شفافسازی کسر یک درصد از کمک مسکن بازنشستگان
سازمان تأمیناجتماعی برای نخستینبار بخشنامهای مبنی بر ضرورت رضایت کتبی مستمریبگیران جهت کسر یک درصد از کمک هزینه مسکن صادر کرد تا حقوق خصوصی افراد رعایت شود
مهین داوری
سازمان تأمیناجتماعی در ۱۶ مهرماه سال جاری با ابلاغ بخشنامه «نحوه کسر مبلغ یک درصد کمک هزینه مسکن مستمریبگیران» اعلام کرد اگر بازنشستهای تمایل ندارد، یک درصد از حق مسکن او به عنوان «حق عضویت» به کانونهای بازنشستگان تعلق گیرد، باید به صورت کتبی به شعب سازمان اطلاع دهد. این مصوبه برخی ابهامات و پرسشهایی را در بین جامعه مخاطب ایجاد کرده است. آتیهنو به منظور شفافسازی این موضوع با برخی از کارشناسان، رؤسای کانونها و مسئولان سازمان تأمیناجتماعی به گفتوگو نشسته که در ادامه میآید.
کانونها و تأمین منابع مالی از کسر یک درصد
علی دهقانکیا، رئیس کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران، در تبیین منطق پشت مصوبه کسر یک درصد از کمک هزینه مسکن، به تلاشهای پیشکسوتان کانون مانند مرحوم آقایان خباز، فرهادی، فیضی و پاکزاد در دورهای که آقای رزاق صادق قائممقام سازمان بود، اشاره کرد. وی در گفتوگو با آتیهنو افزود: «در آن زمان، هنوز «حق مسکن» به عنوان یک مزیت ثابت ایجاد نشده بود. با پیگیری این عزیزان، برای اولینبار کمک هزینه مسکن (که در آن زمان مبلغ ۷۰ تا ۹۰ تومان بود) برای بازنشستگان در نظر گرفته شد.
دهقانکیا ادامه داد: «پس از این موفقیت، بازنشستگان از مدیریت وقت سازمان درخواست کردند که به منظور اداره امور کانونها، یک درصد از همین مبلغ به کانونها اختصاص یابد که این درخواست با موافقت روبهرو شد.»
او تأکید کرد: «ما نیازی به گرفتن رضایت جداگانه از مردم نداریم، زیرا این تصمیم (کسر یک درصد) از همان ابتدا و در قالب همان توافق اصلی برای ایجاد حق مسکن گرفته شده است. زمانی که سازمان مبلغ ۹۰ تومانی را تصویب کرد، مشروط شد که یک درصد آن به کانونها تعلق گیرد.»
دهقانکیا تصریح کرد: «در این صورت گرفتن رضایت مجدد از تکتک بازنشستگان برای موضوعی که در «قرارداد اولیه» گنجانده شده، ضروری به نظر نمیرسد.»
رئیس کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران به این نکته اشاره کرد که با گذشت بیش از ۲۲ سال، چرا اعتراض به این مصوبه اکنون مطرح شده است. او افزود: «این رویه به صورت مستمر و طی سالهای متمادی اجرا شده است. اگر فردی ناراضی بود، میتوانست از همان ابتدا مراجعه کرده و درخواست توقف آن را ارائه دهد.»
دهقانکیا با مقایسه درآمد ناشی از مصوبه فعلی با حق قانونی کانون، گفت: «بر اساس اساسنامه، ما مجازیم مثلاً از فردی که ۱۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان مستمری دریافت میکند، مبلغ ۱۰۳ هزار تومان در سال به عنوان حق عضویت دریافت کنیم که این کاملاً مطابق قانون است.»
او در ادامه افزود: «بر اساس مفاد اساسنامه، کانون میتواند حق عضویت بیشتری از اعضا بگیرد؛ معادل یک درصد حداقل دستمزد.»
رئیس کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران در ادامه گفت: «متأسفانه برخی مراجع نظارتی و حتی مسئولان داخلی سازمان از پیشینه و جزئیات این مصوبه اطلاع دقیقی ندارند. آقای بازرسی کل کشور و حتی برخی مسئولان در حراست سازمان تأمیناجتماعی و اعضای فعلی هیأت مدیره، در جریان چگونگی شکلگیری این مصوبه نیستند.»
دهقانکیا تصریح کرد: «با این محاسبات، به نظرم سازمان و هیأت مدیره کار خوبی نکردند. معاونت فرهنگی سازمان به ما اعلام کرده که حراست و هیأتمدیره اصرار به گرفتن مصوبه داشتند و در نهایت با پیگیری آنها، بخشنامه کسر یک درصد از سوی سازمان ابلاغ شد.»
