آقای رجبی، موضوع خبرساز صنعت حمل‌ونقل ریلی، موضوع قیمت‌گذاری بلیت قطار است. شما تاکنون چندبار گفته‌اید که قیمت بلیت قطار از قیمت واقعی خدمات پایین‌تر است و این سبب زیان‌ده شدن شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی می‌شود. در سال98، قیمت‌گذاری بلیت قطار چگونه انجام شد؟ آیا هزینه واقعی خدمات، تامین می‌شود و شرکت را سودده می‌کند؟

در دنیا، صنعت ریلی برای جابه‌جایی، یک صنعت گران است و هزینه‌های آن را نمی‌توان از مسافر دریافت کرد. البته موضوع قیمت‌گذاری را باید با توجه به نوع سفر و خدمات ارزیابی کرد. حمل‌ونقل ریلی سه دسته‌بندی کلی دارد. یک دسته از قطارها بین شهرها و در مسافتی بین 300کیلومتر تا حدود هزار و 300 کیلومتر یا بیشتر مسافر جابه‌جا می‌کنند و توسط لوکوموتیو کشیده می‌شوند. ما باید هزینه این دسته را در قالب اجاره‌بها به راه‌آهن بپردازیم که غالبا از پرداخت آن ناتوان هستیم. دسته دوم، قطارهای تندرو و خودکشش هستند و دسته سوم، قطارهایی که میان کلان‌شهرها و شهرهای کوچک اطراف، مسافر جابه‌جا می‌کنند و با نام قطارهای حومه‌ای شناخته می‌شوند. یعنی کار جابه‌جایی کارمندان، کارگران و دانشجویان را از محل زندگی به شهر اصلی انجام می‌دهند. در هر سه گروه، هزینه تمام‌شده بالاتر از قیمت بلیت است. اگر دولت به اشکال گوناگون به شرکت‌های حمل‌ونقل کمک نکند، امکان خدمات مناسب فراهم نمی‌شود. تیرماه سال گذشته و براساس پیش‌بینی هزینه‌ها، پس از چهار سال حدود 10درصد به نرخ بلیت قطارهای بین‌شهری افزوده شد. ولی با افزایش سه‌برابری نرخ دلار که اثرات سنگینی بر هزینه‌های تعمیر، نگهداری و مواد مصرفی داشت، پیش‌بینی‌های ما به‌هم ریخت. براساس بررسی‌هایی که آن را به مبادی ذی‌ربط هم گزارش دادیم، هزینه خدمات در کمتر از یک سال، بیش از 240درصد، یعنی حدود 5/2برابر افزایش یافت. سهم ارزبری قطارهای بین‌شهری که به آن واگن‌های مسافری هم می‌گوییم، بین 40 تا 65 یا 70درصد هزینه‌های بهره‌برداری است. قطارهای پرسرعت یا تندرو و قطارهای حومه‌ای 65 تا 70 درصد ارزبری دارند. پس با افزایش سه برابری نرخ ارز، متحمل هزینه‌های بالا و غیرمنتظره‌ای شدیم و ناگزیر باز هم پروسه افزایش قیمت را طی کردیم که البته خیلی طولانی شد. شرکت‌ها پیشنهادهایی برای افزایش قیمت دادند، ما هم با در نظر گرفتن قدرت خرید مردم و کشش بازار، پیشنهاد افزایش 30درصدی را مطرح کردیم که در انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی با افزایش میانگین 25درصد موافقت شد. کمتر از یک ماه پیش هم شورای عالی ترابری که مسئول تایید قیمت‌گذاری است، با میانگین افزایش قیمت 22درصدی موافقت کرد. ما با حفظ میانگین 15 تا 40درصد به‌جز مسیرهای منتهی به مشهد، افزایش قیمت را اعمال کردیم و از هفته گذشته فروش بلیت با نرخ جدید انجام می‌شود. این افزایش قیمت، هزینه‌ها را پوشش نمی‌دهد، ولی امیدواریم با افزایش درست در برخی از خدمات و قطارها، هزینه‌های تعمیر و نگه‌داری را تامین کنیم. افزایش قیمت شامل قطارهای حومه‌ای هم نشد و قیمت بلیت این قطارها از سال94، تاکنون افزایشی نداشته است. درحالی که قیمت تمام‌شده هر صندلی قطار حومه‌ای برای میانگین 40کیلومتر مسافت، 38هزار تومان و میانگین قیمت بلیت سه‌هزار تومان است. یعنی قیمت بلیت یک‌دوازدهم کمتر از هزینه واقعی است.

