیت کنند. سیمان ارومیه نیز با صادراتی معادل ۵۸۰ میلیارد تومان، یکی دیگر از شرکتهای کلیدی این مجموعه به شمار میرود؛ شرکتی که بهدلیل نزدیکی به مرزهای شمالغرب کشور، امکان صادرات به کشورهای همسایه را با هزینه کمتر و سرعت بالاتر در اختیار دارد.
سیمان مازندران با ۴۰۷ میلیارد تومان و سیمان صوفیان با ۳۷۹ میلیارد تومان صادرات، در ردههای بعدی قرار گرفتهاند. این دو شرکت نشان میدهند حتی واحدهای واقع در شمال کشور نیز میتوانند با استفاده از مسیرهای متنوع حملونقل، در بازار صادراتی نقشآفرینی کنند. همچنین سیمان ساوه با صادرات ۳۱۱ میلیارد تومان، سیمان نیریز با ۲۹۸ میلیارد تومان و سیمان قائن با ۲۲۹ میلیارد تومان قرار دارند که مجموع عملکرد آنها نشاندهنده فعال بودن طیف وسیعی از شرکتهای شستا در فرایند صادرات است. در میان شرکتهایی با حجم صادرات کمتر، سیمان شرق با ۹۴ میلیارد تومان و سیمان فارسنو با ۷۱ میلیارد تومان صادرات ثبت کردهاند. هرچند سهم این شرکتها در مقایسه با واحدهای بزرگتر محدودتر است، اما حضور آنها در جمع صادرکنندگان، نشاندهنده تلاش شستا برای استفاده حداکثری از ظرفیت تمامی شرکتهای زیرمجموعه است. در نهایت، سیمان آبیک با ۳۵ میلیارد تومان، سیمان خاش با ۱۷ میلیارد تومان، سیمان دورود با ۱۶ میلیارد تومان، سیمان خزر با ۵ میلیارد تومان و سیمان غرب با یک میلیارد تومان صادرات، پایینترین ارقام را به خود اختصاص دادهاند، با این حال همین ارقام نیز بیانگر آن است که حتی شرکتهای کوچکتر نیز در زنجیره صادرات نقش دارند.
مزایای افزایش صادرات سیمان
باید به این نکته اشاره کرد که شستا با در اختیار داشتن مجموعهای متنوع و گسترده از شرکتهای سیمانی در مناطق مختلف کشور، از شمال و شمالغرب گرفته تا جنوب، شرق و مرکز ایران، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین بازیگران صنعت سیمان به شمار میرود.
این پراکندگی جغرافیایی، علاوه بر کاهش ریسک تمرکز تولید، امکان بهرهبرداری همزمان از مسیرهای متنوع صادراتی شامل مرزهای زمینی، بنادر جنوبی و حتی کریدورهای ترانزیتی منطقهای را فراهم کرده است.
چنین ظرفیتی به شستا این امکان را میدهد که در مواجهه با محدودیتهای مقطعی حملونقل، تغییرات مقرراتی یا نوسانات تقاضا در یک بازار خاص، بهسرعت مسیرها و بازارهای جایگزین را فعال کند؛ مزیتی که در شرایط پرریسک تجارت خارجی منطقه، اهمیت راهبردی بالایی دارد. از منظر اقتصادی، صادرات سیمان بهعنوان یکی از محصولات پایه صنعتی، نقش مهمی در تعمیق صادرات غیرنفتی کشور ایفا میکند.
حضور فعال صنعت سیمان در بازارهای خارجی، به افزایش سهم کالاهای صنعتی در سبد صادراتی کمک کرده و ساختار صادرات ایران را از خامفروشی و وابستگی به چند قلم کالای محدود، به سمت تنوع و پایداری بیشتر سوق میدهد. این موضوع بهویژه در شرایط نوسانات بازار انرژی، تحریمها و عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی، اهمیتی دوچندان دارد و میتواند به افزایش تابآوری اقتصاد ملی کمک کند.