او با ابراز تعجب از حساسیت ایجاد شده حول این موضوع گفت: «ما که همواره در کنار سازمان تأمیناجتماعی ایستادهایم و برای بقای آن تلاش کردهایم، حالا این حاشیهسازیها برای کسر درصد حق عضویت برای ما تعجببرانگیز است.»
دهقانکیا همچنین به اقدامات کانون برای جلب اعتماد اعضا و مقابله با جو سازیهای فضای مجازی اشاره کرد و گفت: «برای تقویت اعتمادسازی، گزارشهای مالی و اقدامات انجامشده در مجمع سالیانه به اعضاء ارائه میشود. کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران باید سایتی راهاندازی کند تا تمام گزارشها و عملکردهای کانون در آنجا اطلاعرسانی شود.»
کسر یک درصد در گذشته خودکار بود
اصغر حسنپور، مدیرکل امور فرهنگی و اجتماعی سازمان تأمیناجتماعی، در پاسخ به این سوال که چرا سازمان پس از ۲۲ سال اقدام به ابلاغ بخشنامه اخیر کرده است، تأکید کرد که هدف اصلی از انتشار این بخشنامه «شفافسازی» و «رعایت حقوق خصوصی افراد» است. حسنپور توضیح داد که بر اساس نظر حقوقی سازمان، کسر هر مبلغ از حقوق افراد باید با «رضایت آگاهانه» آنها صورت گیرد و مستمریبگیران باید آگاه شوند که این مبلغ کسر شده به صورت اختیاری بوده است. بنابراین، سازمان از طریق ارسال پیامک به تمامی بازنشستگان اطلاعرسانی کرده تا از این موضوع مطلع شوند.
او اضافه کرد: «سازمان تأمیناجتماعی موظف است در راستای سهجانبهگرایی و مطابق مصوبات شورای عالی و هیأت امنای سازمان با تشکلهای بازنشستگان همکاری کند و از آنها حمایت نماید.» حسنپور همچنین اظهار کرد که پرداخت یک درصد از کمک هزینه مسکن مستمریبگیران به کانونها، به عنوان حق عضویت در این کانونها لحاظ میشود.
مدیرکل امور فرهنگی سازمان تأمیناجتماعی با رد شائبههای مختلف درباره انگیزه سازمان، توضیح داد که آغاز کسر یک درصد بر اساس مصوبات شورای عالی و ضوابط سازمان به اوایل دهه ۸۰ بازمیگردد و بحثهای جدید در این زمینه از سال ۱۴۰۲ آغاز شده است. او افزود که درخواستهایی از سوی برخی مستمریبگیران و نهادهای نظارتی مطرح شده بود مبنی بر «چرا و با چه مجوزی این مبلغ کسر میشود؟» و بر اساس همین سؤالات، سازمان تصمیم به اصلاح و تصویب بخشنامه جدید در سال ۱۴۰۳ گرفت.
حسنپور مصوبه جدید را پاسخ به درخواستهای نهادهای نظارتی و بازنشستگان دانست و تأکید کرد که هدف آن شفافسازی و رعایت حقوق مستمریبگیران است. وی افزود که در گذشته پیشفرض عضویت خودکار در کانونها وجود داشت، اما امکان انصراف از کسر وجود داشت.
مدیرکل امور فرهنگی سازمان تأمیناجتماعی در توضیح بخشنامه جدید گفت که اکنون هر فردی که بازنشسته میشود، برای کسر یک درصد باید رضایتنامه کتبی ارائه دهد و این رضایتنامه در پرونده فرد نگهداری میشود. در صورت بروز هرگونه سوال در آینده مبنی بر اینکه چرا مبلغی کسر شده است، سازمان میتواند سند معتبر دال بر رضایت فرد ارائه کند.
حسنپور افزود: «اداره کل حقوقی سازمان اعلام کرده که مطابق اصول حاکم بر اموال و داراییهای خصوصی، اخذ رضایتنامه کتبی از افراد برای کسر این یک درصد الزامی است. زیرا این حق و حقوق شخصی افراد است و برای کسر آن باید رضایت وجود داشته باشد.»
او همچنین به تحلیل اقتصادی این موضوع پرداخت و گفت: «اگرچه یک درصد مبلغی معادل ۲۷۰ هزار تومان کمک هزینه مسکن برای یک نفر ممکن است مبلغ کمی به نظر برسد، اما وقتی این مبلغ را در تعداد ۴ میلیون بازنشسته ضرب کنیم، به رقمی بیش از ۱۱ میلیارد تومان در ماه و حدود ۱۳۰ میلیارد تومان در سال میرسد که تأمین منابع کانونها از این محل انجام میشود. بنابراین، شفافسازی در مورد این مبلغ و نحوه تخصیص آن بسیار ضروری است.»