 

این تفاوت قیمت از محل افزایش 15 تا 40درصدی در قطارهای دیگر تامین می‌شود یا منابع دیگری در اختیار شرکت‌های حمل‌ونقل قرار می‌گیرد؟

این قطارها یارانه دارند. تلاش می‌کنیم از طریق سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی سوبسید قطارهای حومه‌ای را دریافت کنیم. خوشبختانه دولت  مبلغی برای حمل‌ونقل عمومی تعیین کرده است. مقام محترم وزارت راه، مسکن و شهرسازی در این‌باره مکاتباتی داشتند و شرکت راه‌آهن آن را پیگیری می‌کند که بتوانیم یارانه دو سال را دریافت کنیم. در سال 95 و 96 منابعی برای ما در نظر گرفتند که البته نقدی پرداخت نمی‌شود، ولی در تهاتر با هزینه‌های لوکوموتیو، در حساب‌های ما منظور کرده‌اند. همچنین یارانه سال‌های 91 تا 93 مصوب سازمان حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان حدود 22میلیارد تومان بود که پس از دو سال پیگیری، در بهمن‌ماه گذشته 20میلیارد آن از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی دریافت شد. هرچند این مبلغ کوچک بود، ولی خوشبختانه بستر اجرایی‌کردن این اقدامات را فراهم کرد.

 

افزایش قیمت بلیت خوشایند جامعه و مسافران نیست، ولی موضوع این است که شرکت‌هایی که سازمان تامین‌اجتماعی به‌نحوی مالک یا سهام‌دار آن است، باید سودده باشند که نه‌تنها سازمان متحمل زیان آن‌ها نشود، بلکه با تقویت تامین‌اجتماعی، خانواده بزرگ بیمه‌شدگان از آن بهره‌مند شوند. الان رجا سودده است یا زیان‌ده؟ این وضعیتی که در قیمت‌گذاری شرح دادید، به نفع سازمان و بیمه‌شدگان هست یا خیر؟

رجا هنوز زیان‌ده است. ولی ما تلاش می‌کنیم در جایی که هزینه‌ها قابل‌کنترل است، از هزینه‌ها بکاهیم. روی افزایش درآمد کار کردیم و به‌جز قطارهای حومه‌ای که فاصله قیمت بلیت و هزینه تمام‌شده زیاد است، در قالب منابعی که عرض کردم و ماده واحده‌ای که در قانون  سال97  و 98 آمده، مابه‌ازای این خدمات، یارانه بگیریم و خوشبختانه سازمان حمایت رقم‌های آن را تایید کرده است. برآورد می‌کنیم این یارانه طی سال‌های 94 تا پایان سال97، حدود 500میلیارد تومان باشد. امیدواریم تشریفات اجرایی آن به‌زودی عملیاتی و این مبلغ به منابع رجا اضافه شود.

 

شما چه برنامه‌ای برای توسعه شرکت و به‌روزرسانی خدمات دارید و این طرح‌ها چقدر می‌توانند به تقویت منابع رجا کمک کنند؟

روی توسعه شرکت و خدمات به‌صورت حرفه‌ای کار کردیم و کوشیدیم با تشکیل شرکت‌های زیرمجموعه، بهره‌وری را بالا ببریم. بخش فنی را از بدنه شرکت جدا کردیم که هم خدمات رجا را انجام دهد و هم از شرکت‌های دیگر سفارش بپذیرد که خوشبختانه ایده موفقی بود و شرکت نوین صنعت رجا تشکیل شد که بخش تعمیر و نگه‌داری واگن‌های مسافری را برای ما انجام می‌دهد و برای بخش باری سایر شرکت‌ها چند قرارداد منعقد کرده است. این شرکت قرار است به‌عنوان یک واحد سودده و مستقل از رجا، بخشی از هزینه و زیان ما را جبران کند.