توسعه، اشتغال و ثبات
همچنین برای سازمان تأمیناجتماعی و مجموعه شستا، توسعه صادرات سیمان صرفاً یک دستاورد تجاری کوتاهمدت نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد کلان برای افزایش سودآوری پایدار، بهبود جریان نقدی و کاهش ریسکهای وابستگی به بازار داخلی محسوب میشود. تقویت درآمدهای ارزی شرکتهای تابعه، امکان برنامهریزی مالی دقیقتر، افزایش بازده سرمایهگذاریها و ارتقای ارزش داراییهای تحت مدیریت شستا را فراهم میکند. در نهایت، این فرایند به تقویت پشتوانه مالی سازمان تأمیناجتماعی منجر شده و ظرفیت این نهاد بزرگ اجتماعی را برای ایفای تعهدات بلندمدت خود در قبال بیمهشدگان و بازنشستگان افزایش میدهد. از سوی دیگر، توسعه صادرات نقش مستقیمی در تثبیت تولید و حفظ اشتغال در صنعت سیمان دارد. استمرار صادرات، از ایجاد نوسانات شدید در تولید کارخانهها جلوگیری کرده و مانع از کاهش ظرفیت یا تعطیلی خطوط تولید در دورههای رکود بازار داخلی میشود. این موضوع بهطور مستقیم با امنیت شغلی هزاران نیروی کار و اشتغال غیرمستقیم در زنجیرههایی مانند حملونقل، خدمات فنی و بازرگانی مرتبط است. به بیان دیگر، صادرات سیمان نهتنها یک فعالیت اقتصادی، بلکه ابزاری برای حفظ ثبات اقتصادی و صنعتی نیز محسوب میشود. این درحالی است کعه حضور پایدار در بازارهای صادراتی، شرکتهای سیمانی را به ارتقای کیفیت محصولات، رعایت استانداردهای بینالمللی، بهینهسازی مصرف انرژی و کاهش شدت انرژی در فرآیند تولید سوق میدهد. با توجه به اینکه صنعت سیمان یکی از صنایع انرژیبر محسوب میشود، حرکت به سمت بهرهوری بالاتر و استفاده از فناوریهای نوین، میتواند همزمان منافع اقتصادی و زیستمحیطی به همراه داشته باشد. این روند، در بلندمدت جایگاه صنعت سیمان ایران را در رقابت منطقهای ارتقا داده و امکان ورود به بازارهای با استانداردهای سختگیرانهتر را نیز فراهم میکند.در این میان، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران یک مزیت مکمل و تعیینکننده برای صادرات سیمان به شمار میرود. همجواری با کشورهایی که به دلیل بازسازی زیرساختها، رشد جمعیت شهری یا کمبود ظرفیت تولید داخلی، با تقاضای فزاینده برای مصالح ساختمانی مواجهاند، فرصت مناسبی برای صادرات پایدار ایجاد کرده است.
ظرفیت 6.77 تریلیون تومانی
شرکت سرمایهگذاری تأمیناجتماعی (شستا) با ظرفیت و زیرساختهای موجود، نقش کلیدی در تحقق این هدف ایفا میکند. آمارهای رسمی نشان میدهند که شرکتهای سیمانی زیرمجموعه شستا در آذرماه، صادراتی به ارزش چشمگیر ۶ هزار و ۷۷۲ میلیارد تومان داشتهاند. این آمار، نشاندهنده جایگاه برجسته شستا در توسعه صادرات سیمان و تقویت جایگاه ایران در بازارهای جهانی است. شستا با تکیه بر این دستاورد، به دنبال گسترش صادرات و افزایش سهم ایران در بازارهای هدف است. بر اساس آمارهای منتشرشده، شرکتهای سیمانی زیرمجموعه شستا در مجموع توانستهاند در آذرماه صادراتی به ارزش ۶ هزار و ۷۷۲ میلیارد تومان به ثبت برسانند. در این میان، شرکت سیمان شاهرود با صادراتی معادل هزار و ۷۴۱ میلیارد تومان در جایگاه نخست قرار دارد و بهعنوان بزرگترین صادرکننده سیمان در میان شرکتهای وابسته به شستا شناخته میشود. این عملکرد نشان میدهد حتی واحدهای مستقر در مناطق داخلی کشور نیز میتوانند با برنامهریزی مناسب، لجستیک کارآمد و بازاریابی هدفمند، سهم بالایی از بازارهای صادراتی را به دست آورند. پس از سیمان شاهرود، شرکت سیمان خوزستان با صادرات هزار و ۳۲۴ میلیارد تومان در رتبه دوم قرار گرفته است. موقعیت جغرافیایی این شرکت، دسترسی به بنادر جنوبی و نزدیکی به بازارهای مهمی همچون عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس، نقش تعیینکنندهای در این حجم از صادرات داشته است.