حسنپور در ادامه به تبصره ۵ سالانه برنامه بودجه مصوب سالجاری اشاره کرد و گفت که مستمریبگیران تا پایان سال ۱۴۰۴ کمکهای جانبی مانند ۴۴۰ هزار تومان کمک به تأمین معیشت (خواربار) و ۲۷۰ هزار تومان کمک هزینه مسکن به طور ماهیانه دریافت میکنند. این مبلغها علاوه بر مستمریهایی است که به بازنشستگان پرداخت میشود.
او در توضیح چگونگی توزیع یک درصد کسر شده گفت: «این مبلغ طبق ضوابط هیأت مدیره سازمان به سهمهای مختلفی تقسیم میشود؛ ۸۰ درصد به کانونهای شهرستانی، ۱۰ درصد به کانونهای استانی، ۲ درصد به کانونهای عالی و ۸ درصد برای تأمین هزینههای خرید، رهن، اجاره و تجهیزات اداری ساختمانهای کانونها تخصیص مییابد.»
مدیرکل امور فرهنگی و اجتماعی سازمان تأمیناجتماعی در پاسخ به سوالی درباره تبعات عدم رضایت از کسر یک درصد، گفت: «از این پس، تنها در صورتی که فرد رضایتنامه کتبی ارائه دهد، کسر یک درصد انجام خواهد شد. اگر فردی نخواهد که این مبلغ از حقوقش کسر شود، هیچ مبلغی از وی کسر نخواهد شد.»
او همچنین اشاره کرد که کانونهای بازنشستگان به عنوان تشکلهای مستقل از سازمان تأمیناجتماعی مجوز خود را از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت کشور دریافت میکنند و سازمان هیچ نظارتی بر فرآیندهای داخلی و صورتهای مالی کانونها ندارد.
حسنپور در پاسخ به سؤالی درباره انصراف از کسر یک درصد گفت: «انصراف از این کسر به معنای محرومیت از خدمات عمومی سازمان تأمیناجتماعی نخواهد بود. خدماتی مانند تسهیلات بانک رفاه، طرح گردشگری و بیمه تکمیلی به تمام مستمریبگیران تعلق میگیرد و این خدمات منوط به عضویت در کانون نیست.»
او در نهایت تأکید کرد خدمات اختصاصی که کانونها به اعضای خود ارائه میدهند، مشروط به عضویت در کانونها است، از این رو بازنشستگان باید آگاهانه و با رضایت کامل در خصوص عضویت و کسر یک درصد تصمیمگیری کنند.
کانونها و تأمین منابع مالی از کسر یک درصد
علی دهقانکیا، رئیس کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران، در تبیین منطق پشت مصوبه کسر یک درصد از کمک هزینه مسکن، به تلاشهای پیشکسوتان کانون مانند مرحوم آقایان خباز، فرهادی، فیضی و پاکزاد در دورهای که آقای رزاق صادق قائممقام سازمان بود، اشاره کرد. وی در گفتوگو با آتیهنو افزود: «در آن زمان، هنوز «حق مسکن» به عنوان یک مزیت ثابت ایجاد نشده بود. با پیگیری این عزیزان، برای اولینبار کمک هزینه مسکن (که در آن زمان مبلغ ۷۰ تا ۹۰ تومان بود) برای بازنشستگان در نظر گرفته شد.
دهقانکیا ادامه داد: «پس از این موفقیت، بازنشستگان از مدیریت وقت سازمان درخواست کردند که به منظور اداره امور کانونها، یک درصد از همین مبلغ به کانونها اختصاص یابد که این درخواست با موافقت روبهرو شد.»
او تأکید کرد: «ما نیازی به گرفتن رضایت جداگانه از مردم نداریم، زیرا این تصمیم (کسر یک درصد) از همان ابتدا و در قالب همان توافق اصلی برای ایجاد حق مسکن گرفته شده است. زمانی که سازمان مبلغ ۹۰ تومانی را تصویب کرد، مشروط شد که یک درصد آن به کانونها تعلق گیرد.»
دهقانکیا تصریح کرد: «در این صورت گرفتن رضایت مجدد از تکتک بازنشستگان برای موضوعی که در «قرارداد اولیه» گنجانده شده، ضروری به نظر نمیرسد.»