ورود جدی به حوزه گردشگری یکی دیگر از برنامه‌ها برای تامین منابع است. به‌زودی بخش «رجاسفر» را برای کار تورگردانی راه‌اندازی می‌کنیم که با همکاری آژانس تامین، بسته‌های جذاب سفر با قطار یا سیستم ترکیبی اتوبوس و قطار تعریف شود. در دو سال گذشته و با همکاری هلدینگ گردشگری تامین‌اجتماعی(هگتا)،  ایده قطارهای گردشگری را اجرایی کردیم. از دو سال پیش پنج‌شنبه و جمعه هرهفته از تهران به مقصد سوادکوه و قائم‌شهر قطار گردشگری داریم. در هفته‌های گذشته قطارهای گردشگری به مقصد رشت راه‌اندازی شده و قطارهای گردشگری قزوین، همدان، زنجان نیز  به‌زودی راه‌اندازی خواهند شد. برنامه ما این است که برای مقصدهای کاشان و بادرود هم قطار گردشگری داشته باشیم. این قطارها، افق خدمت تازه‌ای تلقی می‌شوند. قیمت بلیت آن‌ها متفاوت است و می‌تواند منبع درآمد جدیدی برای رجا باشد. ضمن اینکه صنعت گردشگری ما با حمل‌ونقل ریلی، شکل تازه‌ای می‌گیرد. همچنین با همکاری هتل هما و شرکت ایران‌گردی و جهان‌گردی، طرح‌های مختلف بسته‌های سفر را دنبال می‌کنیم که با توجه به مقاصد ما، محل اقامت در اختیار مسافران ما قرار دهند و ما بسته‌های سفر شامل حمل‌ونقل و اقامت را در قالب یک بسته به گردشگران ارائه دهیم. عواید همه این بسته‌ها برای جبران بخشی از زیان‌های جاری استفاده می‌شود تا با ورود به حوزه تفریح و گردشگری، رجا از وضعیت زیان‌ده به وضعیت سربه‌سر برسد.

برنامه دیگر ما برای به‌روزرسانی خدمات، بازسازی و نوسازی ناوگان به منظور افزایش بهره‌وری و افزایش قیمت بلیت از لحاظ ارزش صندلی است. در سال‌های گذشته درآمد هر صندلی 43هزار تومان بود. الان این رقم به 70هزار تومان برای هر صندلی رسیده است. یعنی برای هر صندلی، 70هزار تومان پول جذب می‌کنیم. این اقدام موثر با افزودن قطارهای پنج ستاره، چهار ستاره و سه ستاره زندگی، سریر و سپهر انجام شد و توانستیم در فضای مارکت، خدمات و محصولات جدید را با قیمت بالاتر عرضه کنیم. این یکی از شاخص‌هایی است که از محل افزایش واحد صندلی ما را به نقطه امید نزدیک می‌کند.

رتبه‌بندی قطارهای پنج، چهار و سه ستاره طی همکاری انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل ریلی و شرکت راه‌آهن انجام شد و مسافران برای استفاده از سطح خدمات، قدرت انتخاب دارند. حتی در قطار زندگی رجا که پنج ستاره است، سه سطح خدمات برای مسافران تعریف کردیم. برای به‌روزرسانی خدمات در سال98، می‌کوشیم ناوگان را بازسازی کنیم. با تلاش چندساله و پیگیری وزیر راه و مسئولان راه‌آهن، از محل تبصره «18» در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، منابع مالی برای این کار پیش‌بینی شد و تفاهم‌نامه آن در اواخر اسفند سال گذشته میان وزیر راه و ریاست سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی امضا شد که بتوانیم از محل این تبصره، منابع مالی لازم را برای بازسازی واگن‌های 30ساله دریافت کنیم. اکنون تشریفات این کار در جریان است. برای این کار بانک رفاه و شرکت راه‌آهن قراردادی امضا کردند. امیدواریم حداکثر تا مرداد، عملیات بازسازی واگن‌ها آغاز شود. امیدواریم با ادامه این فرایند، تا پایان سال99، همه واگن‌های 30ساله و بالاتر بازسازی شوند. امروز تلاش همکاران ما این است که رجا از ماده «141» قانون تجارت خارج شود. دو مرحله افزایش سرمایه اجرایی شده و مرحله سوم در آستانه اجرایی شدن است. در چند سال گذشته بدهی‌های معوق مالیاتی و بیمه تامین‌اجتماعی را که بیش از 140میلیارد تومان بود، ساماندهی کردیم. برای بخشی از بدهی‌ها بخشودگی گرفتیم و باقی بدهی را تقسیط کردیم.

