داروخانهداری در خانه؟!
سمیرا عظیمینژاد
شاید باورش سخت باشد، اما دریایی از عوارض و بیماریها در خانه تکتک ایرانیها موج میزند یا بهتر است بگوییم در دریایی از عوارض و بیماریها موج میزنیم، اما خودمان از آن خبر نداریم. این پدیده به شکل خزندهای به خانه اغلب ایرانیها راه پیدا کرده است، به طوری که حالا دیگر با اطمینان میتوان از نهادینه شدن «داروخانههای خانگی» در کانون خانوادههای ایرانی سخن گفت.
سطحینگری است اگر فکر کنیم پدیده در حال شیوع داروخانههای خانگی، مشکلی خرد در نظام سلامت به حساب میآید، زیرا رواج این پدیده خطرناک کل ساختار نظام سلامت را تحت تاثیر قرار داده است. همین که هر خانواده ایرانی در گوشهای از خانهاش، جایی برای تلنبار کردن داروهای رنگارنگ تعبیه کرده است و روزبهروز هم بر ذخایر این داروخانه خانگیاش میافزاید، همین اتفاق بهظاهر ساده، فرآیند بهداشت و درمان را با اختلال جدی مواجه میکند.
باسواد و بیسواد هم ندارد، این روزها حتی خیلی از افراد تحصیلکرده جامعه هم بدشان نمیآید انواع و اقسام داروها را جمعآوری کنند تا در زمان بیماری، بهزعم خودشان از مراجعه به پزشک بینیاز شوند. با فراگیر شدن دنیای مجازی و امکان جستوجوی اینترنتی خواص داروها، نقش داروخانههای خانگی هم بسیار پررنگتر شده است و بسیاری احساس میکنند میتوانند با یک جستوجوی ساده، داروی مورد نیازشان را از داروخانه خانگیشان بیرون بکشند و خوددرمانی کنند.
رشد فزاینده خوددرمانی و تجویزهای خودسرانه، فقط یک چشمه از عوارض جبرانناپذیر گسترش داروخانههای خانگی است. داروخانههای خانگی را میتوان یک پدیده تمام ایرانی به حساب آورد که شاید با توجه به گستردگی و فراگیری آن بهندرت بتوان نظیرش را در کمتر کشوری پیدا کرد.
داروخانههای خانگی به حال خود رها شدهاند
دکتر محمود الیاسی، دبیر شورای داروخانههای استان تهران، ریشه این مشکل را در مباحث فرهنگی میداند و به آتیهنو میگوید: «باید با آمار و آموزش و فرهنگسازی به مردم آگاهی بدهیم که وجود داروخانههای خانگی تا چه حد میتواند برای سلامتی آنها مضر باشد.» به گفته الیاسی، سالهاست که کار فرهنگی برای جمعآوری داروخانههای خانگی انجام نشده و این موضوع به حال خود رها شده است: «وقتی کار فرهنگی در این خصوص صورت نگرفته، نباید انتظار داشت که مردم برای جمعآوری پدیده داروخانههای خانگی همکاری کنند.»
به اعتقاد الیاسی، اینکه داروهای تاریخ انقضا گذشته در خانهها چه بلایی میتواند بر سر سلامت انسان بیاورد و یا اینکه تجویز خودسرانه دارو از داروخانههای خانگی میتواند حتی روند بیماری را بدتر کند، اطلاعاتی حیاتی است که اینگونه اطلاعات هشداردهنده در طول سالها به مردم داده نشده است.
از نظر الیاسی، برای رفع این مشکل میتوان سامانهای برای تحویل داروخانههای خانگی مردم راهاندازی کرد تا آنها با میل شخصی خود، داروهای تلنبارشده در خانهها را تحویل دهند. البته او بر این باور است که این سامانه وقتی جواب میدهد که فعالیتهای فرهنگی در جامعه نهادینه شده باشد و مردم عمیقا با تبعات و ضررهای داروخانه خانگی آشنا باشند، زیرا در غیر این صورت، حتی با جمعآوری کامل داروخانههای خانگی، این احتمال وجود دارد که مردم دوباره به تشکیل مجدد داروخانههای خانگی روی بیاورند.
تدوین راهنمای بالینی، راهحل ریشهای
دکتر شهابالدین جنیدی جعفری، عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان کشور، در گفتوگو با آتیهنو از منظر دیگری به این مسئله نگاه میکند و میگوید: «نبود راهنمای بالینی در نظام سلامت ایران به افزایش تجویزهای غیرمنطقی دارو دامن زده است و درواقع، حدود اختیارات پزشک برای تجویز دارو، نظم و قانون خاصی ندارد.»
نبود راهنمای بالینی در نظام سلامت، به عقیده جنیدی جعفری به بحث افزایش داروخانههای خانگی دامن زده است: «هماکنون میبینیم که پزشکان مختلف برای بیماریهای یکسان، داروهای بسیار متفاوتی تجویز میکنند. جالب است وقتی بیماری از یک داروی خاص نتیجه نمیگیرد، به پزشک دیگری مراجعه میکند و آن پزشک هم داروهای خودش را تجویز میکند. این شرایط باعث میشود بیمار داروهای قبلی را مصرف نکند و آنها در خانه تلنبار شوند.»