این شرکت بهواسطه همین مزیتها، میتواند در آینده نیز یکی از پیشرانهای اصلی صادرات سیمان شستا باقی بماند. در رده بعدی، شرکتهای سیمان سبهان و سیمان سپاهان قرار دارند که هر یک به ترتیب ۶۳۳ و ۶۳۱ میلیارد تومان صادرات را ثبت کردهاند.
این دو شرکت با تکیه بر ظرفیت تولید قابل توجه و سابقه حضور در بازارهای داخلی و خارجی توانستهاند جایگاه خود را در سبد صادراتی شستا تثبیت کنند. سیمان ارومیه نیز با صادراتی معادل ۵۸۰ میلیارد تومان، یکی دیگر از شرکتهای کلیدی این مجموعه به شمار میرود؛ شرکتی که بهدلیل نزدیکی به مرزهای شمالغرب کشور، امکان صادرات به کشورهای همسایه را با هزینه کمتر و سرعت بالاتر در اختیار دارد.
سیمان مازندران با ۴۰۷ میلیارد تومان و سیمان صوفیان با ۳۷۹ میلیارد تومان صادرات، در ردههای بعدی قرار گرفتهاند. این دو شرکت نشان میدهند حتی واحدهای واقع در شمال کشور نیز میتوانند با استفاده از مسیرهای متنوع حملونقل، در بازار صادراتی نقشآفرینی کنند. همچنین سیمان ساوه با صادرات ۳۱۱ میلیارد تومان، سیمان نیریز با ۲۹۸ میلیارد تومان و سیمان قائن با ۲۲۹ میلیارد تومان قرار دارند که مجموع عملکرد آنها نشاندهنده فعال بودن طیف وسیعی از شرکتهای شستا در فرایند صادرات است. در میان شرکتهایی با حجم صادرات کمتر، سیمان شرق با ۹۴ میلیارد تومان و سیمان فارسنو با ۷۱ میلیارد تومان صادرات ثبت کردهاند. هرچند سهم این شرکتها در مقایسه با واحدهای بزرگتر محدودتر است، اما حضور آنها در جمع صادرکنندگان، نشاندهنده تلاش شستا برای استفاده حداکثری از ظرفیت تمامی شرکتهای زیرمجموعه است. در نهایت، سیمان آبیک با ۳۵ میلیارد تومان، سیمان خاش با ۱۷ میلیارد تومان، سیمان دورود با ۱۶ میلیارد تومان، سیمان خزر با ۵ میلیارد تومان و سیمان غرب با یک میلیارد تومان صادرات، پایینترین ارقام را به خود اختصاص دادهاند، با این حال همین ارقام نیز بیانگر آن است که حتی شرکتهای کوچکتر نیز در زنجیره صادرات نقش دارند.
مزایای افزایش صادرات سیمان
باید به این نکته اشاره کرد که شستا با در اختیار داشتن مجموعهای متنوع و گسترده از شرکتهای سیمانی در مناطق مختلف کشور، از شمال و شمالغرب گرفته تا جنوب، شرق و مرکز ایران، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین بازیگران صنعت سیمان به شمار میرود.
این پراکندگی جغرافیایی، علاوه بر کاهش ریسک تمرکز تولید، امکان بهرهبرداری همزمان از مسیرهای متنوع صادراتی شامل مرزهای زمینی، بنادر جنوبی و حتی کریدورهای ترانزیتی منطقهای را فراهم کرده است.