 

افزایش سرمایه چقدر بود و از چه منابعی اجرایی شد. الان ارزش دارایی‌های رجا چقدر است؟

افزایش سرمایه ناشی از ثبت دارایی‌هایی است که هنگام انتقال رجا از سازمان خصوصی‌سازی به ما منتقل شده، ولی ثبت نشده بود. این رقم نزدیک به 750میلیارد تومان بود. افزایش سرمایه دوم، 120 میلیارد تومان بود که توسط هیئت‌مدیره سازمان تامین‌اجتماعی در زمان مرحوم آقای دکتر نوربخش تامین شد. تاکنون 90میلیارد تومان وجه نقد دریافت کردیم و به ارزش30میلیارد تومان زمین در اختیار ما قرار گرفت که همه را به دارایی‌های ارزش‌افزوده شرکت تبدیل کردیم. 120میلیارد تومان را هم برای سرمایه‌گذاری در ناوگان نو به‌کار گرفتیم و خوشبختانه طی دو سال گذشته 50واگن نو وارد مجموعه رجا شد که در ماه‌های آینده به 58واگن خواهد رسید. افزایش سرمایه سوم، از راه تجدید ارزش دارایی‌هاست که فرایند آن انجام شده و در اختیار حسابرس است. فکر می‌کنم تا یک ماه آینده تشریفات قانونی آن طی شود و به‌زودی رقم اسمی سرمایه رجا به بالای دوهزار و 800 میلیارد تومان برسد. امیدواریم در کنار نوسازی و بازسازی واگن‌ها، سهم بازار خود را در صنعت ریلی کشور حفظ کنیم. همچنین تلاش کردیم هزینه‌های عملیاتی را به اندازه درآمد ماخوذه از محل منابع مانند فروش بلیت و یارانه‌ها به نقطه سربه‌سر برسانیم.

 

شما به موضوع ارزبری بالای صنعت حمل‌ونقل ریلی اشاره کردید و درعین حال برنامه‌هایی را برای بازسازی و نوسازی شرح دادید. از طرفی حمل‌ونقل ریلی نیاز به خرید و تعمیر تجهیزات دارد. با تحریم‌های سنگینی که امروز درگیر آن هستیم، واقعا این برنامه‌ها چقدر قابلیت عملیاتی شدن دارند؟

ما با روش‌هایی توانستیم خدمات موردنیاز را دریافت کنیم و اتفاقا از این بابت در وضعیت خوبی هستیم. تعمیر قطعات حساس مانند گیربکس‌ها را با همکاری یک شرکت آلمانی انجام دادیم. تعدادی گیربکس برای تعمیر به آلمان فرستادیم که تعمیر شده و درحال بازگشت است. برای خرید چرخ، سال گذشته اقدام کردیم، منابع دریافتی از سازمان را به کالا تبدیل کردیم، یک قرارداد بزرگ خرید چرخ بستیم که یکی، دو ماه آینده به ایران می‌آید و این یکی از گلوگاه‌های عملیات اجرایی ما بود. برای خرید ترمز هم خوشبختانه توانستیم ثبت سفارش کنیم و وجوه آن پرداخت شده است. به امید خدا نیمه دوم سال 98 و سال 99 ناوگان ما وضعیت بسیار خوبی خواهد داشت.