به گفته این عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان کشور، پایش دقیقی هم روی داروهای تجویزی انجام نمیشود: «پزشک و نظام سلامت، پیگیر مصرف داروهای تجویزشده برای بیمار نمیشوند، در حالی که قاعدتا باید پزشک نحوه مصرف دارو از سوی بیمار را کنترل کند تا در صورت جواب نگرفتن از یک داروی خاص، داروی دیگری برای بیمار تجویز شود، اما در کشور ما بارها پیش آمده که بیمار داروهایش را نصفه و نیمه رها کرده و سراغ داروهای دیگری رفته است، بدون آنکه پزشک معالجش از این موضوع مطلع باشد.»
از داروهای ارزان تا فراموشی نظام ارجاع
برای بسیاری از ایرانیها، دارو بهعنوان فرآوردهای خطرناک با احتمال عوارض بالا مطرح نیست. خیلیها رنگ و شکل و شمایل بعضی قرصها را حفظ میکنند و خودسرانه آن دارو را از داروخانه خانگیشان بیرون میکشند. حتی عدهای پا را فراتر میگذارند و برای فرار از بیماری احتمالی که فکر میکنند در آینده به آن مبتلا میشوند، داروی یک بیماری خاص را با تجویز خود مصرف میکنند.
جنیدی جعفری بر این باور است که پایین بودن قیمت دارو در ایران نیز بر فراگیر شدن داروخانههای خانگی دامن زده است: «دسترسی آسان و ارزان بودن بسیاری از داروها در ایران، باعث رونق داروخانههای خانگی شده است. اگرچه در داروخانههای خانگی، بسیاری از داروهای تخصصی و فوقتخصصی گرانقیمت هم دیده میشود، اما اغلب داروهای موجود در داروخانههای خانگی ایران، بسیار ارزانقیمت هستند و در گوشه خانه خاک میخورند.»
جدی گرفته نشدن نظام ارجاع و سطحبندی هم دلیل دیگر رونق داروخانههای خانگی است که دبیر انجمن داروسازان تهران به آن اشاره میکند: «وقتی بیمار میتواند به هر پزشکی که تمایل داشت مراجعه کند و داروهای متفاوتی با تجویز پزشکان متفاوت بگیرد، معلوم است که در این وضعیت، حجم داروهای تجویزی و بیاستفاده افزایش پیدا میکند و پدیده داروخانههای خانگی شکل میگیرد، اما اگر نظام ارجاع نهادینه شده باشد، بیمار فقط با مشورت پزشک خانواده و با یک دوز منطقی و کنترلشده داروی مورد نیازش را دریافت میکند و چهبسا برای برخی بیماریها اصلا نیاز نباشد دارویی دریافت کند.»
داروخانههای خانگی، منابع بیمهها را میبلعند
وجود هر داروخانه خانگی به این معناست که علاوه بر جیب بیمار، بخشی از اعتبارات نظام سلامت و منابع بیمهها نیز برای شکلگیری آن داروخانه خانگی هدر رفته است.
جنیدی جعفری با اشاره به همین معضل تاکید میکند: «بسیار جای تاسف دارد که به دلیل نبود راهنمای بالینی و خلأ نظام ارجاع، بیمهها مجبورند برای گسترش داروخانههای خانگی هزینه کنند. یعنی منابع بیمهشدهها به پای تجهیز داروخانههای خانگی میرود که نهتنها به نفع بیمار نیست، بلکه سلامت بیمار را هم به مخاطره میاندازد.»
این کارشناس دارویی عنوان میکند که علاوه بر این تغییرات بنیادین، نیاز است که فرهنگ دارویی مردم را هم تغییر دهیم و با آموزش و فرهنگسازی بکوشیم عادت ذخیره دارو در منزل را از فرهنگ ایرانی پاک کنیم. البته نباید فراموش کرد که ذخیره هر دارویی در منزل مضر و مذموم نیست، بلکه در بسیاری از نظامهای توسعهیافته سلامت هم شاهد هستیم که در خانه بسیاری از شهروندان، جعبه کمکهای اولیه، محلولهای ضدعفونی، محلولهای شستوشو برای جلوگیری از عفونت، برخی مسکنهای ساده و فرآوردههای موضعی ضدسوختگی برای موارد اضطراری وجود دارد. فقط مشکل اینجاست که در کشور ما در بسیاری از خانهها نه جعبه کمکهای اولیه وجود دارد و نه خیلی از افراد با مراقبتهای اولیه آشنایی دارند، اما در عوض داروهای تخصصی را در خانه تلنبار میکنند که جیبشان را خالی و سلامتشان را تهدید میکند.
ارسال دیدگاه
ضمیمه
تیتر خبرها