رئیس کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران به این نکته اشاره کرد که با گذشت بیش از ۲۲ سال، چرا اعتراض به این مصوبه اکنون مطرح شده است. او افزود: «این رویه به صورت مستمر و طی سالهای متمادی اجرا شده است. اگر فردی ناراضی بود، میتوانست از همان ابتدا مراجعه کرده و درخواست توقف آن را ارائه دهد.»
دهقانکیا با مقایسه درآمد ناشی از مصوبه فعلی با حق قانونی کانون، گفت: «بر اساس اساسنامه، ما مجازیم مثلاً از فردی که ۱۰ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان مستمری دریافت میکند، مبلغ ۱۰۳ هزار تومان در سال به عنوان حق عضویت دریافت کنیم که این کاملاً مطابق قانون است.»
او در ادامه افزود: «بر اساس مفاد اساسنامه، کانون میتواند حق عضویت بیشتری از اعضا بگیرد؛ معادل یک درصد حداقل دستمزد.»
رئیس کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران در ادامه گفت: «متأسفانه برخی مراجع نظارتی و حتی مسئولان داخلی سازمان از پیشینه و جزئیات این مصوبه اطلاع دقیقی ندارند. آقای بازرسی کل کشور و حتی برخی مسئولان در حراست سازمان تأمیناجتماعی و اعضای فعلی هیأت مدیره، در جریان چگونگی شکلگیری این مصوبه نیستند.»
دهقانکیا تصریح کرد: «با این محاسبات، به نظرم سازمان و هیأت مدیره کار خوبی نکردند. معاونت فرهنگی سازمان به ما اعلام کرده که حراست و هیأتمدیره اصرار به گرفتن مصوبه داشتند و در نهایت با پیگیری آنها، بخشنامه کسر یک درصد از سوی سازمان ابلاغ شد.»
او با ابراز تعجب از حساسیت ایجاد شده حول این موضوع گفت: «ما که همواره در کنار سازمان تأمیناجتماعی ایستادهایم و برای بقای آن تلاش کردهایم، حالا این حاشیهسازیها برای کسر درصد حق عضویت برای ما تعجببرانگیز است.»
دهقانکیا همچنین به اقدامات کانون برای جلب اعتماد اعضا و مقابله با جو سازیهای فضای مجازی اشاره کرد و گفت: «برای تقویت اعتمادسازی، گزارشهای مالی و اقدامات انجامشده در مجمع سالیانه به اعضاء ارائه میشود. کانون بازنشستگان تأمیناجتماعی استان تهران باید سایتی راهاندازی کند تا تمام گزارشها و عملکردهای کانون در آنجا اطلاعرسانی شود.»
کسر یک درصد در گذشته خودکار بود
اصغر حسنپور، مدیرکل امور فرهنگی و اجتماعی سازمان تأمیناجتماعی، در پاسخ به این سوال که چرا سازمان پس از ۲۲ سال اقدام به ابلاغ بخشنامه اخیر کرده است، تأکید کرد که هدف اصلی از انتشار این بخشنامه «شفافسازی» و «رعایت حقوق خصوصی افراد» است. حسنپور توضیح داد که بر اساس نظر حقوقی سازمان، کسر هر مبلغ از حقوق افراد باید با «رضایت آگاهانه» آنها صورت گیرد و مستمریبگیران باید آگاه شوند که این مبلغ کسر شده به صورت اختیاری بوده است. بنابراین، سازمان از طریق ارسال پیامک به تمامی بازنشستگان اطلاعرسانی کرده تا از این موضوع مطلع شوند.
او اضافه کرد: «سازمان تأمیناجتماعی موظف است در راستای سهجانبهگرایی و مطابق مصوبات شورای عالی و هیأت امنای سازمان با تشکلهای بازنشستگان همکاری کند و از آنها حمایت نماید.» حسنپور همچنین اظهار کرد که پرداخت یک درصد از کمک هزینه مسکن مستمریبگیران به کانونها، به عنوان حق عضویت در این کانونها لحاظ میشود.
مدیرکل امور فرهنگی سازمان تأمیناجتماعی با رد شائبههای مختلف درباره انگیزه سازمان، توضیح داد که آغاز کسر یک درصد بر اساس مصوبات شورای عالی و ضوابط سازمان به اوایل دهه ۸۰ بازمیگردد و بحثهای جدید در این زمینه از سال ۱۴۰۲ آغاز شده است. او افزود که درخواستهایی از سوی برخی مستمریبگیران و نهادهای نظارتی مطرح شده بود مبنی بر «چرا و با چه مجوزی این مبلغ کسر میشود؟» و بر اساس همین سؤالات، سازمان تصمیم به اصلاح و تصویب بخشنامه جدید در سال ۱۴۰۳ گرفت.
