کودکان و حواسپرتی دیجیتال
استفاده روزافزون از رسانههای اجتماعی در میان کودکان، اکنون به یک نگرانی جدی در دنیای مدرن تبدیل شده است. مطالعهای جدید که توسط موسسه پزشکی «کارولینسکا» در سوئد انجام شد، ارتباط مستقیم بین استفاده از این رسانهها و افزایش اختلال کمتوجهی و بیشفعالی (ADHD) در کودکان را آشکار میسازد. این تحقیق نه تنها به بررسی رفتارهای دیجیتال کودکان پرداخته است، بلکه درک تازهای از تاثیرات طولانیمدت این رسانهها بر سلامت روانی نسل جدید ارائه میدهد.
تهدیدی جدید برای تمرکز کودکان
در این مطالعه، بیش از هشت هزار کودک از سنین ۱۰ تا ۱۴ سال مورد بررسی قرار گرفتند. این کودکان به سه گروه مختلف تقسیم شدند: گروهی که بیشتر از رسانههای اجتماعی استفاده میکردند، گروهی که زمان خود را به بازیهای دیجیتال میپرداختند، و گروهی که وقت خود را صرف تماشای ویدیوها میکردند. نتایج نشان داد که تنها استفاده از رسانههای اجتماعی ارتباط معناداری با افزایش نشانههای کمتوجهی دارد. جالب است که استفاده از بازیها یا تماشای ویدیوها هیچگونه تاثیری بر افزایش اختلال کمتوجهی نداشت. این یافتهها حتی پس از کنترل عوامل اجتماعی و ژنتیکی ثابت ماندند.
مکانیزم اثرگذاری این رسانهها بر توجه کودکان همچنان مبهم است، اما به نظر میرسد که رسانههای اجتماعی با ارائه حواسپرتیهای مداوم، تمرکز پایدار بر یک فعالیت خاص را دشوار میکنند. هر چند که چنین تاثیراتی به اندازهای بزرگ نیست که کودک را به محدوده تشخیصی ADHD وارد کند، اما در صورتی که بسیاری از کودکان به این شیوه رفتار کنند، ممکن است این تغییرات در سطح جمعیت به شکل قابل توجهی محسوس شوند.
رسانههای اجتماعی و اختلالات ذهنی
مطالعات نشان میدهند که طی یک یا دو دهه اخیر، زمان استفاده از رسانههای اجتماعی به طور قابل توجهی افزایش یافته است. نوجوانان اکنون به طور میانگین پنج ساعت در روز را آنلاین سپری میکنند که بیشتر این زمان در رسانههای اجتماعی میگذرد. آمار نشان میدهد که درصد نوجوانانی که «همیشه آنلاین هستند»، از ۲۴ درصد در سال ۲۰۱۵ به ۴۶ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این تغییرات در الگوی استفاده میتواند بخشی از دلایل افزایش تشخیصهای ADHD در سالهای اخیر باشد.
پرسش مهم این است که چه اقداماتی میتوان برای مقابله با این اثرات انجام داد؟ در حالی که بسیاری از کشورها هنوز محدودیتهای سنی برای استفاده از رسانههای اجتماعی دارند، کشورهای پیشرفته مانند استرالیا در تلاشند تا با قوانینی جدید، کنترل بیشتری بر استفاده کودکان از این پلتفرمها اعمال کنند. از دسامبر ۲۰۲۵، استرالیا قوانینی تصویب کرده است که طبق آن، شرکتهای رسانهای باید اطمینان حاصل کنند که کاربران آنها حداقل ۱۶ سال سن دارند. این اقدام میتواند الگویی برای سایر کشورها باشد تا راهکارهایی مشابه برای مقابله با تاثیرات منفی رسانههای اجتماعی بر سلامت روانی کودکان پیدا کنند.
مجموعه این تحقیقات و تدابیر قانونی، نگرانیها و پرسشهای جدیدی را درباره تاثیرات رسانههای اجتماعی بر نسل آینده به میان میآورد و ضروری است که جوامع برای حفاظت از سلامت روانی کودکان اقدامات مؤثری انجام دهند.
تهدیدی جدید برای تمرکز کودکان
در این مطالعه، بیش از هشت هزار کودک از سنین ۱۰ تا ۱۴ سال مورد بررسی قرار گرفتند. این کودکان به سه گروه مختلف تقسیم شدند: گروهی که بیشتر از رسانههای اجتماعی استفاده میکردند، گروهی که زمان خود را به بازیهای دیجیتال میپرداختند، و گروهی که وقت خود را صرف تماشای ویدیوها میکردند. نتایج نشان داد که تنها استفاده از رسانههای اجتماعی ارتباط معناداری با افزایش نشانههای کمتوجهی دارد. جالب است که استفاده از بازیها یا تماشای ویدیوها هیچگونه تاثیری بر افزایش اختلال کمتوجهی نداشت. این یافتهها حتی پس از کنترل عوامل اجتماعی و ژنتیکی ثابت ماندند.
مکانیزم اثرگذاری این رسانهها بر توجه کودکان همچنان مبهم است، اما به نظر میرسد که رسانههای اجتماعی با ارائه حواسپرتیهای مداوم، تمرکز پایدار بر یک فعالیت خاص را دشوار میکنند. هر چند که چنین تاثیراتی به اندازهای بزرگ نیست که کودک را به محدوده تشخیصی ADHD وارد کند، اما در صورتی که بسیاری از کودکان به این شیوه رفتار کنند، ممکن است این تغییرات در سطح جمعیت به شکل قابل توجهی محسوس شوند.
رسانههای اجتماعی و اختلالات ذهنی
مطالعات نشان میدهند که طی یک یا دو دهه اخیر، زمان استفاده از رسانههای اجتماعی به طور قابل توجهی افزایش یافته است. نوجوانان اکنون به طور میانگین پنج ساعت در روز را آنلاین سپری میکنند که بیشتر این زمان در رسانههای اجتماعی میگذرد. آمار نشان میدهد که درصد نوجوانانی که «همیشه آنلاین هستند»، از ۲۴ درصد در سال ۲۰۱۵ به ۴۶ درصد در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این تغییرات در الگوی استفاده میتواند بخشی از دلایل افزایش تشخیصهای ADHD در سالهای اخیر باشد.
پرسش مهم این است که چه اقداماتی میتوان برای مقابله با این اثرات انجام داد؟ در حالی که بسیاری از کشورها هنوز محدودیتهای سنی برای استفاده از رسانههای اجتماعی دارند، کشورهای پیشرفته مانند استرالیا در تلاشند تا با قوانینی جدید، کنترل بیشتری بر استفاده کودکان از این پلتفرمها اعمال کنند. از دسامبر ۲۰۲۵، استرالیا قوانینی تصویب کرده است که طبق آن، شرکتهای رسانهای باید اطمینان حاصل کنند که کاربران آنها حداقل ۱۶ سال سن دارند. این اقدام میتواند الگویی برای سایر کشورها باشد تا راهکارهایی مشابه برای مقابله با تاثیرات منفی رسانههای اجتماعی بر سلامت روانی کودکان پیدا کنند.
مجموعه این تحقیقات و تدابیر قانونی، نگرانیها و پرسشهای جدیدی را درباره تاثیرات رسانههای اجتماعی بر نسل آینده به میان میآورد و ضروری است که جوامع برای حفاظت از سلامت روانی کودکان اقدامات مؤثری انجام دهند.