3 پیشنهاد برای ارز تک نرخی
حسین پیرمؤذن نایبرئیس اتاق ایران
تکنرخی کردن ارز یکی از قدیمیترین مطالبات اقتصاددانان و از مهمترین اصلاحات ساختاری در اقتصاد ایران قلمداد میشود. در چنین وضعیتی باید توجه داشت هرگونه اقدام در این راستا ضروریست با در نظر گرفتن آثار تورمی و معیشتی آن انجام گیرد؛ بهویژه حمایت از دهکهای پایین جامعه که در معرض آسیبهای ناشی از افزایش قیمت کالاهای اساسی و خدمات بعد از تکنرخی شدن ارز هستند. در رابطه با اثرات این موضوع نیز باید متذکر شد مبارزه با رانت و فساد اولین اثر مثبتی است که ارز تکنرخی برای اقتصاد به همراه دارد. در این زمینه، اختلاف بین نرخ رسمی ارز و نرخ بازار آزاد، زمینهساز رانتهای کلان و تخصیص ناعادلانه منابع ارزی به گروههایی میشود؛ پدیدهای که در طول سالیان گذشته به خوبی لمس شده است. رسیدن به شفافیت اقتصادی نیز دومین اثر مثبت محسوب میشود. وجود یک نرخ واقعی و واحد به شفافسازی قیمتها و هزینههای تولید کمک میکند و مانع پنهانکاری و حسابسازی شرکتها میشود. همچنین تقویت رقابتپذیری و سرمایهگذاری در اقتصاد کشور که در آن ارز با یک نرخ مشخص عرضه میشود، نیز از دیگر تأثیرات این موضوع به شمار میرود. در مقابل، نوسانات ارزی چندگانه موجب ریسک بالا در سرمایهگذاری داخلی و خارجی شده است. در حالی که نرخ واحد، افق روشنی برای برنامهریزی ایجاد میکند، در همین ارتباط باید به کاهش هزینههای دولت نیز اشاره کرد. تخصیص ارز یارانهای فشار مضاعفی بر منابع ارزی کشور وارد میکند و در بسیاری موارد به جای مصرفکننده نهایی، واسطهها از این یارانه بهرهمند میشوند. این درحالیست که تک نرخی کردن ارز نیز با چالشهایی نیز روبهرو است. یکی از این مشکلات، تورم ناشی از این موضوع خواهد بود. تجربه حذف ارز ترجیحی در سالهای گذشته نشان داد این اقدام منجر به جهش قیمتی در برخی کالاهای اساسی میشود. افزایش تورم نقطهبهنقطه، بهویژه برای دهکهای پایین، فشار روانی و معیشتی بهدنبال دارد. از طرفی، برای اجرای موفق سیاست تکنرخی شدن ارز میتوان پیشنهاداتی را ارائه داد، در وهله اول دولت باید برای ثبات اقتصادی و مهار تورم، برنامهریزی کند. شرط اول برای اجرای این سیاست، مهار تورم و تثبیت نرخ ارز است. مادامی که انتظارات تورمی بالا باشد، نرخ واحد کارایی نخواهد داشت. در وهله دوم نیز تأمین ذخایر ارزی قابل اتکا نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است، بانک مرکزی باید توان مداخله مؤثر در بازار ارز برای مدیریت نوسانات را داشته باشد. از سوی دیگر، باید حذف تدریجی و برنامهریزیشده ارز ترجیحی را در برنامه قرار داد. در وهله سوم، یکسانسازی نرخ ارز باید مرحلهای و همراه با پیشآگاهی باشد. علاوه بر این، نوسانات نرخ ارز، رکود تورمی و کمبود نقدینگی، چالشهای کلیدی تولیدکنندگان هستند. کاهش تقاضای داخلی و قدرت خرید مردم، حجم تولید و فروش را تحت تأثیر مستقیم قرار خواهد داد .