تنها یک روز زمان لازم بود تا اقدامات اقتصادی دولت پس از لغو تحریم‌ها آغاز شود. 

برگزاری همایش «اقتصاد ایران بدون تحریم» که دو هفته پیش با حضور حسن روحانی، رئیس‌جمهور، وزرای اقتصادی و فعالان بخش خصوصی برگزار شد، مقدمه‌ای بود بر مذاکرات گسترده تجاری، اقتصادی و نفتی ایران با شرکای خارجی. در این میان باید به سفر شی جی پینگ، رئیس‌جمهور چین، به ایران و متعاقبا سفر حسن روحانی به ایتالیا و فرانسه و گشودن فصل جدیدی از روابط اقتصادی ایران با این کشورها اشاره کرد. رئیس‌جمهور چین پس از 14 سال به ایران آمد و روحانی هم حدود یک دهه پس از آخرین سفر رئیس‌جمهور اسبق ایران به اروپا، راهی قاره سبز شد. تمام نشریات معتبر بین‌المللی به این سفر توجهی ویژه نشان دادند و آن را نشانه بازگشت ایران به اقتصاد جهانی ارزیابی کردند. 

با این حال برگزاری همایش هوانوردی ایران 2016 با حضور 85 شرکت معروف هوایی از 35 کشور جهان در تهران، که هفته گذشته برگزار شد، اوج توانایی ایران در جذب سرشناسان یکی از مهم‌ترین صنایع جهان یعنی صنعت هوانوردی به شمار می‌آید. حضور مسئولان شرکت فرانسوی ایرباس در این اجلاس بیش از همه به چشم می‌آمد. 

نمایندگان شرکت هواپیمایی بوئینگ، که در مالکیت آمریکاست، نیز مایل به حضور در اجلاس بودند، لیکن به دلیل آنچه مقامات برگزارکننده اجلاس آن را مشکلات مربوط به ویزا دانستند، نمایندگان بوئینگ غایب بزرگ اجلاس تهران به شمار آمدند. 

در اهمیت این همایش همان بس که برخی خبرگزاری‌ها ازجمله رویترز آن را دمیدن جانی تازه به صنعت هواپیمایی جهان ارزیابی کردند. رویترز گزارش داد که صنعت هواپیمایی جهان در حال حاضر با رکود بزرگی مواجه است. 

عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی ایران، اعلام کرده که ایران درصدد خرید 450 فروند هواپیمای مسافربری است و ازجمله قرارداد خرید 114 فروند ایرباس در جریان سفر روحانی به فرانسه نهایی شد. حجم این قرارداد بالغ بر 20 میلیارد دلار است که برای صنعت هوایی جهان، که سالیانه 120 میلیارد دلار فروش هواپیمای نو دارد، شوکی بزرگ به حساب می‌آید. البته به گزارش رویترز، در جریان سفر روحانی به اروپا قراردادهای مهمی چون همکاری دوباره ایران‌خودرو و پژو فرانسه هم نهایی شده است. این خودروساز بزرگ اروپایی قرار است با مدل‌های جدید و در قالب قراردادی که منجر به تقویت صنعت خودروسازی ایران هم خواهد شد، دوباره شریک صنایع خودروسازی ایران شود. در سوی دیگر قراردادهای جدید نفت و گاز و پتروشیمی ایران هم در حال نهایی شدن است. 

در این قالب هم ایران قراردادهای بلندمدت نفت و گاز را با شرکای خارجی منعقد خواهد کرد تا بدین ترتیب مانع از حضور زودگذر و کوتاه‌مدت شرکت‌های نفتی خارجی در ایران شود. چنین اندیشه‌ای از آنجا شکل گرفت که در جریان تحریم‌های گسترده علیه ایران، که از تیر 90 تا آذرماه 94 به طول انجامید، شرکت‌های نفتی با این استدلال که قراردادشان به پایان رسیده یا شرایط فسخ آن به‌آسانی دیده شده، راه خروج از ایران را در پیش گرفتند. وزارت نفت قراردادهای جدید را به گونه‌ای تنظیم کرده که رفتن شرکای خارجی از بخش صنعت نفت و گاز ایران به این راحتی مقدور نباشد. 

البته در این میان تحرکات دیگری هم در عرصه‌های مختلف اقتصادی دیده شده است. لغو تحریم‌های ژاپن علیه ایران و اعلام سفر شینزو ابه، نخست‌وزیر ژاپن به ایران، سفر مقامات اقتصادی کره‌جنوبی به ایران، لغو کامل تحریم صنعت بیمه ایران، بازگشت نفت‌کش‌های ایرانی به بنادر اروپایی، بازگشت نفت‌کش‌های سایر کشورها به بنادر نفتی ایران همچون بندر خارک ازجمله این تحرکات به حساب می‌آید.

 

  ایران بزرگ‌ترین اقتصاد برگشته به دنیا

همین فعل‌وانفعالات باعث شد تا برخی خبرگزاری‌های خارجی از جمله بی‌بی‌سی از ایران به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد بازگشته به دنیا پس از اتحاد جماهیر سابق شوروی یاد کنند. صندوق بین‌المللی پول هم طی گزارشی با اشاره به افزایش ۵۷ میلیارد دلاری تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۱۴ اعلام کرد: «ایران با وجود تحریم‌ها توانسته رتبه خود را به‌عنوان هجدهمین اقتصاد بزرگ دنیا در این سال حفظ کند.» صندوق بین‌المللی پول در گزارش چشم‌انداز اقتصادی جهان، که هفته گذشته منتشر شد، تولید ناخالص داخلی ایران براساس شاخص قدرت خرید در سال 2014 را یک ‌تریلیون و 334 میلیارد دلار اعلام کرد.

تولید ناخالص داخلی ایران در این سال نسبت به سال 2013 بالغ بر 57 میلیارد دلار افزایش داشته است. همین اعداد و ارقام باعث شده تا برخی رسانه‌ها هم از ایران به‌عنوان بازاری که نمی‌شود بر جذابیت‌های آن چشم بست، یاد کنند. فعالان اقتصادی اروپایی و شرق آسیا هم چنین دیدگاهی را به‌صراحت ابراز می‌کنند. ازجمله هفته گذشته مایکل توکوس، رئیس اتاق بازرگانی ایران و آلمان، گفت که بسیاری از شرکت‌های اروپایی لحظه‌شماری می‌کردند تا با لغو تحریم‌ها به ایران برگردند و از رقبا جا نمانند. این فعال اقتصادی اروپا درواقع اعتراف می‌کند که بازار ایران به حدی جذاب است که با وجود تداوم رفتارهای نه‌چندان مثبت آمریکا در قبال همکاری اقتصادی با ایران، این شرکت‌ها باز هم مایل به حضور گسترده در بازار ایران هستند. حسن روحانی، رئیس‌جمهور، راز این جذابیت را در مرکز بودن ایران در منطقه خاورمیانه و آسیای میانه و قفقاز عنوان کرده است. روحانی می‌گوید: «دسترسی به ایران یعنی دسترسی به بازار 75 میلیونی ایران و بازار 450 میلیونی منطقه.»