چنین ظرفیتی به شستا این امکان را میدهد که در مواجهه با محدودیتهای مقطعی حملونقل، تغییرات مقرراتی یا نوسانات تقاضا در یک بازار خاص، بهسرعت مسیرها و بازارهای جایگزین را فعال کند؛ مزیتی که در شرایط پرریسک تجارت خارجی منطقه، اهمیت راهبردی بالایی دارد. از منظر اقتصادی، صادرات سیمان بهعنوان یکی از محصولات پایه صنعتی، نقش مهمی در تعمیق صادرات غیرنفتی کشور ایفا میکند.
حضور فعال صنعت سیمان در بازارهای خارجی، به افزایش سهم کالاهای صنعتی در سبد صادراتی کمک کرده و ساختار صادرات ایران را از خامفروشی و وابستگی به چند قلم کالای محدود، به سمت تنوع و پایداری بیشتر سوق میدهد. این موضوع بهویژه در شرایط نوسانات بازار انرژی، تحریمها و عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی، اهمیتی دوچندان دارد و میتواند به افزایش تابآوری اقتصاد ملی کمک کند.
توسعه، اشتغال و ثبات
همچنین برای سازمان تأمیناجتماعی و مجموعه شستا، توسعه صادرات سیمان صرفاً یک دستاورد تجاری کوتاهمدت نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد کلان برای افزایش سودآوری پایدار، بهبود جریان نقدی و کاهش ریسکهای وابستگی به بازار داخلی محسوب میشود. تقویت درآمدهای ارزی شرکتهای تابعه، امکان برنامهریزی مالی دقیقتر، افزایش بازده سرمایهگذاریها و ارتقای ارزش داراییهای تحت مدیریت شستا را فراهم میکند. در نهایت، این فرایند به تقویت پشتوانه مالی سازمان تأمیناجتماعی منجر شده و ظرفیت این نهاد بزرگ اجتماعی را برای ایفای تعهدات بلندمدت خود در قبال بیمهشدگان و بازنشستگان افزایش میدهد. از سوی دیگر، توسعه صادرات نقش مستقیمی در تثبیت تولید و حفظ اشتغال در صنعت سیمان دارد. استمرار صادرات، از ایجاد نوسانات شدید در تولید کارخانهها جلوگیری کرده و مانع از کاهش ظرفیت یا تعطیلی خطوط تولید در دورههای رکود بازار داخلی میشود. این موضوع بهطور مستقیم با امنیت شغلی هزاران نیروی کار و اشتغال غیرمستقیم در زنجیرههایی مانند حملونقل، خدمات فنی و بازرگانی مرتبط است. به بیان دیگر، صادرات سیمان نهتنها یک فعالیت اقتصادی، بلکه ابزاری برای حفظ ثبات اقتصادی و صنعتی نیز محسوب میشود. این درحالی است کعه حضور پایدار در بازارهای صادراتی، شرکتهای سیمانی را به ارتقای کیفیت محصولات، رعایت استانداردهای بینالمللی، بهینهسازی مصرف انرژی و کاهش شدت انرژی در فرآیند تولید سوق میدهد. با توجه به اینکه صنعت سیمان یکی از صنایع انرژیبر محسوب میشود، حرکت به سمت بهرهوری بالاتر و استفاده از فناوریهای نوین، میتواند همزمان منافع اقتصادی و زیستمحیطی به همراه داشته باشد. این روند، در بلندمدت جایگاه صنعت سیمان ایران را در رقابت منطقهای ارتقا داده و امکان ورود به بازارهای با استانداردهای سختگیرانهتر را نیز فراهم میکند.در این میان، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران یک مزیت مکمل و تعیینکننده برای صادرات سیمان به شمار میرود. همجواری با کشورهایی که به دلیل بازسازی زیرساختها، رشد جمعیت شهری یا کمبود ظرفیت تولید داخلی، با تقاضای فزاینده برای مصالح ساختمانی مواجهاند، فرصت مناسبی برای صادرات پایدار ایجاد کرده است.