انقلاب اسلامی در کنار هشت سال دفاع مقدس، کودتای 28 مرداد، جنگ جهانی دوم و انقلاب مشروطه مهم‌ترین رویدادهای صد سال اخیر ایران را تشکیل می‌دهند. آثار مکتوب بسیاری از این رویدادها الهام گرفته‌اند و شاعران و نویسندگان زیادی تحت تاثیر این رخدادها به خلق آثار ادبی دست زده‌اند. کتابگردی این هفته به معرفی چند اثر درباره انقلاب اسلامی اختصاص دارد.

 ده شاعر انقلاب از نگاه یک افغان

محمدکاظم کاظمی، شاعر افغان که سال‌هاست در ایران زندگی می‌کند، در کتابی با عنوان «ده شاعر انقلاب» به نقد و بررسی ده تن از شاعران شاخص انقلاب اسلامی پرداخته است. او در این کتاب با تمرکز بر دهه 60 و 70 قیصر امین‌پور، مهرداد اوستا، سیدحسن حسینی، طاهره صفارزاده، نصرالله مردانی، سلمان هراتی، علی معلم دامغانی، علی موسوی گرمارودی، حمید سبزواری و احمد عزیزی را انتخاب کرده که از همان سال‌های نخست انقلاب با اشعارشان نام‌آور شدند.کاظمی برای پرهیز از حجیم شدن کتاب، از ارائه نمونه آثار شاعران پرهیز می‌کند. در این اثر، سروده‌های شاعران به ضرورت بازخوانی انتقادی آن‌ها ارائه شده‌اند و از رهگذر این مسئله، مخاطب می‌تواند با نمونه شعر جمعی از شاعران انقلاب اسلامی آشنا شود. به گمان کاظمی، در شعر حمید سبزواری که او را پیشکسوت شعر انقلاب می‌نامد، نسبت به جریان انقلاب تعهد محتوایی وجود دارد. اشعار اوستا نمودار تسلط بسیار بر قالب‌ها و اسلوب‌های کهن است. پیشگامی طاهره صفارزاده در شعر نو انقلاب در آثارش مشهود است. در کارهای موسوی گرمارودی، مانند «خط خون» پیشگامی در نوعی از شعر نو آیینی بیشتر نمود دارد. به باور این شاعر افغان، در شعر علی معلم احیای قالب مثنوی با ایجاد تلفیقی از نوگرایی و باستان‌گرایی به چشم می‌خورد. در اشعار قیصر امین‌پور تعادل و جامعیت دیده می‌شود. کاظمی در کتاب خود، حمید سبزواری را از وارثان سنت قصیده‌سرایی قدیم و در نقطه مقابل شاعری تصویرپرداز چون نصرالله مردانی می‌داند. کاظمی در این کتاب تنها به نقد شاعران اکتفا نکرده است و در کنار آن با یادآوری بعضی نکات دیدگاه‌های خود را در مورد گونه‌های مختلف شعر بیان کرده است. کتاب «ده شاعر انقلاب» تولید مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری است که در 360 صفحه، قطع رقعی و در تیراژ 2500 جلد و با قیمت 5 هزار و 500 توسط سوره مهر منتشر شده است.

 خورشید بر کدام شانه می‌تابد؟

تا به حال رمانی با موضوع انقلاب اسلامی خوانده‌اید؟ به نظر می‌رسد نخستین رمانی که درباره انقلاب اسلامی نوشته شده، «زنده‌باد مرگ» ناصر ایرانی است؛ رمانی با دید روشنفکری. هرچند پیش از آن محمود گلابدره‌ای «لحظه‌های انقلاب» را که فضایی خاطره‌گونه دارد نوشت. از دیگر داستان‌های با موضوع انقلاب می‌توان به «خداحافظ برادر» محمدرضا سرشار، «سیاه‌چمن» امیرحسین فردی و «اسیر زمان» اسماعیل فصیح اشاره کرد. برخی از رمان‌هایی که با موضوع انقلاب در این سال‌ها منتشر شدند به بررسی شرایط اجتماعی مردم ایران در مناطق محروم پرداخته‌اند؛ ازجمله رمان «خورشید بر شانه راستشان می‌تابید» که موفق به کسب رتبه سوم جشنواره داستان انقلاب سال ۸۹ شد. این کتاب پنجمین کتاب جواد افهمی است که رمان‌های «سوران سرد» و «ستاره‌های دب‌اصغر» و مجموعه داستان‌های «تاکسی سمند» را راهی بازار نشر کرده است.. خورشید بر شانه راستشان می‌تابید، که از دیدگاه اول‌شخص روایت می‌شود، به نوعی حاصل هشت سال زندگی نویسنده در بلوچستان و همزیستی با مردمان بلوچ آن منطقه است که هم‌زمان با روایت داستانی عاشقانه، از زندگی و فقر و باورها و سنت‌های مردمان بلوچ می‌گوید و روایتی خواندنی از تضاد عشق با تعصبات قومی مردمان بلوچ می‌سازد.