گزارش کتاب
میرزاده عشقی که بود؟
عشقی: سیمای نجیب یک آنارشیست محمد قائد نشر ماهی چاپ دوم 1397 قیمت:35000 تومان
حسین سبحانی
با آغاز مشروطه، فضایی برای انتقادهای تند روزنامهنگاران نوپا نسبت به حکومت فراهم شد و یکی از روزنامهنگارانی که جانش را بر سر این موضوع گذاشت، «میرزاده عشقی» بود. شخصیتی که در اذهان مردم، تبدیل به قهرمان و چهرهای اسطورهای شد که جلو انحرافهای بعد از مشروطه و استبداد رضاخانی ایستاد. متأسفانه از جزئیات زندگی و کار میرزاده عشقی اطلاعات زیادی در دست نیست، اما یکی از کتابهایی که نسبتا مفصل به این شخصیت پرداخته، کتابی است به نام «عشقی: سیمای نجیب یک آنارشیست» نوشته «محمد قائد» که سعی کرده طبق همان اندک اطلاعاتی که از او باقی مانده، به زوایای پنهان زندگی و افکار عشقی بپردازد. نویسنده در ابتدا عنوان میکند که علاقهای که به شخصیت عشقی داشته انگیزهای برای پژوهش در کار این روشنفکر ناکام بوده است. ولی این علاقه بههیچوجه سبب نشده شخصیت اصلی ماجرا از تیغ نقد نویسنده برهد. نویسنده تقریبا بدون هیچ اغماضی سعی در روشن ساختن زوایای گوناگون شخصیت عشقی دارد. اگرچه مضامین بیشتر شعرهای میرزاده عشقی نیز در خدمت تفکرات سیاسی اوست، برای بسیاری عشقیِ شاعر شناختهشدهتر است. این کتاب وجوه مهم شخصیت او یعنی شاعری و فعالیت سیاسی و روزنامهنگاریاش را بهخوبی موردبررسی قرار داده و ایرادات فکر و عمل او را بدون هیچ چشمپوشی عریان میکند. همین عدم گرایش نویسنده به مقدسسازی و تلاش برای بیان حقیقت بهجای اسطورهسازی باعث میشود خواننده تصویر دقیقتر و زمینیتری از چهره عشقی که همواره در هالهای از ابهام بوده، پیدا کند. همان طور که در عنوان فرعی کتاب آمده، نویسنده، این شاعر انقلابی پرشور را بیشتر یک «آنارشیست» وطنخواه سرگردان میداند تا کسی که با پشتوانه پرمایه از نظریههای روز سیاسی، هادی مملکت آشفته بعد از مشروطه باشد. عشقی اولین کسی بود که در ایران اُپرا را روی صحنه برد، ولی نتوانست عایدی که تصور میکرد از آن حاصل کند و اجرای نوین و گرانش باعث ضررش شد. او بعد از مدتی از روزنامهنگاری نیز سرخورده شد و بعد از واگذاری روزنامهاش به دیگری، اولین شمارهای که از آن منتشر شد، رضاخان سردار سپه را مورد حمله شدید قرار داد که گویا به نام عشقی تمام شد و شاعر جوان، پنج روز پس از انتشار آن شماره، در سی سالگی با گلوله کشته شد.