حسنپور مصوبه جدید را پاسخ به درخواستهای نهادهای نظارتی و بازنشستگان دانست و تأکید کرد که هدف آن شفافسازی و رعایت حقوق مستمریبگیران است. وی افزود که در گذشته پیشفرض عضویت خودکار در کانونها وجود داشت، اما امکان انصراف از کسر وجود داشت.
مدیرکل امور فرهنگی سازمان تأمیناجتماعی در توضیح بخشنامه جدید گفت که اکنون هر فردی که بازنشسته میشود، برای کسر یک درصد باید رضایتنامه کتبی ارائه دهد و این رضایتنامه در پرونده فرد نگهداری میشود. در صورت بروز هرگونه سوال در آینده مبنی بر اینکه چرا مبلغی کسر شده است، سازمان میتواند سند معتبر دال بر رضایت فرد ارائه کند.
حسنپور افزود: «اداره کل حقوقی سازمان اعلام کرده که مطابق اصول حاکم بر اموال و داراییهای خصوصی، اخذ رضایتنامه کتبی از افراد برای کسر این یک درصد الزامی است. زیرا این حق و حقوق شخصی افراد است و برای کسر آن باید رضایت وجود داشته باشد.»
او همچنین به تحلیل اقتصادی این موضوع پرداخت و گفت: «اگرچه یک درصد مبلغی معادل ۲۷۰ هزار تومان کمک هزینه مسکن برای یک نفر ممکن است مبلغ کمی به نظر برسد، اما وقتی این مبلغ را در تعداد ۴ میلیون بازنشسته ضرب کنیم، به رقمی بیش از ۱۱ میلیارد تومان در ماه و حدود ۱۳۰ میلیارد تومان در سال میرسد که تأمین منابع کانونها از این محل انجام میشود. بنابراین، شفافسازی در مورد این مبلغ و نحوه تخصیص آن بسیار ضروری است.»
حسنپور در ادامه به تبصره ۵ سالانه برنامه بودجه مصوب سالجاری اشاره کرد و گفت که مستمریبگیران تا پایان سال ۱۴۰۴ کمکهای جانبی مانند ۴۴۰ هزار تومان کمک به تأمین معیشت (خواربار) و ۲۷۰ هزار تومان کمک هزینه مسکن به طور ماهیانه دریافت میکنند. این مبلغها علاوه بر مستمریهایی است که به بازنشستگان پرداخت میشود.
او در توضیح چگونگی توزیع یک درصد کسر شده گفت: «این مبلغ طبق ضوابط هیأت مدیره سازمان به سهمهای مختلفی تقسیم میشود؛ ۸۰ درصد به کانونهای شهرستانی، ۱۰ درصد به کانونهای استانی، ۲ درصد به کانونهای عالی و ۸ درصد برای تأمین هزینههای خرید، رهن، اجاره و تجهیزات اداری ساختمانهای کانونها تخصیص مییابد.»
مدیرکل امور فرهنگی و اجتماعی سازمان تأمیناجتماعی در پاسخ به سوالی درباره تبعات عدم رضایت از کسر یک درصد، گفت: «از این پس، تنها در صورتی که فرد رضایتنامه کتبی ارائه دهد، کسر یک درصد انجام خواهد شد. اگر فردی نخواهد که این مبلغ از حقوقش کسر شود، هیچ مبلغی از وی کسر نخواهد شد.»
او همچنین اشاره کرد که کانونهای بازنشستگان به عنوان تشکلهای مستقل از سازمان تأمیناجتماعی مجوز خود را از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و وزارت کشور دریافت میکنند و سازمان هیچ نظارتی بر فرآیندهای داخلی و صورتهای مالی کانونها ندارد.
حسنپور در پاسخ به سؤالی درباره انصراف از کسر یک درصد گفت: «انصراف از این کسر به معنای محرومیت از خدمات عمومی سازمان تأمیناجتماعی نخواهد بود. خدماتی مانند تسهیلات بانک رفاه، طرح گردشگری و بیمه تکمیلی به تمام مستمریبگیران تعلق میگیرد و این خدمات منوط به عضویت در کانون نیست.»
او در نهایت تأکید کرد خدمات اختصاصی که کانونها به اعضای خود ارائه میدهند، مشروط به عضویت در کانونها است، از این رو بازنشستگان باید آگاهانه و با رضایت کامل در خصوص عضویت و کسر یک درصد تصمیمگیری کنند.